665 BİN BALON BALIĞI YAKALANDI

2020 yılında başlatılan balon balığı avcılığının desteklenmesi uygulamasıyla 2025 sonuna kadar avlanan 665 bin 41 balıkla, yaklaşık 50 milyon bireyin ekosisteme girişi engellendi. Balon balığının yoğunluğunu azaltmak amacıyla bu yıl da avcılık desteklemesi devam ediyor. Benekli balon balığı (Lagocephalus sceleratus) için 100 bin adede kadar kuyruk başına 35 lira, diğer türler için ise 200 bin adede kadar 10 lira ödeme yapılacak.

Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de yıllara göre avlanan ve ekosisteme girişi engellenen balon balığı sayıları şöyle:

“2020’de 46 bin 192 balon balığı avlandı, 3 milyon 464 bin 400 balığın ekosisteme girişi engellendi.

2021’de 9 bin 886 balık avlandı, 741 bin 450 yeni balon balığının ekosisteme girişi engellendi.

2022’de 48 bin 193 balık avlandı, 3 milyon 614 bin 475 yeni balığın ekosisteme girişi engellendi.

2023’te 79 bin 703 balon balığı yakalandı, 5 milyon 977 bin 725 balığın ekosisteme girişi engellendi.

2024’te 189 bin 520 balon balığı yakalandı, 14 milyon 214 bin balığın ekosisteme girişi engellendi.

2025’te 291 bin 547 balon balığı yakalandı, 21 milyon 866 bin 25 bin balığın ekosisteme girişi engellendi.”

Sanayiye kazandırılması için çalışmalar sürüyor

Öte yandan, uygun donanıma sahip ruhsatlı balıkçı tekneleri tarafından avlanmasına müsaade edilen balon balığının ekonomik değere dönüştürülmesi için de adımlar atılıyor. Toplanan balıkların toksik özelliklerinden arındırılarak ilaç, deri ve tekstil gibi sanayi kollarında hammadde olarak değerlendirilmesi ve ekonomiye kazandırılmasına yönelik Ar-Ge çalışmaları devam ediyor.

Çalışmada, Kuşadası Körfezi’nden 2007-2024 yılları arasını kapsayan 18 yıllık, Patara’dan ise 2019-2024 yılları arasını kapsayan 6 yıllık karaya vurma verileri incelendi. Araştırma kapsamında geneli iribaşlı deniz kaplumbağası (Caretta caretta) ve yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) olmak üzere toplam 397 karaya vurma vakası kaydedildi. Elde edilen veriler, karaya vurma vakalarının yıllar içinde belirgin şekilde arttığını ortaya koyarken, Kuşadası Körfezi’nde bazı bölgelerde yoğunlaşmalar yaşandığı tespit edildi. Araştırmada dikkat çeken bir diğer veri ise incelenen kaplumbağaların yaklaşık yarısında dış yaralanma izine rastlanmaması oldu. Bu durumun, ölümlerin genellikle balıkçılık faaliyetleri ile etkileşim ya da su altında kalmaya bağlı dolaylı nedenlerden kaynaklanabileceğine işaret ettiği ifade edildi.

Mevsimsel verilerin de riskin özellikle kıyı kullanımının arttığı yaz aylarında yükseldiğini ortaya koyduğunu ifade eden EKODOSD Başkanı Bahattin Sürücü “Mevsimsel eğilimler ve boyut dağılımları, riskin kıyıdaki insan faaliyetlerinin yoğunlaştığı sıcak aylarda daha yüksek olduğunu göstermektedir. Ayrıca, belgelenen karaya vurma artışı, bölgesel denizel mekansal planlama ve kıyı yönetimi için gerekli olan kanıta dayalı bilgilerin sağlanmasında, uzun süreli vatandaş bilimi ve kurumsal ağların kritik rolünü vurgulamaktadır” dedi.

NEDEN KIYIYA VURUYORLAR?

Deniz kaplumbağalarının (örneğin Caretta caretta gibi türlerin) karaya vurmasının tek bir nedeni yok; genelde birkaç faktörün birleşimiyle olur. En yaygın sebepleri şöyle açıklayabiliriz:

1. Hastalık ve zayıflık
Kaplumbağalar hastalandığında ya da çok zayıf düştüğünde yüzme ve yön bulma yetenekleri azalır. Bu durumda akıntılar onları kıyıya sürükleyebilir.

2. Deniz kirliliği
Plastik yutma, kimyasal kirlilik veya petrol atıkları kaplumbağaların sindirim sistemini bozabilir ya da zehirlenmelerine neden olabilir. Bu da hayvanı güçsüz bırakır.

3. Balıkçılık faaliyetleri
Ağlara takılma (bycatch) en önemli nedenlerden biridir. Kurtulabilen kaplumbağalar bile ciddi yaralanmalar nedeniyle daha sonra kıyıya vurabilir.

4. Çarpışmalar
Tekne ve gemilerle çarpışma sonucu travma yaşayan kaplumbağalar yönlerini kaybedip sahile sürüklenebilir.

5. Doğal nedenler ve yaşlılık
Tıpkı diğer canlılar gibi yaşlılık veya doğal ölümler sonucu da karaya vurabilirler.

6. Deniz akıntıları ve hava koşulları
Güçlü akıntılar, fırtınalar veya ani sıcaklık değişimleri (özellikle “soğuk şok”) kaplumbağaları kontrolsüz şekilde kıyıya taşıyabilir.

7. Işık kirliliği (özellikle yavrular için)
Yavrular denize ulaşmak yerine yapay ışıklara yönelip yanlış tarafa gidebilir ve karada kalabilir.

Eğer sahilde karaya vurmuş bir kaplumbağa görürsen, en doğru hareket onu suya geri sürüklemek yerine yetkililere (örneğin yerel çevre birimleri veya deniz canlılarını koruma ekipleri) haber vermektir. Çünkü hayvanın tıbbi yardıma ihtiyacı olabilir.

Önce bir araç çarptığı sanılan porsuğun yapılan inceleme sonucunda karnından silahla vurulduğu belirlendi. Soyu tükenme tehlikesi altında olması nedeniyle korunması gereken hayvanlar statüsünde bulunan Avrupa porsuğunun öldürülmesi hayvanseverlerin tepkisine neden oldu.

Çevreden geleceğe yeni bir yol

Tarım, gıda ve çevre sistemlerindeki temel sorunlar giderek daha karmaşık bir hal almakta. Tarımda yaşanan verim kayıpları, gıda güvenliği sorunları ve çevre kirliliği, çözüm bekleyen büyük bir kriz oluşturuyor. Genç nüfusun köylerden uzaklaşması, tarımsal üretimi zorlaştırırken, çiftçiler maliyet artışları ve düşük fiyatlarla mücadele ediyor. Tüketiciler ise hem yüksek fiyatlar hem de sağlık güvencesizliği ile karşı karşıya kalıyor. TTGB, bu yapısal sorunların geçici çözümlerle değil, köklü bir değişimle aşılabileceğini savunuyor. Tarım, gıda ve çevre alanlarında etkili ve sürdürülebilir çözümler üretilmesi için bilimsel bir yaklaşım benimsenerek, çözüm arayışlarına yeni bir boyut kazandırılıyor.

81 ilde ortak ağ

TTGB’nin vizyonu, sorunları tek başına değil, tarım, gıda ve çevre zincirinin her halkasını bir araya getirerek çözmektir. Platform, bu alanlarda iş birliği ve ortak akıl oluşturulmasına olanak tanıyacak. Gıda üretimi, tedarik, işleme, pazarlama, dağıtım, lojistik ve tüketim aşamalarını kapsayan entegre bir yaklaşım benimseyen TTGB, çözüm odaklı bir platform sunmayı amaçlıyor. Birlik, bu hedeflere ulaşabilmek için oluşturduğu veri tabanı ve mobil uygulama üzerinden tüm paydaşlarla verimli bir iş birliği sağlayacak. 81 ilde sanal bir ağ kurarak, çiftçilerden sanayicilere, ihracatçılardan tüketicilere kadar tüm aktörleri kapsayan bir çözüm süreci başlatacak.

Güç birliği çağrısı

TTGB, duyarlı ve yurtsever tüm bireyleri ve kurumları, bu zorlu yolculukta yanlarında görmek istiyor. Tarım, gıda ve çevre sistemlerinin yeniden şekillendirilmesi, büyük sabır ve direnç gerektiren bir süreç olmasına rağmen, TTGB kurucuları, bu yolu birlikte yürümek için tüm paydaşları bir araya getirmeyi hedefliyor. Çözümün tarafında yer alan, birlikte kalkınmayı ve geleceğe umut bırakmayı isteyen herkesin bu platformda yer almasıdır. TTGB, bu gönüllü iş birliğine katılacak her bir bireyi, daha güzel yarınlar için güç birliği yapmaya davet ediyor. Türkiye’nin tarım, gıda ve çevre geleceği için atılacak bu adım, herkesin katkısıyla büyük bir değişimin parçası olacak.

Yeni bir yaklaşım gerekiyor

Küresel iklim değişikliği, gıda güvenliği ve çevre tahribatı gibi büyük sorunlar, artık yüzeysel ve tek boyutlu politikalarla çözülemiyor. Ülke çapında tarımda verimlilik kaybı yaşanırken, tarım arazileri hızla boşalıyor, su kaynakları tükeniyor, çiftçiler ise yorgun ve ümitsiz bir şekilde çalışmaya devam ediyor. Genç nüfusun büyük çoğunluğu ise köylerden büyük şehirlere göç ediyor ve tarımla uğraşmayı düşünmüyor. Tüm bu olumsuz koşullar, doğrudan gıda güvencesi ve çevresel sürdürülebilirliği tehdit ediyor. Bu bağlamda, TTGB'nin kurulumuyla tarım, gıda ve çevre alanlarında yeni bir anlayışın kapıları aralanmış oldu.

TTGB’nin temel amacı: Tüm halkaları birleştirmek

TTGB’nin amacı, tarım, gıda ve çevre sistemlerinde sürdürülebilirliği sağlamak, çiftçilerin maddi ve sosyal koşullarını iyileştirmek, gıda güvenliğini artırmak ve çevreye duyarlı bir üretim süreci yaratmak. Birlik, tarımsal üretimin tüm aşamalarını kapsayacak şekilde girdi tedarikinden üretime, depolamadan ticarete, perakendeden tüketime kadar olan tüm halkaları birleştirmeyi hedefliyor.

Tarımsal üretim ve gıda güvencesinde istikrar vurgusu

TTGB, tarımsal üretimdeki istikrarı sağlamak amacıyla, üretici ile tüketici arasında adil bir maliyet ve kazanç paylaşımının oluşturulmasını sağlayacak. Gıda güvenliği konusunda ise, tüketicinin güvenilir, sağlıklı ve uygun fiyatlı gıdaya erişimini kolaylaştırmak için çalışmalar yapacak. Ayrıca, tarım ürünlerinin ve girdilerinin ulusal ölçekte yeterliliğini sağlamaya yönelik projeler geliştirecek.

Çiftçilerin ve tarımsal kaynaklar korunacak

Birlik, aynı zamanda çiftçilerin yaşam koşullarını iyileştirmeyi ve tarımsal kaynakları, toprakları, suyu ve genetik kaynakları korumayı hedefliyor. Sürdürülebilir tarım uygulamaları ve çevre dostu üretim yöntemleri ile doğanın korunmasına da katkı sağlanacak. Ayrıca, bu süreçlerin her aşamasında çevre duyarlılığı gözetilecek, biyolojik çeşitliliğin korunması için etik bir yaklaşım benimsenerek sürdürülebilirlik sağlanacak.

Sadece tarım değil sosyal ve teknolojik kalkınmada öncelenecek

TTGB’nin bir diğer amacı ise sosyal ve ekonomik kalkınmaya katkı sunmak ve tarımda teknoloji kullanımını yaygınlaştırmak. Çiftçilere modern üretim teknikleri ve dijitalleşme konusunda eğitimler verilerek, verimlilik artışı sağlanacak. Ayrıca, platform üzerinden ulusal üretim planlamaları yapılarak, tüm paydaşlar arasında iş birliği ve koordinasyonun güçlendirilmesi sağlanacak. TTGB, tarım, gıda ve çevre alanlarındaki sorunları çözmek amacıyla, yeni bir yapı ve işleyişle Türkiye’nin geleceğine yön vermek için çalışmalara başladı. Platform, Türkiye’de ve dünyada örneği olmayan bir nitelik, işlev ve vizyonla, sürdürülebilir tarım ve çevre yönetimi konusunda kalıcı çözümler sunmayı hedefliyor. Tarım, gıda ve çevreyi bir arada ele alan bu yeni yapı, ülkemizin geleceği için büyük bir fırsat sunuyor.