İzmir Bakırçay Üniversitesi Coğrafya Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şermin Tağıl, önümüzdeki döneme ilişkin dikkat çeken değerlendirmelerde bulundu. Tağıl’a göre Türkiye, alışılmış bir yaz mevsiminden çok, sert hava geçişlerinin yaşandığı kırılgan bir iklim dönemiyle karşı karşıya kalabilir.

Yaz artık bildiğimiz yaz olmayabilir

İklim bilimciler, Pasifik Okyanusu’nun orta ve doğu kesimlerinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normal seviyelerin üzerine çıkmasıyla oluşan El Nino olayının, dünya genelindeki atmosfer hareketlerini etkilediğini belirtiyor. Bu süreç doğrudan Türkiye üzerinde oluşmasa da atmosferik dolaşım sistemlerini değiştirerek dolaylı etkiler yaratıyor.

Prof. Dr. Şermin Tağıl, bu yıl beklenen güçlü etkinin sıradan bir yaz yaşatmayacağını söyledi. Tağıl, “Yaz mevsiminin stabil bir yaz olarak değil, zaman zaman sıcaklıkların aşırı yükseldiği, kuraklığın şiddetlendiği ve orman yangınlarının arttığı bir dönem olarak yaşanacağını öngörüyoruz. Bunun yanında kısa süreli ancak etkili ekstrem hava olayları da görülebilir” dedi.

Uzmanlara göre özellikle temmuz ve ağustos aylarında sıcaklıkların uzun yıllar ortalamalarının oldukça üzerine çıkması bekleniyor.

Geçmiş yıllar tehlikenin sinyalini vermişti

Türkiye, daha önce yaşanan güçlü El Nino dönemlerinde ağır iklim olaylarıyla karşı karşıya kaldı. 1997-1998, 2015-2016 ve 2023-2024 dönemlerinde kuraklık, aşırı sıcaklar ve büyük yangınlarda dikkat çekici artışlar yaşandı.

Uzmanlar, bu kez oluşabilecek “Süper El Nino” etkisinin küresel ısınmayla birleşmesi nedeniyle daha ağır sonuçlar doğurabileceğine dikkat çekiyor. Özellikle su kaynakları üzerindeki baskının artacağı, tarımsal üretimde ciddi kayıplar yaşanabileceği ifade ediliyor.

Prof. Dr. Tağıl, iklim krizinin artık yalnızca çevresel değil ekonomik ve sosyal sonuçlar da doğurduğunu vurgulayarak, “Bu süreç sadece meteorolojik bir gelişme olarak görülmemeli. Enerji, tarım, su yönetimi ve afet riskleri açısından stratejik hazırlık yapılması gerekiyor” ifadelerini kullandı.

Ege ve Akdeniz için kritik uyarı

Uzmanların en büyük endişesi ise Ege Bölgesi ile Akdeniz Bölgesi üzerinde yoğunlaşıyor. Hava sıcaklıklarının uzun süre yüksek seyretmesiyle birlikte toprak neminin hızla azalacağı ve bunun da kuraklığı derinleştireceği belirtiliyor.

Özellikle İzmir, Muğla, Aydın ve Antalya hattında yaz aylarında orman yangını riskinin ciddi ölçüde artabileceği değerlendiriliyor. Kuruyan bitki örtüsü ve düşük nem oranı nedeniyle küçük kıvılcımların bile büyük felaketlere dönüşebileceği ifade ediliyor.

Son yıllarda Türkiye’nin birçok noktasında yaşanan büyük yangınlar hafızalardaki yerini korurken, uzmanlar bu yazın daha riskli geçebileceği görüşünde birleşiyor.

Denizlerdeki sıcaklık yeni felaketleri tetikleyebilir

İklim uzmanlarının dikkat çektiği bir diğer kritik başlık ise deniz yüzeyi sıcaklıkları. Özellikle Akdeniz ve Karadeniz’de ölçülen sıcaklıkların mevsim normallerinin üzerine çıkması, sonbahar aylarında yeni riskleri beraberinde getirebilir.

Prof. Dr. Şermin Tağıl, yaz boyunca ısınan denizlerin sonbaharda kuzeyden gelen soğuk hava dalgalarıyla çarpışması durumunda kuvvetli meteorolojik olayların görülebileceğini söyledi.

Tağıl, “Akdeniz ve Karadeniz’de biriken yüksek sıcaklıklar, sonbaharda kuzeyden gelecek soğuk hava kütleleriyle birleştiğinde şiddetli fırtınalar, aşırı yağışlar ve Akdeniz’e özgü tropikal benzeri fırtınalar olan medicane oluşumları için uygun ortam yaratabilir” dedi.

Uzmanlara göre özellikle Doğu Akdeniz hattında bu tür sistemlerin etkili olma ihtimali bulunuyor.

Karadeniz’de sel riski büyüyor

Kuraklık ve sıcak hava kadar ani yağışlar da uzmanların radarında yer alıyor. Özellikle Karadeniz Bölgesi’nde kısa sürede etkili olan yoğun yağışların sel ve heyelan riskini artırabileceği belirtiliyor.

Son yıllarda Rize, Artvin, Kastamonu ve Bartın gibi kentlerde yaşanan sel felaketleri, iklim krizinin etkilerini gözler önüne sermişti. Uzmanlar, atmosferdeki enerji artışının ani yağışları daha yıkıcı hale getirebileceği uyarısında bulunuyor.

Tağıl’a göre sıcak atmosfer daha fazla nem tuttuğu için kısa süreli yağışlar çok daha yoğun şekilde gerçekleşebiliyor. Bu durum şehir selleri ve altyapı sorunlarını da beraberinde getiriyor.

Yeni sıcaklık rekorları kapıda

Uzmanların üzerinde durduğu en dikkat çekici başlıklardan biri ise yeni sıcaklık rekorları. Prof. Dr. Şermin Tağıl, 2026 yazı ile birlikte 2027 yılı boyunca Türkiye’de yeni sıcaklık rekorlarının kırılabileceğini söyledi.

Tağıl, “2026-2027 döneminde sonbaharın da mevsim normallerinin üzerinde sıcak geçmesini bekliyoruz. Ancak bu sıcaklıkların yanında ekstrem hava olaylarının da artması öngörülüyor. Özellikle yangın ve sel olaylarında belirgin artış olabilir” ifadelerini kullandı.

Uzmanlar, sıcak hava dalgalarının yalnızca çevresel değil sağlık açısından da ciddi tehdit oluşturduğunu vurguluyor. Özellikle yaşlılar, kronik hastalar ve açık alanda çalışan vatandaşlar için riskin büyüyebileceği belirtiliyor.

Su kaynakları için kritik dönem başladı

Kuraklık ihtimalinin güçlenmesiyle birlikte gözler yeniden baraj doluluk oranlarına çevrildi. Özellikle büyükşehirlerde yaz aylarında su tüketiminin artması, mevcut kaynaklar üzerindeki baskıyı daha da artırabilir.

Uzmanlar, bireysel su tasarrufunun yanı sıra yerel yönetimlerin de uzun vadeli su politikalarını hızlandırması gerektiğini belirtiyor. Tarımda kontrollü sulama sistemlerinin yaygınlaştırılması ve kaçak su kullanımının önlenmesi gerektiği ifade ediliyor.

Prof. Dr. Tağıl, önümüzdeki dönemin yalnızca sıcak bir yaz değil, aynı zamanda afet risklerinin iç içe geçtiği hassas bir süreç olabileceğine dikkat çekerek, kuraklık ve yangın riskine karşı hazırlıkların artırılmasının hayati önem taşıdığını söyledi.

Akdeniz ve Arktik bölgeler risk altında

Bilim insanları, özellikle Arktik Bölgesi, Akdeniz Bölgesi ve Avustralya’daki ekosistemlerin iklim krizinden daha ağır etkilendiğine dikkat çekti. Bu bölgelerde yaşayan bazı türlerin tamamen yok olabileceği belirtildi.
10 bine yakın çiçekli bitki tehdit altında
Birleşik Krallık’ta yürütülen başka bir araştırmada ise 335 binden fazla çiçekli bitki türünün yok olma riski incelendi. Araştırma sonucunda yaklaşık 10 bin çiçekli bitki türünün ciddi yok olma tehdidi altında olduğu tespit edildi. Uzmanlar, biyolojik çeşitliliğin korunabilmesi için küresel sıcaklık artışını sınırlandıracak politikaların hızla hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.

Kömür madenine yargı freni

Danıştay’ın verdiği bu kritik karar, Yeniköy ve Kemerköy termik santrallerini işleten LİMAK ve İçtaş ortaklığındaki enerji devlerinin bölgedeki faaliyet alanlarını genişletme planlarına büyük bir darbe vurdu. Yüksek mahkeme, idarenin savunduğu "enerji üretimi ve ekonomik süreklilik" argümanlarını incelediğinde, bu durumun mülkiyet hakkını askıya alacak bir acelelik hali teşkil etmediğine hükmetti. Kararın satır aralarında, mülkiyet hakkının ancak milli savunma veya kamu düzenini sarsacak olağanüstü durumlarda bu denli sert bir yöntemle kısıtlanabileceği hatırlatıldı. Akbelen savunucuları için bu, başından beri haykırdıkları "burada kamu yararı değil, şirket karı gözetiliyor" isyanının hukuki bir metne dökülmüş hali oldu.

Hukuksuzluk üzerine kurulu tüm süreçler geçerliliğini yitirdi

Kararın hemen ardından bölge halkının avukatları Arif Ali Cangı ve İpek Sarıca, sürecin teknik boyutuna dair önemli uyarılarda bulundu. Danıştay’ın müdahalesiyle birlikte, 10 Ocak 2026 tarihinde yürürlüğe giren kamulaştırma kararına dayanan tüm işlemler birer "hukuki enkaz" haline geldi. Halihazırda Milas 2. Asliye Hukuk Mahkemesi’nde görülmekte olan 649 adet el koyma ve bedel tespiti davası, üzerine inşa edildikleri temel çökünce dayanaksız kaldı. Avukatlar, bu saatten sonra yapılacak her türlü fiili müdahalenin, araziye girmeye çalışmanın veya bilirkişi incelemesi yapmanın doğrudan anayasal suç teşkil edeceğini vurguluyor. Akbelen direnişçileri, artık bu kararın sadece kağıt üzerinde kalmamasını ve bölgedeki tüm iş makinelerinin derhal geri çekilmesini bekliyor.

665 BİN BALON BALIĞI YAKALANDI

2020 yılında başlatılan balon balığı avcılığının desteklenmesi uygulamasıyla 2025 sonuna kadar avlanan 665 bin 41 balıkla, yaklaşık 50 milyon bireyin ekosisteme girişi engellendi. Balon balığının yoğunluğunu azaltmak amacıyla bu yıl da avcılık desteklemesi devam ediyor. Benekli balon balığı (Lagocephalus sceleratus) için 100 bin adede kadar kuyruk başına 35 lira, diğer türler için ise 200 bin adede kadar 10 lira ödeme yapılacak.

Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre Türkiye’de yıllara göre avlanan ve ekosisteme girişi engellenen balon balığı sayıları şöyle:

“2020’de 46 bin 192 balon balığı avlandı, 3 milyon 464 bin 400 balığın ekosisteme girişi engellendi.

2021’de 9 bin 886 balık avlandı, 741 bin 450 yeni balon balığının ekosisteme girişi engellendi.

2022’de 48 bin 193 balık avlandı, 3 milyon 614 bin 475 yeni balığın ekosisteme girişi engellendi.

2023’te 79 bin 703 balon balığı yakalandı, 5 milyon 977 bin 725 balığın ekosisteme girişi engellendi.

2024’te 189 bin 520 balon balığı yakalandı, 14 milyon 214 bin balığın ekosisteme girişi engellendi.

2025’te 291 bin 547 balon balığı yakalandı, 21 milyon 866 bin 25 bin balığın ekosisteme girişi engellendi.”

Sanayiye kazandırılması için çalışmalar sürüyor

Öte yandan, uygun donanıma sahip ruhsatlı balıkçı tekneleri tarafından avlanmasına müsaade edilen balon balığının ekonomik değere dönüştürülmesi için de adımlar atılıyor. Toplanan balıkların toksik özelliklerinden arındırılarak ilaç, deri ve tekstil gibi sanayi kollarında hammadde olarak değerlendirilmesi ve ekonomiye kazandırılmasına yönelik Ar-Ge çalışmaları devam ediyor.

Çalışmada, Kuşadası Körfezi’nden 2007-2024 yılları arasını kapsayan 18 yıllık, Patara’dan ise 2019-2024 yılları arasını kapsayan 6 yıllık karaya vurma verileri incelendi. Araştırma kapsamında geneli iribaşlı deniz kaplumbağası (Caretta caretta) ve yeşil deniz kaplumbağası (Chelonia mydas) olmak üzere toplam 397 karaya vurma vakası kaydedildi. Elde edilen veriler, karaya vurma vakalarının yıllar içinde belirgin şekilde arttığını ortaya koyarken, Kuşadası Körfezi’nde bazı bölgelerde yoğunlaşmalar yaşandığı tespit edildi. Araştırmada dikkat çeken bir diğer veri ise incelenen kaplumbağaların yaklaşık yarısında dış yaralanma izine rastlanmaması oldu. Bu durumun, ölümlerin genellikle balıkçılık faaliyetleri ile etkileşim ya da su altında kalmaya bağlı dolaylı nedenlerden kaynaklanabileceğine işaret ettiği ifade edildi.

Mevsimsel verilerin de riskin özellikle kıyı kullanımının arttığı yaz aylarında yükseldiğini ortaya koyduğunu ifade eden EKODOSD Başkanı Bahattin Sürücü “Mevsimsel eğilimler ve boyut dağılımları, riskin kıyıdaki insan faaliyetlerinin yoğunlaştığı sıcak aylarda daha yüksek olduğunu göstermektedir. Ayrıca, belgelenen karaya vurma artışı, bölgesel denizel mekansal planlama ve kıyı yönetimi için gerekli olan kanıta dayalı bilgilerin sağlanmasında, uzun süreli vatandaş bilimi ve kurumsal ağların kritik rolünü vurgulamaktadır” dedi.

NEDEN KIYIYA VURUYORLAR?

Deniz kaplumbağalarının (örneğin Caretta caretta gibi türlerin) karaya vurmasının tek bir nedeni yok; genelde birkaç faktörün birleşimiyle olur. En yaygın sebepleri şöyle açıklayabiliriz:

1. Hastalık ve zayıflık
Kaplumbağalar hastalandığında ya da çok zayıf düştüğünde yüzme ve yön bulma yetenekleri azalır. Bu durumda akıntılar onları kıyıya sürükleyebilir.

2. Deniz kirliliği
Plastik yutma, kimyasal kirlilik veya petrol atıkları kaplumbağaların sindirim sistemini bozabilir ya da zehirlenmelerine neden olabilir. Bu da hayvanı güçsüz bırakır.

3. Balıkçılık faaliyetleri
Ağlara takılma (bycatch) en önemli nedenlerden biridir. Kurtulabilen kaplumbağalar bile ciddi yaralanmalar nedeniyle daha sonra kıyıya vurabilir.

4. Çarpışmalar
Tekne ve gemilerle çarpışma sonucu travma yaşayan kaplumbağalar yönlerini kaybedip sahile sürüklenebilir.

5. Doğal nedenler ve yaşlılık
Tıpkı diğer canlılar gibi yaşlılık veya doğal ölümler sonucu da karaya vurabilirler.

6. Deniz akıntıları ve hava koşulları
Güçlü akıntılar, fırtınalar veya ani sıcaklık değişimleri (özellikle “soğuk şok”) kaplumbağaları kontrolsüz şekilde kıyıya taşıyabilir.

7. Işık kirliliği (özellikle yavrular için)
Yavrular denize ulaşmak yerine yapay ışıklara yönelip yanlış tarafa gidebilir ve karada kalabilir.

Eğer sahilde karaya vurmuş bir kaplumbağa görürsen, en doğru hareket onu suya geri sürüklemek yerine yetkililere (örneğin yerel çevre birimleri veya deniz canlılarını koruma ekipleri) haber vermektir. Çünkü hayvanın tıbbi yardıma ihtiyacı olabilir.

Önce bir araç çarptığı sanılan porsuğun yapılan inceleme sonucunda karnından silahla vurulduğu belirlendi. Soyu tükenme tehlikesi altında olması nedeniyle korunması gereken hayvanlar statüsünde bulunan Avrupa porsuğunun öldürülmesi hayvanseverlerin tepkisine neden oldu.

Çevreden geleceğe yeni bir yol

Tarım, gıda ve çevre sistemlerindeki temel sorunlar giderek daha karmaşık bir hal almakta. Tarımda yaşanan verim kayıpları, gıda güvenliği sorunları ve çevre kirliliği, çözüm bekleyen büyük bir kriz oluşturuyor. Genç nüfusun köylerden uzaklaşması, tarımsal üretimi zorlaştırırken, çiftçiler maliyet artışları ve düşük fiyatlarla mücadele ediyor. Tüketiciler ise hem yüksek fiyatlar hem de sağlık güvencesizliği ile karşı karşıya kalıyor. TTGB, bu yapısal sorunların geçici çözümlerle değil, köklü bir değişimle aşılabileceğini savunuyor. Tarım, gıda ve çevre alanlarında etkili ve sürdürülebilir çözümler üretilmesi için bilimsel bir yaklaşım benimsenerek, çözüm arayışlarına yeni bir boyut kazandırılıyor.

81 ilde ortak ağ

TTGB’nin vizyonu, sorunları tek başına değil, tarım, gıda ve çevre zincirinin her halkasını bir araya getirerek çözmektir. Platform, bu alanlarda iş birliği ve ortak akıl oluşturulmasına olanak tanıyacak. Gıda üretimi, tedarik, işleme, pazarlama, dağıtım, lojistik ve tüketim aşamalarını kapsayan entegre bir yaklaşım benimseyen TTGB, çözüm odaklı bir platform sunmayı amaçlıyor. Birlik, bu hedeflere ulaşabilmek için oluşturduğu veri tabanı ve mobil uygulama üzerinden tüm paydaşlarla verimli bir iş birliği sağlayacak. 81 ilde sanal bir ağ kurarak, çiftçilerden sanayicilere, ihracatçılardan tüketicilere kadar tüm aktörleri kapsayan bir çözüm süreci başlatacak.

Güç birliği çağrısı

TTGB, duyarlı ve yurtsever tüm bireyleri ve kurumları, bu zorlu yolculukta yanlarında görmek istiyor. Tarım, gıda ve çevre sistemlerinin yeniden şekillendirilmesi, büyük sabır ve direnç gerektiren bir süreç olmasına rağmen, TTGB kurucuları, bu yolu birlikte yürümek için tüm paydaşları bir araya getirmeyi hedefliyor. Çözümün tarafında yer alan, birlikte kalkınmayı ve geleceğe umut bırakmayı isteyen herkesin bu platformda yer almasıdır. TTGB, bu gönüllü iş birliğine katılacak her bir bireyi, daha güzel yarınlar için güç birliği yapmaya davet ediyor. Türkiye’nin tarım, gıda ve çevre geleceği için atılacak bu adım, herkesin katkısıyla büyük bir değişimin parçası olacak.

Yeni bir yaklaşım gerekiyor

Küresel iklim değişikliği, gıda güvenliği ve çevre tahribatı gibi büyük sorunlar, artık yüzeysel ve tek boyutlu politikalarla çözülemiyor. Ülke çapında tarımda verimlilik kaybı yaşanırken, tarım arazileri hızla boşalıyor, su kaynakları tükeniyor, çiftçiler ise yorgun ve ümitsiz bir şekilde çalışmaya devam ediyor. Genç nüfusun büyük çoğunluğu ise köylerden büyük şehirlere göç ediyor ve tarımla uğraşmayı düşünmüyor. Tüm bu olumsuz koşullar, doğrudan gıda güvencesi ve çevresel sürdürülebilirliği tehdit ediyor. Bu bağlamda, TTGB'nin kurulumuyla tarım, gıda ve çevre alanlarında yeni bir anlayışın kapıları aralanmış oldu.

TTGB’nin temel amacı: Tüm halkaları birleştirmek

TTGB’nin amacı, tarım, gıda ve çevre sistemlerinde sürdürülebilirliği sağlamak, çiftçilerin maddi ve sosyal koşullarını iyileştirmek, gıda güvenliğini artırmak ve çevreye duyarlı bir üretim süreci yaratmak. Birlik, tarımsal üretimin tüm aşamalarını kapsayacak şekilde girdi tedarikinden üretime, depolamadan ticarete, perakendeden tüketime kadar olan tüm halkaları birleştirmeyi hedefliyor.

Tarımsal üretim ve gıda güvencesinde istikrar vurgusu

TTGB, tarımsal üretimdeki istikrarı sağlamak amacıyla, üretici ile tüketici arasında adil bir maliyet ve kazanç paylaşımının oluşturulmasını sağlayacak. Gıda güvenliği konusunda ise, tüketicinin güvenilir, sağlıklı ve uygun fiyatlı gıdaya erişimini kolaylaştırmak için çalışmalar yapacak. Ayrıca, tarım ürünlerinin ve girdilerinin ulusal ölçekte yeterliliğini sağlamaya yönelik projeler geliştirecek.

Çiftçilerin ve tarımsal kaynaklar korunacak

Birlik, aynı zamanda çiftçilerin yaşam koşullarını iyileştirmeyi ve tarımsal kaynakları, toprakları, suyu ve genetik kaynakları korumayı hedefliyor. Sürdürülebilir tarım uygulamaları ve çevre dostu üretim yöntemleri ile doğanın korunmasına da katkı sağlanacak. Ayrıca, bu süreçlerin her aşamasında çevre duyarlılığı gözetilecek, biyolojik çeşitliliğin korunması için etik bir yaklaşım benimsenerek sürdürülebilirlik sağlanacak.

Sadece tarım değil sosyal ve teknolojik kalkınmada öncelenecek

TTGB’nin bir diğer amacı ise sosyal ve ekonomik kalkınmaya katkı sunmak ve tarımda teknoloji kullanımını yaygınlaştırmak. Çiftçilere modern üretim teknikleri ve dijitalleşme konusunda eğitimler verilerek, verimlilik artışı sağlanacak. Ayrıca, platform üzerinden ulusal üretim planlamaları yapılarak, tüm paydaşlar arasında iş birliği ve koordinasyonun güçlendirilmesi sağlanacak. TTGB, tarım, gıda ve çevre alanlarındaki sorunları çözmek amacıyla, yeni bir yapı ve işleyişle Türkiye’nin geleceğine yön vermek için çalışmalara başladı. Platform, Türkiye’de ve dünyada örneği olmayan bir nitelik, işlev ve vizyonla, sürdürülebilir tarım ve çevre yönetimi konusunda kalıcı çözümler sunmayı hedefliyor. Tarım, gıda ve çevreyi bir arada ele alan bu yeni yapı, ülkemizin geleceği için büyük bir fırsat sunuyor.