İran’da 2025’in son günlerinde başlayan ve 2026’nın ilk haftalarında daha da sertleşen kitlesel protestolar, ağır bir insan hakları tablosu ortaya koydu. ABD merkezli İran İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA) tarafından paylaşılan son verilere göre, ülke genelindeki gösterilerde yaşamını yitirenlerin sayısı 538’e yükseldi.
HRANA’nın derlediği bilgilere göre, hayatını kaybedenlerin 490’ı gösterilere katılan sivillerden, 48’i ise güvenlik güçleri mensuplarından oluşuyor. Aynı dönemde 10 bin 600’den fazla kişinin gözaltına alındığı belirtilirken, gözaltına alınanların önemli bir bölümünün hâlâ aileleriyle görüştürülmediği ifade ediliyor.
Sokaklar iki haftadır dinmiyor
İran’ın birçok kentinde patlak veren protestolar, ekonomik kriz, yüksek enflasyon ve yönetim karşıtı taleplerle başladı. Ancak güvenlik güçlerinin sert müdahaleleri ve yaygın gözaltılar, eylemleri daha da büyüttü. Özellikle başkent Tahran, İsfahan, Meşhed ve Tebriz’de yaşanan çatışmalar, ülke genelinde tansiyonu yükseltti.
Görgü tanıkları, kalabalık grupların güvenlik barikatlarını aşmaya çalıştığını, buna karşılık kolluk kuvvetlerinin zaman zaman gerçek mermi ve göz yaşartıcı gaz kullandığını aktarıyor. Sosyal medyaya yansıyan görüntülerde, yaralıların sokak ortasında taşındığı ve çok sayıda kişinin sert müdahaleler sırasında yere yığıldığı görülüyor.
Gözaltılar ve kayıplar
İnsan hakları örgütleri, on binlerce kişinin gözaltına alınmasının yanı sıra, bazı protestocuların akıbetinin bilinmediğini vurguluyor. HRANA, gözaltına alınanların önemli bir kısmının gizli merkezlerde tutulduğunu ve hukuki süreçlere erişimlerinin kısıtlandığını bildiriyor.
Aileler, yakınlarından günlerdir haber alamadıklarını, bazı durumlarda ise yetkililerin ölümleri doğrulamadan cenazeleri teslim ettiğini öne sürüyor. Bu durum, ülkede korku ve belirsizlik ortamını daha da derinleştiriyor.Yaşanan can kayıpları ve yaygın gözaltılar, uluslararası kamuoyunun da tepkisini çekmiş durumda. Birçok insan hakları kuruluşu, İran yönetimine güç kullanımını durdurma ve gözaltındaki kişilerin hukuki haklarını güvence altına alma çağrısı yapıyor. Batılı ülkeler ise olayları yakından izlediklerini ve diplomatik girişimlerin sürdüğünü belirtiyor Tahran yönetimi, gösterilerin “kamu düzenini bozduğu” gerekçesiyle sert önlemlerin süreceğini vurgularken, sokaklardaki öfke henüz dinmiş değil. Son açıklanan rakamlar, İran’daki krizin yalnızca siyasi değil, aynı zamanda ciddi bir insani boyuta ulaştığını ortaya koyuyor.