Toplumda sıkça dile getirilen bir yargı var: Kadınlar erkeklerden daha empatik. Ancak BBC’nin bilim platformu BBC Future’da yayımlanan kapsamlı analiz, bu düşüncenin sanıldığı kadar net ve değişmez olmadığını ortaya koyuyor.
Empati farkı biyolojik mi?
Haberde aktarılan bilimsel çalışmalara göre, kadınlar öz-bildirim testlerinde — yani kendi empati düzeylerini değerlendirdikleri ölçeklerde — ortalama olarak daha yüksek puan alıyor. Ancak araştırmacılar, bu farkın doğrudan biyolojik bir temele dayandırılamayacağını vurguluyor.
Empati; başkalarının duygularını anlama (bilişsel empati) ve o duygulara duygusal tepki verme (duygusal empati) gibi farklı bileşenlerden oluşuyor. Bazı deneysel ölçümlerde kadınların ortalamada daha yüksek performans gösterdiği görülse de, bu farkın çoğunlukla küçük olduğu ve bireysel farklılıkların cinsiyet ortalamalarından daha belirleyici olduğu belirtiliyor.
Uzmanlara göre empati düzeylerini etkileyen önemli faktörlerden biri toplumsal beklentiler. Kız çocuklarının erken yaşlardan itibaren duygularını ifade etmeye ve başkalarının duygularına duyarlı olmaya teşvik edildiği; erkek çocuklarının ise daha sınırlı bir duygusal ifade alanına yönlendirildiği biliniyor. Bu öğrenilmiş davranış kalıpları, yetişkinlikte yapılan empati testlerine de yansıyabiliyor.
Nitekim bazı deneylerde, erkek katılımcılara empati performanslarının ödüllendirileceği söylendiğinde cinsiyetler arasındaki farkın ortadan kalktığı gözlemlendi. Bu bulgu, empati kapasitesinin sabit ve biyolojik olarak belirlenmiş bir özellikten ziyade, motivasyon ve sosyal bağlamla şekillendiğine işaret ediyor.
Genelleme bilimsel değil
Araştırmalar, ortalamalar düzeyinde bazı farklılıklar olabileceğini kabul etmekle birlikte, “kadınlar doğası gereği daha empatik, erkekler değildir” şeklindeki kesin genellemenin bilimsel olarak desteklenmediğini ortaya koyuyor. Empati kapasitesinin büyük ölçüde öğrenilebilir ve geliştirilebilir bir beceri olduğu vurgulanıyor.