Türkiye'de 18 milyondan fazla emekliyi ilgilendiren maaş düzenlemesinde yeni bir aşamaya geçiliyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Kabine Toplantısı sonrasında 2027 bütçesinde emeklilerin durumunu iyileştirecek mali imkânların oluşturulduğunu açıklaması, ocak ayında yapılacak zam oranlarının yanı sıra ilave refah payı beklentisini de artırdı. AK Parti yönetiminin üzerinde çalıştığı belirtilen yeni modelde, yalnızca enflasyon farkının maaşlara yansıtılması değil, düşük gelirli emeklilerin alım gücünü artıracak tamamlayıcı desteklerin de hayata geçirilmesi değerlendiriliyor.
Emekli maaşlarında yeni dönem hazırlığı
Emekli aylıklarına yapılacak artışta öncelikli olarak enflasyon farkının esas alınması bekleniyor. Ancak kök aylıkları düşük olan ve mevcut zam oranlarıyla yeterli gelir artışı elde edemeyen emekliler için farklı seçenekler üzerinde duruluyor. AK Parti kaynaklarına dayandırılan bilgilere göre, düzenlemenin ilk aşamasında tüm emeklilerin enflasyondan kaynaklanan maaş artışlarının gerçekleştirilmesi, ardından düşük aylık alan vatandaşlar için Hazine desteğiyle tamamlayıcı ödemelerin değerlendirilmesi hedefleniyor. Bu kapsamda en düşük emekli aylığına yönelik yeni bir alt sınır belirlenmesi de gündemde bulunuyor.
Refah payında 6 kriter masada
Hazırlıkları sürdürülen modelin en dikkat çekici yönlerinden biri, emeklilere yapılacak ilave desteklerin herkes için aynı tutarda olmayabileceği ihtimali. Yeni sistemde emeklilerin ekonomik ve sosyal koşullarına göre farklı destek mekanizmalarının oluşturulması değerlendiriliyor.
Çalışmalarda öne çıkan kriterler şöyle:
-
Yaş: İleri yaştaki emeklilere öncelik verilmesi.
-
Çalışma durumu: Emeklinin aktif olarak çalışıp çalışmadığının dikkate alınması.
-
Ev sahipliği: Kira ödeyenlerle kendi konutunda yaşayanların koşullarının değerlendirilmesi.
-
Hane geliri: Aynı evde yaşayan kişilerin ek gelirlerinin incelenmesi.
-
Prim gün sayısı: Emeklilik sürecindeki prim ödeme bilgilerinin hesaba katılması.
-
Yaşam maliyetleri: İkamet edilen şehirdeki temel ihtiyaç ve geçim giderlerinin değerlendirilmesi.
Bu kriterlerin hangi ağırlıkta kullanılacağı ve doğrudan maaş artışına mı yoksa ayrı sosyal destek ödemelerine mi uygulanacağı henüz kesinleşmedi.
65 yaş üstü emeklilere daha yüksek ödeme gündemde
Yeni düzenlemede en fazla dikkat çeken başlıklardan biri, ileri yaştaki emeklilere yönelik pozitif ayrımcılık seçeneği oldu. Çalışma imkânı azalan veya ek gelir elde etme olasılığı sınırlı olan 65 yaş ve üzerindeki emeklilere daha yüksek tutarda destek sağlanması üzerinde duruluyor. Masadaki senaryolardan birine göre bu yaş grubuna yönelik refah payı diğer emeklilerden farklı hesaplanabilecek. Öte yandan destekten yararlanmak için değerlendirilen yaş sınırının 65'ten 60'a indirilmesi seçeneğinin de görüşüldüğü belirtiliyor. Ancak söz konusu yaş sınırları ve ödeme oranları hakkında henüz kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.
Ev sahibi olanla kiracı olan aynı desteği almayabilir
Yeni modelin bir diğer önemli ayağını emeklilerin barınma ve yaşam koşulları oluşturuyor. Özellikle büyükşehirlerde artan kira giderleri ve temel tüketim harcamaları nedeniyle aynı maaşı alan emeklilerin farklı ekonomik koşullarda yaşadığına dikkat çekiliyor. Bu nedenle üzerinde çalışılan gelir odaklı sistemde, ev sahibi olanlarla kirada yaşayan emeklilerin ihtiyaçlarının ayrı ayrı değerlendirilmesi gündemde. Şehirler arasındaki yaşam maliyeti farklılıklarının da hesaplamalara dahil edilmesi planlanıyor. Böylece yalnızca emekli aylığına değil, kişinin toplam ekonomik durumuna göre destek verilmesi amaçlanıyor.
En düşük emekli aylığı için Hazine desteği seçeneği
Emeklilerin yakından takip ettiği bir diğer konu ise en düşük aylık tutarının yeniden belirlenmesi. Kök aylığı düşük olan emeklilerde enflasyon artışının tek başına yeterli iyileşmeyi sağlamayabileceği değerlendirilirken, Hazine tarafından karşılanan tamamlayıcı ödeme mekanizmasının yeniden ele alınması bekleniyor. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun mali dengeleri ve 2027 bütçesinin imkânları doğrultusunda en düşük emekli aylığı için yeni bir taban belirlenmesi seçenekler arasında bulunuyor. Bu aşamada herhangi bir yeni taban aylık tutarı veya ilave ödeme miktarı resmî olarak açıklanmış değil.
Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi devreye girebilir
Hükümetin hazırlıklarını sürdürdüğü Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin de emeklilere yönelik destek modelinde kullanılması değerlendiriliyor. Söz konusu sistemle hanelerin gelir düzeylerinin ve temel ihtiyaçlarının birlikte analiz edilmesi, sosyal desteklerin ihtiyaç sahiplerine daha hedefli biçimde ulaştırılması amaçlanıyor. Emeklilerin çalışma durumu, hane içindeki diğer gelir kaynakları ve barınma koşulları gibi bilgilerin bu çerçevede değerlendirilmesi öngörülüyor. Ancak sistemin emekli maaşlarına yapılacak refah payı artışıyla nasıl ilişkilendirileceği henüz netleşmedi.
Emekliye refah payı ne zaman belli olacak?
Milyonlarca emeklinin merakla beklediği düzenlemeye ilişkin teknik çalışmaların yıl sonuna kadar sürmesi bekleniyor. AK Parti yönetimi ve ekonomi bürokrasisinin değerlendirmelerinin ardından 2027 yılına ilişkin bütçe imkânları, enflasyon verileri ve SGK'nın mali dengeleri dikkate alınarak nihai kararın verilmesi öngörülüyor. Refah payının oranı, en düşük emekli aylığının yeni seviyesi ve ilave desteklerden kimlerin yararlanacağı ise çalışmalar tamamlandıktan sonra açıklığa kavuşacak. Önemli ayrıntı: 65 yaş üstüne daha yüksek ödeme, kiracılara farklı destek ve gelir durumuna göre refah payı gibi seçenekler şu an için hazırlık ve değerlendirme aşamasında. Emeklilere bu kriterlerle ödeme yapılmasını kesinleştiren resmî bir karar henüz açıklanmadı.
