SİNAN GENÇ/ Türk futbolunun üç büyük kulübü Fenerbahçe, Galatasaray ve Beşiktaş'ın İzmir'le kurduğu ilk sportif ilişkiler, tarihî belgeler ışığında yeniden gündeme geldi. Karşıyaka tarihçisi Bedri Cumhur Doğu, erken Cumhuriyet döneminde İstanbul ile İzmir arasında başlayan futbol yolculuklarını araştırarak dikkat çekici ayrıntıları kamuoyuyla paylaştı. Araştırmanın en çarpıcı bölümünü ise Fenerbahçe'nin birinci futbol takımının ilk yurt içi seyahatini Mart 1925'in sonlarında İzmir'e gerçekleştirdiğine ilişkin bilgiler oluşturdu. Bugün milyonlarca taraftarı bulunan, Türkiye'nin dört bir yanında deplasmana çıkan Fenerbahçe'nin yaklaşık 101 yıl önceki bu yolculuğu, yalnızca sportif bir ziyaret değildi. İstanbul ve İzmir futbolunun birbirini tanımasına, kulüpler arasında yeni ilişkiler kurulmasına ve Cumhuriyet'in ilk yıllarında spor kültürünün gelişmesine katkı sağlayan önemli bir buluşmaydı.
Fenerbahçe'nin ilk durağı İzmir oldu
Cumhuriyet'in kuruluşunu izleyen yıllarda Türkiye'de futbol, bugünkü gibi ülke çapında düzenlenen profesyonel liglerle oynanmıyordu. İstanbul, İzmir ve diğer şehirlerdeki kulüpler, ağırlıklı olarak kendi bölgelerinde düzenlenen liglerde ve turnuvalarda mücadele ediyordu. Şehirler arası karşılaşmalar ise hem ulaşım koşulları hem de organizasyon güçlükleri nedeniyle bugünkünden çok daha farklı bir anlam taşıyordu. Bedri Cumhur Doğu'nun aktardığı tarihî bilgilere göre Fenerbahçe'nin birinci futbol takımı, ilk yurt içi seyahatini 1925 yılının Mart ayı sonlarında İzmir'e gerçekleştirdi. Sarı-lacivertli ekibin bu ziyareti, İstanbul ve İzmir kulüpleri arasında gelişen sportif ilişkilerin önemli dönüm noktalarından biri olarak kayıtlara geçti.
Tarihî yolculuğun arkasındaki isim: Fuat Hüsnü Kayacan
Fenerbahçe'nin İzmir yolculuğunun gerçekleşmesinde Türk futbolunun öncü isimlerinden Fuat Hüsnü Kayacan önemli rol oynadı. “Bobby” lakabıyla tanınan Kayacan, Türkiye'de futbolun ilk dönemleriyle özdeşleşmiş isimlerden biriydi. Cumhuriyet'in ilk yıllarında Akdeniz Üs Komutanlığı'nda deniz binbaşı olarak görev yapan Kayacan, İstanbul ile İzmir arasında sportif ilişkilerin kurulması için girişimlerde bulundu. Doğu'nun araştırmasına göre bu temaslar, Fenerbahçe'nin birinci takımının 1925 yılındaki ziyaretinden önce başlamıştı. 1924 sonrasında Kayacan'ın girişimleriyle Fenerbahçe'nin üçüncü takımı İzmir'e gelirken, aynı dönemde İzmir Muhteliti olarak anılan şehir karmasının İstanbul'da Lehistan, yani Polonya temsilcileriyle karşılaşmak üzere davet edildiği aktarılıyor. Böylece İstanbul ve İzmir arasındaki futbol ilişkileri, yalnızca kulüp karşılaşmalarıyla sınırlı kalmayan bir hareketlilik kazandı.
İzmir'de beş maçlık tarihî program
Fenerbahçe'nin 1925 yılındaki İzmir seyahati, tek bir dostluk karşılaşmasından ibaret değildi. Sarı-lacivertli takımın kentte beş karşılaşmalık bir program gerçekleştirdiği belirtiliyor. Fenerbahçe'nin İzmir'de karşılaştığı takımlar arasında Karşıyaka, Altay, Altınordu ve İzmir karması bulunuyordu. Ziyaretin son karşılaşmasının ise İtalyan Garibaldi takımıyla yapıldığı aktarılıyor. Bu program, dönemin İzmir futbolunun ne kadar hareketli bir yapıya sahip olduğunu da ortaya koyuyor. Bugün Türkiye futbolunun köklü kulüpleri arasında yer alan Karşıyaka, Altay ve Altınordu'nun, Cumhuriyet'in henüz ikinci yılında İstanbul'un önemli futbol temsilcilerinden Fenerbahçe'yi ağırlamış olması, kentin spor tarihindeki yerini göstermesi bakımından dikkat çekiyor.
Tarihî belgelerde dikkat çeken ek ayrıntılar
Araştırmayı destekleyen kaynaklarda haberin etkisini artıracak başka bilgiler de bulunuyor:
-
21 Mart 1925: Fenerbahçe, ilk maçında Karşıyaka ile 0-0 berabere kaldı.
-
22 Mart: Altınordu'yu 8-0 yendi.
-
25 Mart: Altay'ı 2-1 mağlup etti.
-
27 Mart: İzmir karmasını 7-0 yendi.
-
29 Mart: Garibaldi takımını 8-0 mağlup etti.
Fenerbahçe, bu beş maçlık İzmir seyahatini 4 galibiyet, 1 beraberlik, 25 gol ve yalnızca 1 yenilen golle tamamladı. Dönemin anlatımlarında ayrıca Fenerbahçe kafilesinin vapur ve trenle İzmir'e ulaştığı, şehirde büyük ilgiyle karşılandığı ve karşılaşmaların Punta (Alsancak) sahasında oynandığı belirtiliyor.
Karşıyaka Belediyesi'nden Fenerbahçe'ye özel ziyafet
Tarihî ziyaretin en ilginç ayrıntılarından biri ise futbolcular için düzenlenen yemek daveti oldu. Fenerbahçe'nin İzmir'deki karşılaşmalarının ardından Karşıyaka Belediyesi tarafından sarı-lacivertli futbolcular onuruna özel bir ziyafet verildiği belgelere yansıdı. Karşıyaka Belediyesi'nin organizasyonu ve Karşıyaka Spor Kulübü yöneticilerinin çabalarıyla gerçekleşen ziyaretin ardından düzenlenen bu davet, dönemin kulüpler arası dostluk anlayışını yansıtan önemli bir ayrıntı olarak öne çıktı. Üstelik yaklaşık bir asır önce düzenlenen yemeğin menüsü de günümüze ulaştı.
101 yıllık menü ortaya çıktı
Fenerbahçeli futbolcuların 1925 yılında İzmir'e gerçekleştirdiği tarihî ziyaretin en dikkat çekici ayrıntılarından biri de Karşıyaka Belediyesi tarafından verilen ziyafetin menüsü oldu. Tam 101 yıl öncesine ait tarihî belgede, sarı-lacivertli futbolcuların onuruna düzenlenen yemekte sunulan lezzetler tek tek sıralandı. Fenerbahçeli futbolcular için hazırlanan menüde kuzu dolması, salata, bezelyeli enginar, börek ve elma kompostosu yer aldı. Dönemin İzmir mutfağından izler taşıyan bu yemekler, Fenerbahçe kafilesine gösterilen misafirperverliğin de önemli bir belgesi niteliğinde. Fenerbahçe tarihine ilişkin çalışmalarıyla tanınan Rüştü Dağlaroğlu'nun torunu Müzdat Dağlaroğlu tarafından Karşıyaka'ya ulaştırılan belge, aradan geçen 101 yıla rağmen dönemin spor ve sosyal yaşamına ilişkin ilginç ayrıntıları gün yüzüne çıkardı. Böylece Fenerbahçe'nin ilk yurt içi deplasmanında yalnızca hangi takımlarla karşılaştığı değil, İzmir'de hangi yemeklerle ağırlandığı da tarihî belgelerle ortaya konulmuş oldu.
Belgeyi Karşıyaka'ya Dağlaroğlu ailesi ulaştırdı
Ziyafetin menüsünü ortaya koyan tarihî belge, Fenerbahçe tarihine ilişkin çalışmalarıyla tanınan Rüştü Dağlaroğlu'nun torunu Müzdat Dağlaroğlu tarafından Karşıyaka'ya gönderildi. Belgeyi inceleyen Karşıyaka tarihçisi Bedri Cumhur Doğu, elde edilen bilgileri Karşıyaka Haber aracılığıyla okuyucularla paylaştı. Bu belge, 1925 yılındaki ziyaretin yalnızca sportif yönüne değil, dönemin sosyal yaşamına da ışık tutuyor. Özellikle Karşıyaka Belediyesi'nin Fenerbahçe futbolcuları için düzenlediği ziyafetin ayrıntılarının korunmuş olması, araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri oldu.
Galatasaray da aynı yıl İzmir'e geldi
Bedri Cumhur Doğu'nun araştırmasında yalnızca Fenerbahçe'nin seyahati değil, İstanbul'un diğer büyük kulüplerinin İzmir'le ilk temasları da ele alındı. Aktarılan bilgilere göre Galatasaray, Temmuz 1925'te Altay ve Altınordu'nun daveti üzerine İzmir'e geldi. Sarı-kırmızılı takımın kentte gerçekleştirdiği karşılaşmalar, İstanbul ile İzmir arasındaki futbol ilişkilerinin gelişmesinde yeni bir aşamayı oluşturdu. Fenerbahçe'nin Mart ayındaki ziyareti ile Galatasaray'ın Temmuz ayındaki İzmir programı, Cumhuriyet'in ilk yıllarında kulüplerin şehirler arası sportif temaslara verdiği önemi ortaya koydu. Araştırmanın Beşiktaş'ın ilk İzmir seyahatini de kapsadığı belirtilmekle birlikte, paylaşılan bilgilerde siyah-beyazlı takımın ziyaret tarihi ve karşılaşmalarına ilişkin ayrıntılar yer almıyor.
İzmir, Türk futbolunun buluşma noktalarından biriydi
1920'li yıllarda İzmir, yalnızca kendi kulüplerinin mücadele ettiği bir futbol merkezi değildi. İstanbul takımlarının ziyaretleri, şehir karmalarının oluşturulması ve yabancı temsilcilerle oynanan karşılaşmalar, kentin sportif hareketliliğini artırıyordu. Karşıyaka, Altay ve Altınordu gibi köklü kulüplerin bu dönemdeki faaliyetleri, İzmir'in Türk futbolunun gelişiminde oynadığı rolü gösteriyor. Fenerbahçe'nin 1925 yılındaki ziyareti de bu tarihin önemli parçalarından biri olarak öne çıkıyor.
Bir futbol yolculuğundan geriye kalan tarih
Aradan geçen 101 yılda Türk futbolu büyük değişim yaşadı. Bölgesel liglerin yerini ulusal organizasyonlar aldı, şehirler arası seyahatler sıradanlaştı ve futbol milyonlarca insanın takip ettiği büyük bir endüstriye dönüştü. Ancak 1925 yılında Fenerbahçe'nin İzmir'e yaptığı seyahatin ayrıntıları, futbolun henüz kurumsallaşma aşamasında olduğu yıllara ilişkin önemli bilgiler sunuyor. Karşıyaka tarihçisi Bedri Cumhur Doğu'nun gündeme taşıdığı belgeler, spor tarihinin yalnızca saha içindeki mücadelelerden oluşmadığını bir kez daha gösterdi. Fenerbahçe'nin İzmir'de oynadığı beş maç ve Karşıyaka Belediyesi'nin futbolcular için hazırladığı kuzu dolmalı ziyafet, Türk futbolunun erken Cumhuriyet döneminden bugüne ulaşan dikkat çekici hatıraları arasında yerini aldı.
