Uzun süredir kamuoyunun gündeminde yer alan vatandaşlık maaşı, resmî adıyla Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi, somut adımlarla hayata geçmeye hazırlanıyor. Ekonomik koşulların dar gelirli haneler üzerindeki baskısının arttığı bir dönemde planlanan düzenleme, klasik sosyal yardım modellerinden farklı bir yapıyı esas alıyor. Sabit bir ödeme yerine, hanelerin mevcut gelirinin belirlenen bir eşiğe tamamlanması yaklaşımıyla tasarlanan sistem, sosyal destek anlayışında önemli bir değişimi işaret ediyor.
Pilot uygulama ile başlayacak
Yeni sistemin ilk aşaması, pilot uygulama olarak belirlenen illerde devreye girecek. 2026 yılı içerisinde hayata geçirilmesi planlanan uygulamanın, elde edilecek sonuçlara göre 2027 yılında ülke geneline yayılması hedefleniyor. Bu yöntemle, hem sistemin işleyişi test edilecek hem de ihtiyaçlara göre gerekli düzenlemeler yapılabilecek. Uygulamanın özellikle gelir seviyesi düşük bölgelerde başlaması bekleniyor.
Uygulamanın zamanlaması netleşti
Vatandaşlık maaşına ilişkin en net açıklama, bütçe görüşmeleri sırasında geldi. Yapılan değerlendirmelere göre vatandaşlık maaşı uygulaması, 2026 yılının ortasında pilot illerde başlatılacak. Yaz aylarında ilk ödemelerin yapılması planlanırken, uygulamanın kademeli biçimde genişletilmesi öngörülüyor. Böylece yıl sonuna kadar sistemin saha sonuçlarının görülmesi amaçlanıyor.
Kimler vatandaşlık maaşı alabilecek?
En çok merak edilen başlıklardan biri de vatandaşlık maaşı kimleri kapsıyor sorusu oldu. Sistemin merkezinde, belirlenen gelir eşiğinin altında kalan haneler yer alıyor. Burada temel kriter, hanede kişi başına düşen gelirin belirlenen sınırın altında olması. Bu yaklaşım, yalnızca işsizleri değil, düşük gelirli çalışanları ve mevcut sosyal desteklerden yararlanan kesimleri de kapsayabilecek bir çerçeve sunuyor.
Muhtaçlık kriteri esas alınacak
Yeni model, sosyal yardım alanında sıkça kullanılan muhtaçlık kriteri üzerinden şekilleniyor. Bu kritere göre, hane içinde kişi başına düşen net gelirin, net asgari ücretin üçte birinin altında olması durumunda hane “muhtaç” kabul ediliyor. Vatandaşlık maaşı kapsamında da bu eşik temel referans noktası olacak. Ancak sistem, klasik yardımlardan farklı olarak tek tip ödeme yapmayacak.
Sabit maaş yerine gelir tamamlama modeli
Uygulamanın en dikkat çeken yönü, sabit bir ödeme tutarının bulunmaması. Vatandaşlık maaşı, ailelerin mevcut gelirini belirlenen seviyeye tamamlamayı amaçlıyor. Örneğin, belirlenen eşik 10 bin lira ise ve bir hanenin geliri 7 bin liradaysa, aradaki fark kadar destek sağlanacak. Bu sayede hem adaletli bir dağılım hedefleniyor hem de haneler arasında gelir uçurumunun azaltılması amaçlanıyor.
Çalışmayı caydırmayan bir sistem
Yetkililer, vatandaşlık maaşının istihdamdan caydırıcı bir etki yaratmaması için özel olarak tasarlandığını vurguluyor. Gelir arttıkça destek tutarının azalması, kayıtlı çalışmayı teşvik eden bir mekanizma olarak görülüyor. Böylece sistem, “çalışmadan gelir elde etme” algısının önüne geçmeyi ve sosyal yardımları istihdam politikalarıyla uyumlu hale getirmeyi hedefliyor.
En düşük emekli aylığı alanlar da kapsama girebilir
Kulislere yansıyan bilgilere göre, en düşük emekli aylığı ile geçinmeye çalışan vatandaşlar da vatandaşlık maaşı kapsamına dahil edilebilecek. Özellikle tek başına yaşayan ve geliri belirlenen eşik altında kalan emekliler için bu sistem, ek bir gelir desteği anlamına geliyor. Böylece sosyal desteklerin yalnızca çalışma çağındaki nüfusla sınırlı kalmaması amaçlanıyor.
Hangi illerde başlayacak?
Vatandaşlık maaşının uygulanacağı pilot iller henüz resmî olarak açıklanmadı. Ancak değerlendirmelerde, depremden etkilenen illerin öncelikli olabileceği ifade ediliyor. Hatay, Adıyaman ve Kahramanmaraş gibi bölgelerin, hem gelir kaybının yüksek olması hem de sosyal destek ihtiyacının artması nedeniyle pilot uygulama için öne çıktığı belirtiliyor. Nihai kararın, uygulama öncesinde kamuoyuyla paylaşılması bekleniyor.
Haneler için ne anlama geliyor?
Vatandaşlık maaşı, özellikle geçim sıkıntısı yaşayan aileler için düzenli ve öngörülebilir bir destek sunmayı hedefliyor. Gelirin belirli bir seviyenin altına düşmesi halinde devreye girecek olan sistem, hanelerin temel ihtiyaçlarını karşılamada bir güvence mekanizması oluşturmayı amaçlıyor. Ekonomik dalgalanmaların yoğun olduğu dönemlerde bu tür desteklerin, sosyal denge açısından kritik öneme sahip olduğu vurgulanıyor.
Gözler uygulamanın ilk sonuçlarında
2026 yazında başlaması planlanan pilot uygulama, hem vatandaşlar hem de ekonomi çevreleri tarafından yakından izlenecek. Vatandaşlık maaşı, beklenen etkiyi yaratması halinde Türkiye’de sosyal politika alanında kalıcı bir model haline gelebilir. İlk sonuçlar, sistemin kapsamının genişletilip genişletilmeyeceğini de belirleyecek.