Türkiye’de yıllardır Genel Sağlık Sigortası (GSS) prim borçları nedeniyle sağlık hizmetlerine erişimde güçlük yaşayan yüzbinlerce kişi için kapsamlı bir düzenleme gündemde. Meclis’e sunulan yeni teklif kabul edilirse, yaklaşık 1,5 milyon kişinin GSS borcu tamamen silinecek ve toplamda 3 milyar lirayı aşan yük ortadan kalkacak.
Sosyal güvencesi olmayan vatandaşların uzun süredir çözüm beklediği borç problemi, özellikle gelir seviyesi düşük kesimler için ciddi bir mağduriyet yaratıyordu. Sağlık hizmetlerinden yararlanmakta zorlanan, geçmiş yıllarda prim ödemelerini yapamayan ve yapılandırmalardan fayda sağlayamayan binlerce kişi, yeni düzenlemeyle rahat bir nefes alacak.
Teklif, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda görüşülmek üzere Meclis’e sunuldu ve 11’inci Yargı Paketine eklenen maddeyle geniş bir kapsam oluşturuldu. Düzenleme yürürlüğe girdikten sonra geçmişte biriken, faiziyle katlanan ve vatandaşların dosyalarında sürekli yer alan borçlar tamamen silinmiş olacak.
GSS borçlarının kapsamı nasıl belirlenecek?
Düzenlemede en dikkat çeken başlıklardan biri, hangi borçların silineceğine dair belirlenen tarih aralığı oldu. Teklife göre 1 Ocak 2016’dan önce tahakkuk etmiş ancak ödenmemiş tüm GSS prim borçları, gecikme cezası, gecikme zammı gibi ferî borçlarla birlikte tamamen silinecek.
Bu borçların önemli bir kısmı:
-
Gelir testine hiç başvurmayanlar,
-
Gelir seviyesi düşük olduğu için prim borçlarını ödeyemeyenler,
-
Önceki yapılandırmalara rağmen ödemelerini tamamlayamayanlar,
-
SGK kapsamına girmediği için primlerini yatırmakta güçlük çeken kişilerden
oluşuyor.
SGK uzmanları, borç silme düzenlemesinin yalnızca geçmiş borçları kapsadığını, mevcut dönemde devam eden GSS yükümlülüklerinin ise normal şekilde işlemeye devam edeceğini belirtiyor. Ancak bu af sayesinde binlerce kişinin sağlık hizmetlerine erişim yolu tekrar açılacak.
GSS sistemi neden borç üretiyordu?
2012 yılında yürürlüğe giren Genel Sağlık Sigortası sistemi, Türkiye’de yaşayan herkesin gelirine göre prim ödemesi ya da primlerinin devletçe karşılanması esasına dayanıyordu. Gelir testi yaptırmayan vatandaşlar, otomatik olarak en yüksek prim diliminden borçlandırılıyor ve yıllar içinde bu borçlar katlanarak büyük meblağlara ulaşıyordu.
Bu nedenle GSS sisteminin başlangıç yıllarında özellikle gelir testine gitmeyenler için büyük mağduriyetler doğdu. Birçok kişi borçlu göründüğü için:
-
Sağlık hizmetlerini kullanamadı,
-
Eczanelerden ilaç alamadı,
-
Acil dışı sağlık giderlerinde kısıtlamalar yaşadı.
Şimdi Meclis’e sunulan düzenleme, bu mağduriyetleri ortadan kaldırmayı hedefliyor.
Düzenleme yürürlüğe girdiğinde GSS prim borçlarını ödemekte zorlanan yaklaşık 1 milyon 477 bin kişi artık bu yükten tamamen kurtulmuş olacak.
3,2 milyar liralık borç tasfiye edilecek
Teklifin detaylarına göre silinecek borç tutarının 3 milyar 258 milyon lira olması bekleniyor. Bu rakam, uzun yıllar boyunca birikmiş, çoğu faiziyle çok daha yüksek seviyelere ulaşmış GSS borçlarının toplamını temsil ediyor.
Uzmanlara göre bu adım:
-
SGK’nın tahsil edemediği borç yükünü sistemden temizleyecek,
-
Sağlık hizmetlerine erişim önündeki engelleri kaldıracak,
-
Düşük gelir grupları için önemli bir sosyal destek mekanizması yaratacak.
Bu borçların çoğunun tahsil edilemediği de düşünüldüğünde, hükümetin yapacağı bu düzenleme sosyal devlet mekanizmasını güçlendiren bir adım olarak değerlendiriliyor.
Yabancılara getirilen sağlık düzenlemesi dikkat çekti
Teklifte yalnızca GSS borçlarının silinmesi yer almıyor. Aynı zamanda Geçici Koruma Yönetmeliği kapsamında önemli bir değişiklik de öngörülüyor.
1 Ocak 2026’dan itibaren geçici koruma altındaki yabancılar için yeni bir uygulama başlayacak:
-
Sağlık hizmetlerinden yararlanmak için katılım payı alınacak.
-
Ödeme gücü olmayanların bu ücretleri iade talep etme hakkı bulunacak.
-
Özel sağlık kuruluşlarına doğrudan başvuru yapma konusunda da yeni sınırlar getirilecek.
Bu düzenlemenin amacı, hem sağlık hizmetlerinin sürdürülebilirliğini sağlamak hem de sistemin yükünü daha kontrollü bir şekilde yönetmek olarak ifade ediliyor.
Kimler düzenlemeden yararlanabilecek?
GSS borcu affı özellikle şu grupları kapsıyor:
-
Gelir testine hiç başvurmayan ve geçmişte yüksek prim borçları yazılanlar,
-
Gelir seviyesi düşük olduğu için prim borcunu ödeyemeyenler,
-
Yapılandırma fırsatlarını kaçırmış veya ödemede zorlanmış vatandaşlar,
-
1 Ocak 2016’dan önce prim borcu oluşmuş olan herkes.
Ayrıca düzenlemeden yararlanmak için SGK’ya ekstra bir başvurunun gerekip gerekmediği uygulama aşamasında netleşecek. Ancak uzmanlar, borçların sistem üzerinden otomatik silinmesinin en muhtemel senaryo olduğuna dikkat çekiyor.
Sağlık hizmetlerinde erişim kolaylaşacak
GSS borcu silinen vatandaşlar sağlık hizmetlerine erişimde artık sorun yaşamayacak. Borçlu oldukları için ertelenen birçok tedavi, ilaç temini ya da hastane başvurusu, düzenlemenin ardından normale dönecek. Bu durum, özellikle düşük gelirli ve kronik hastalığı olan kesim için hayati önem taşıyor.
SGK’nın geçmiş yıllarda da GSS borçlarıyla ilgili geçici aflar getirdiği biliniyor ancak bu kez geniş kapsamlı bir tasfiye söz konusu. Uzmanlar, bu düzenlemenin sağlık sistemindeki yoğunluğu azaltabileceğini de ifade ediyor.