Projenin lojistik ve teorik altyapısı, çocukların dijital dünyadaki öğrenme alışkanlıklarına uygun olarak kurgulandı. Uluslararası düzeyde kabul gören tescilli bir çevre izleme müfredatını çevrimiçi platformlar üzerinden tamamlayan öğrenciler, kazandıkları bilgileri pratik sahada da uygulamaya döktü. Okul çevrelerinde, sokaklarda ve parklarda seferberlik ilan ederek atık toplayan öğrencilerin gösterdiği üstün performans, projeye olan kurumsal katılımı bir anda tırmandırdı. Kampanyaya katılan 300 istekli öğrenci arasından gerçekleştirilen şeffaf kurumsal çekilişin ardından, şanslı çocuklara hayatları boyunca unutamayacakları bir su altı lojistik tescil ödülü sunulacağı ilan edildi.

Üç yüz öğrenci arasından seçilen şanslı çevreciler bodrum koyunda sahaya indi

Teorik derslerin ve sokaklardaki atık toplama mesailerinin tamamlanmasının ardından, Karaburun Dalış Merkezi koordinesinde büyük heyecanla beklenen kura tescil aşamasına geçildi. Çekiliş sonucunda ödül almaya hak kazanan şanslı çocuklardan 2 öğrenci tüplü, 4 öğrenci ise özel kıyafetlerle su yüzeyinde süzülmeyi sağlayan deniz kızı dalışı hakkı elde etti. Profesyonel rehberler eşliğinde Karaburun’un ünlü Bodrum Koyu’na getirilen çevre elçileri, dalış öncesinde ekipman kullanımı, su altı haberleşme işaretleri ve basınç dengeleme teknikleri gibi hayati konularda hızlandırılmış bir temel eğitim aldı.

Maskelerini ve paletlerini kuşanarak eğitmenlerin gözetiminde berrak sulara kendilerini bırakan çocuklar, Ege'nin zengin biyoçeşitliliğiyle saniyeler içinde yüzleşti. Rengarenk deniz iğneleri, balık sürüleri ve deniz çayırları arasında serbestçe süzülen çocukların bu ilk deneyimi, su altı kameraları tarafından da siber arşivlere eklenmek üzere saniye saniye kaydedildi. Ancak çocukların su altındaki mesaisi sadece manzara izlemekle sınırlı kalmadı; teoride öğrendikleri kirlilik gerçeğini kayaların arasında gören minik dalgıçlar, anında refleks göstererek deniz tabanındaki plastik çöpleri ve poşetleri tek tek toplayıp yanlarındaki lojistik filelere doldurdu.

İnsan tanıdığı ve bağ kurduğu ekosistemi korumak için isyan eder

Etkinliğin fikir mimarı olan ve çocukların çevre farkındalığını üst seviyeye çıkarmak için tüm imkanlarını seferber eden dalış eğitmeni Arzu Arslan, organizasyonun ardından yaptığı değerlendirmede eğitim metodolojisinde yaşanarak öğrenmenin gücüne değindi. Sadece sınıfta verilen kuramsal bilgilerin kalıcı bir davranış değişikliği yaratmakta yetersiz kaldığını savunan Arslan, "Öğrencilere plastik atıkların denizlere, denizlerdeki canlılara verdiği zararı anlattım. Teoride anlattık ancak insan tanıdığını sever ve sevdiğini korur diyerek onları su altında gerçeklikle buluşturmak istedim. Onlara da güzel bir karne hediyesi oldu. İleride yaşadıklarını diğer arkadaşlarına anlatarak bu farkındalığı daha fazla kişiye yayabilirler" diyerek projenin kentsel diplomasi boyutuna vurgu yaptı.

Plastiklerin mikro parçacıklara ayrılarak besin zinciri vasıtasıyla insan sofralarına kadar geri döndüğü tehlikesine işaret eden Arslan, geleceğin tescilli koruyucularının bugünün çocukları olduğunu belirtti. Merkezin sahibi ve tecrübeli eğitmen Hamdullah Aras da çocukların gözlerindeki mutluluğun kendileri için en büyük kurumsal kazanç olduğunu söyleyerek doğaya sahip çıkan bir neslin yetişmesine katkı sunmaktan gurur duyduklarını ifade etti.

Deniz canlılarının evini kirleten insanlığa karşı çocuklardan temiz dünya çağrısı

Mavi derinliklerden çıktıktan sonra duygularını ve su altındaki gözlemlerini büyük bir heyecanla paylaşan çocukların anlatımları ise büyüklere adeta bir insanlık dersi niteliğindeydi. Tüplü dalış ekipmanlarıyla derinlere inerek deniz yaşamını tescilleyen öğrencilerden Yağız Süllü, balıklarla omuz omuza yüzmenin yarattığı adrenalini aktarırken bir diğer çevre ödüllü öğrenci Duru Erdemir ise şu tarihi uyarıyı yaptı:

"Bir sürü balık gördüm. Bir sürü hayvanla birlikte yüzdüm. Suda birkaç poşet gördük. Onları da topladık, denizler kirlenmesin, hayvanlar zarar görmesin, daha temiz bir dünyamız olsun diye. İnsanlar çevreye o kadar fazla atık atıyor ki denizde bile bir sürü geri dönüştürülebilen atık oluyor. Hiç atmamalıyız aslında. Hiç atmayarak çevremizi daha temiz tutarız. Canlılara zarar vermemeliyiz." Özel kuyruklarla su üstünde süzülerek deniz kızı dalışı gerçekleştiren Defne Futacı da denizlerin altındaki bu mucizevi dengenin korunması adına tüm akranlarını ve yetişkinleri daha sorumlu davranmaya davet etti.

“İyilik yap, denize atma” mesajı
Etkinlik kapsamında İzmir Büyükşehir Belediyesi Deniz Koruma Şube Müdürlüğü ekipleri, çevre farkındalığını artırmaya yönelik bilgilendirme çalışmaları yaptı. Ekipler, taşıdıkları “İyilik yap, denize atma”, “Denizlerden sorumluyuz” ve “Mavi düşün, geleceğin ol” yazılı dövizlerle denizlerin korunmasının önemine dikkat çekti. Vatandaşlara deniz kirliliğinin deniz canlıları ve ekosistem üzerindeki olumsuz etkileri anlatılırken, atıkların doğru şekilde ayrıştırılması ve çevreye bırakılmaması konusunda çağrıda bulunuldu.

Büyük Ada açıklarında zamana karşı derin dalış

Karaburun kıyılarında koruma altındaki Akdeniz foklarından nesli tehlike altındaki mercan resiflerine kadar pek çok türe ev sahipliği yapan sularda, anlamlı bir çevre seferberliği için kollar sıvandı. Bölgede çevre bilincini artırmak amacıyla organize edilen 5 Haziran Dünya Çevre Günü etkinlikleri kapsamında, Karaburun Dalış Merkezi öncülüğünde özel bir su altı temizlik hareketi planlandı. Sabahın erken saatlerinde Büyük Ada açıklarında demirleyen tekneden denize atlayan profesyonel ekipler, akıntılı ve zorlu şartlara rağmen derin maviliklere doğru alçalmaya başladı.

Yaklaşık 25 metre derinliğe inen dalgıçlar, deniz tabanına adeta bir örümcek ağı gibi yayılmış, kayalıklara ve canlı yaşam alanlarına dolanmış devasa bir kütle tespit etti. Bölgedeki kıyı balıkçılığı faaliyetleri sırasında koptuğu ya da bilerek terk edildiği anlaşılan bu hayalet ağ grubunu temizlemek için su altında titiz bir çalışma yürütüldü. Dalgıçların bıçak ve kesiciler yardımıyla kayalıklardan özgürleştirdiği yaklaşık 100 metre uzunluğundaki devasa ağ, güçlükle yüzeye çıkarılarak bota alındı.

Ağların üzerindeki esaret altındaki canlar kurtarıldı

Yüzeye çıkarılan ölüm tuzağının üzerindeki manzara, su altındaki vahşetin boyutunu net bir şekilde ortaya koydu. Karaya çekilen ağların gözeneklerinde sıkışıp kalmış çok sayıda canlı ve ölü yengeç, ıstakoz adayı ve çeşitli deniz kabukluları saptandı. Ekipler, ağları tek tek ayıklayarak hala hayatta tutunmayı başaran deniz canlılarını büyük bir dikkatle özgürlüğüne kavuşturdu ve ait oldukları Ege sularına geri bıraktı. Ancak ağın gözeneklerinde can veren diğer kabuklular, bu kontrolsüz avcılığın geride bıraktığı acı faturanın somut birer kanıtı olarak kaldı.

Uzmanlar, bu tür sahipsiz ağların suyun altında onlarca yıl bozulmadan kalabildiğini ve insan müdahalesi olmadığı müddetçe kendi kendine avlanmaya devam ettiğini belirtiyor. Kendi kendini besleyen bir ölüm sarmalı yaratan bu durum, deniz tabanındaki yaşam döngüsünü kökten sarsıyor.

Dünya denizlerindeki ağların yüzde beşi kayıp durumda

Denizlerin derinliklerinde yaşanan bu sessiz felaketin bilimsel boyutunu aktaran Türk Deniz Araştırmaları Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı Prof. Dr. Bayram Öztürk, durumun vahametine dikkat çekti. Aynı zamanda İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi Deniz Biyolojisi Ana Bilim Dalı Başkanlığı görevini de yürüten Öztürk, kopan ya da terk edilen balık ağlarının deniz ekosistemine zarar vermeyi sessizce sürdürdüğünü vurguladı. Türkiye'deki tüm denizlerde bu tür yırtılmış veya bilerek bırakılmış av araçlarına rastlandığını ifade eden bilim insanı, küresel istatistikleri de paylaştı.

Yapılan uluslararası bilimsel araştırmaların sonuçlarını aktaran Prof. Dr. Öztürk, "Dünya denizlerinde kullanılan balıkçı ağlarının yaklaşık yüzde 5,7'si kayıp" diyerek tehlikenin küresel boyutunu gözler önüne serdi. İnsan kontrolünde olmayan bu ağların su altında kaldığı sürece ticari ve göçmen türleri ayırt etmeksizin avlamayı sürdürdüğünü ifade eden Öztürk, bu durumun balık stoklarını da baltaladığını anlattı.

Mercanlar ve deniz kaplumbağaları hedef tahtasında

Maviliklerin dibinde biriken bu katı atık yükü, sadece balıkları değil deniz ekosisteminin en hassas ve koruma altındaki aktörlerini de doğrudan tehdit ediyor. Prof. Dr. Bayram Öztürk, su altındaki ekolojik dengenin temel taşları olan mercanlar, deniz kuşları ve deniz kaplumbağalarının bu kontrolsüz ağlardan en fazla etkilenen canlılar arasında bulunduğunu dile getirdi. Ağların özellikle akıntılarla hareket ederek resiflerin üzerine serildiğini, buralardaki ışığı ve oksijeni keserek asırlık mercan kolonilerini kuruttuğunu belirten Öztürk, nefes almak için yüzeye çıkmak zorunda olan deniz kaplumbağalarının da bu gözeneklere takılarak boğulduğunu aktardı.

Bu küresel tehdide karşı uluslararası arenada yeni bir hukuki çerçevenin yolda olduğunu belirten Öztürk, Birleşmiş Milletler Plastik Sözleşmesi kapsamında çalışmaların hızla devam ettiğini müjdeledi. Hazırlıkları süren bu yeni uluslararası sözleşmenin, balıkçı ağlarının tanımlanması, işaretlenmesi ve kaybolması halinde ilgili resmi kurumlara anında bildirim zorunluluğu getirilmesi gibi radikal maddeler içereceğini söyleyen Öztürk, hukuki boşlukların dolmasıyla sorunun önemli ölçüde kontrol altına alınabileceğini savundu.

Balıkçılar ağları su altında kesmek zorunda kalıyor

Sahada yaşanan lojistik ve teknik zorlukları aktaran Karaburun Dalış Merkezi sahibi ve deneyimli dalış eğitmeni Hamdullah Aras ise balıkçıların karşılaştığı çaresizliğe değindi. Bölgedeki ticari ve amatör balıkçıların avlanma sırasında ağlarını deniz tabanındaki keskin kayalıklara ya da batıklara takabildiğini anlatan Aras, "Balıkçılar bazı durumlarda bu takılan ağları tüm çabalarına rağmen yukarı çıkaramayınca, teknenin güvenliğini de riske atmamak adına keserek bırakmak zorunda kalıyor. Ancak bu ağlar bulundukları yerde kalmaya devam ettikçe çevredeki tüm canlıları yakalamayı sürdürüyor" diyerek su altındaki zincirleme reaksiyonu özetledi. Denizin dibinde kalan her bir parçanın, yıllar boyu sürecek bir hayalet avcılık mekanizmasını fiilen başlattığını belirten Aras, bu konuda balıkçılarla koordineli bir takip sisteminin kurulmasının şart olduğunu ifade etti.

Plastik atıkların yarattığı baskı her geçen gün artıyor

Mavilikleri tehdit eden tek unsurun sahipsiz ağlar olmadığını hatırlatan dalış eğitmeni Arzu Arslan da deniz çöplerinin ve mikroplastiklerin yarattığı ekolojik baskıya dikkat çekti. Hayalet ağların yanı sıra plastik atıkların deniz yaşamını ciddi şekilde tehdit ettiğini dile getiren Arslan, toplumsal farkındalığın tabana yayılması için sıra dışı bir kampanya başlattıklarını duyurdu. Çevrenin korunmasında bireysel reflekslerin önemine değinen Arslan, deniz ekosistemlerini koruma ve anlama bilincine sahip olan, Scuba Schools International'ın ücretsiz çevrim içi çevre eğitim programını başarıyla tamamlayan ve kıyı şeritlerinden plastik atık toplayan gönüllüler arasından çekiliş yapacaklarını belirtti. Belirlenen bu doğa dostu kişilere, Karaburun'un büyüleyici su altı dünyasını keşfetmeleri için ücretsiz bir deneme dalışı deneyimi yaşatacaklarını belirten Arslan, denizleri korumanın yolunun onu derinlemesine tanımaktan geçtiğini vurguladı.