Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım’a ait, 1923 tarihli orijinal ilk mezar taşı, vefatının 103’üncü yıl dönümünde İzmir’de ilk kez kapsamlı biçimde ziyaretçilere açıldı. Özel sergi, Atatürk Müzesi’nin girişinde oluşturulan özel bir alanda yer alıyor. Zübeyde Hanım, 14 Ocak 1923’te hayatını kaybetti ve 15 Ocak 1923’te İzmir Karşıyaka’da Ferik Osman Paşa Camii haziresine defnedildi. Defnin ardından, dönemin koşullarına uygun olarak eski harflerle hazırlanan ilk mezar taşı 1923 yılında yerine konuldu.
Yıllar içinde anıt mezar projesinin hayata geçirilmesiyle birlikte bu ilk mezar taşı, korunmak amacıyla hazire içine alındı. 1938 yılında, bizzat Mustafa Kemal Atatürk’ün yönlendirmeleriyle, dönemin İzmir Belediye Başkanı Behçet Uz tarafından yeni Türk alfabesiyle hazırlanan anıt mezar taşı yapıldı. Proje 1940 yılında tamamlanarak ziyarete açıldı.
1955’te müze depolarına alındı
1923 yılında yapılan orijinal mezar taşı, 1955 yılında korunması amacıyla İzmir Arkeoloji Müzesi depolarına taşındı. Uzun yıllar müze envanterinde muhafaza edilen mezar taşı, Zübeyde Hanım’ın vefatının 103’üncü yılı dolayısıyla yeniden gün yüzüne çıkarıldı.
İzmir Arkeoloji Müzesi Müdürü Savaş Gürbüz, serginin açılışına ilişkin yaptığı değerlendirmede, “Cumhuriyet’in kuruluş süreciyle doğrudan bağlantılı bu özgün eseri, anlamlı bir yıldönümünde halkla buluşturmak istedik” dedi.
Mezar taşı, Konak ilçesi Alsancak Mahallesi Gündoğdu Caddesi’nde yer alan Atatürk Müzesi’nin girişinde oluşturulan özel alanda sergileniyor. Sergide yalnızca mezar taşı değil; Zübeyde Hanım’a ait bir fotoğraf, yaşamına dair bilgilendirme panoları ve Mustafa Kemal Atatürk’ün bazı yazışmalarına da yer veriliyor.
Ziyaretçiler, hem Zübeyde Hanım’ın yaşamına hem de Cumhuriyet’in ilk yıllarına ışık tutan belgeleri bir arada görme imkânı buluyor.
Mezar taşındaki anlamlı ifade
1923 tarihli orijinal mezar taşında yer alan ifadeler, dönemin dili ve üslubunu yansıtıyor. Taş üzerinde şu sözler bulunuyor:
“Baki olan yalnız O’dur (Allah). Türkiye Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın muhterem annesi Zübeyde Hanım’ın ruhu için, Allah rızası için El Fatiha. Yıl 1923.”
Yetkililer, Atatürk Müzesi’ne girişlerin ücretsiz olduğunu belirterek, İzmirlileri ve kenti ziyaret eden herkesi bu özel sergiyi görmeye davet etti. Sergi, Zübeyde Hanım’ın hatırasını yaşatmanın yanı sıra Cumhuriyet tarihine tanıklık eden nadir bir eseri yakından inceleme fırsatı sunuyor.