İzmir’in sanayi bölgelerinden Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik Fabrikası’nda meydana gelen ve 19 işçinin hayatını kaybetmesiyle sonuçlanan patlamaya ilişkin adli soruşturmada kritik bir aşamaya gelindi. Olayın ardından Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından görevlendirilen ve alanlarında uzman iş güvenliği, metalürji ile makine mühendislerinden oluşan teknik heyet, facianın meydana geliş nedenlerini aydınlatmak üzere hazırladığı ön inceleme raporunu soruşturma dosyasına sundu.

Teknik heyetin olay yerindeki ilk bulgular ve tesisin üretim mimarisi üzerinden yaptığı değerlendirmeler, patlamanın merkez üssünün tesisin çelikhane bölümü olduğunu kesinleştirdi. Hazırlanan bilirkişi raporu doğrultusunda, facianın çelikhane ünitesinde bulunan ve metal ergitme işlemlerinin yürütüldüğü ark ocağı (ergitme kazanı) içerisinde gerçekleşen su ile ergimiş metal teması sonucunda meydana geldiği tespit edildi. Yaşanan iş cinayeti sonrasında tesis içindeki teknik aksaklıklar ve ihmal zinciri, ön rapordaki maddelerle tek tek kayıt altına alındı.

Soğutma sistemindeki sızıntı şiddetli buhar patlamasını tetikledi

Uzman heyetin savcılığa ilettiği teknik değerlendirmelerde, yüksek sıcaklık altında çalışan ergitme kazanındaki fiziksel reaksiyonun aşamaları ayrıntılı biçimde açıklandı. Rapora göre, ark ocağı yapısının aşırı ısıya karşı korunmasını sağlayan su soğutmalı panellerde veya bu devreye bağlı boru hatlarında meydana gelen sızıntı ve yırtılma sonucunda soğutma suyu, yaklaşık 1600 santigrat derece sıcaklıktaki sıvı çeliğin içerisine karıştı.

Kapalı veya yarı kapalı bir ergitme ortamında kızgın sıvı metalin altına hapsolan suyun milisaniyeler içerisinde aşırı genleşerek buharlaşması ve ilk hacminin yaklaşık 1600 katına ulaşması, çok şiddetli bir buhar patlaması (fiziksel patlama) yarattı. Bu ani ve kontrolsüz genleşmenin oluşturduğu yüksek basınç dalgası, kazandaki erimiş metalin büyük bir hızla çevreye saçılmasına ve çalışma alanındaki işçilerin ağır biçimde etkilenmesine yol açtı.

Bakım eksiklikleri ve devre dışı bırakılan sensörler rapora girdi

Ön inceleme metninde, tesis genelindeki teknik denetim ve koruyucu bakım süreçlerine dair çarpıcı ihmal bulgularına da yer verildi. Soğutma devresi panellerinde zamanla oluşan metal yorgunluğu, korozyon ve fiziksel aşınmaların önceden tespit edilemediği belirtilirken, tesis bünyesindeki periyodik kontrollerin ve tahribatsız muayene (NDT) testlerinin yetersiz kaldığı vurgulandı.

Sistemdeki olası bir tehlikeyi facia boyutuna ulaşmadan önlemesi gereken erken uyarı mekanizmalarının da işlevini yerine getirmediği ortaya çıktı. Soğutma devresindeki su basıncı düşüşünü veya ani sıcaklık değişimlerini anlık olarak algılayıp ocağı otomatik biçimde durdurması gereken emniyet sensörlerinin ve otomasyon sisteminin olay anında devre dışı olduğu ya da çalışmadığı saptandı. Ayrıca patlama ve hemen ardından yayılan yüksek ısı ile zehirli gazlara karşı çalışanların bölgeden hızla uzaklaşmasını sağlayacak güvenli kaçış koridorlarının ve koruyucu bariyerlerin standartlara uygun olmadığı rapora eklendi.

Sızıntının kaynağı belirsizliğini korurken tanıklar vinç çökmesini işaret etti

Bilirkişi heyetinin sunduğu ön raporda soğutma suyunun sıvı çelikle temas ettiği tespit edilmekle birlikte, bu su sızıntısını tetikleyen asıl dış etkenin ne olduğuna dair kesin bir ifadeye yer verilmedi. Buna karşın soruşturma kapsamında bilgisine başvurulan fabrikadaki işçilerin ve mühendislerin anlatımları, facianın hemen öncesinde yaşanan fiziksel çökmeye dair önemli ayrıntıları gündeme taşıdı.

Sahada görev yapan personel ve mühendislerin beyanlarına göre, tesis içerisindeki tavan vinci hareket ettiği taşıyıcı mesnet direklerinin ayrışarak devrilmesi sonucunda doğrudan ark ocağı üzerine çöktü. Bu ağır mekanik darbeyle birlikte kopan doğal gaz ve oksijen hatlarının şiddetli patlamaya zemin hazırladığı ifade edildi. Tanık anlatımlarında ayrıca, fabrikada planlı bakım çalışması yürütüldüğü sırada gaz hatlarındaki basıncın boşaltılmadığı, riskli sahanın tahliye edilmediği ve işçilerin aktif olarak tehlike bölgesinde bulundukları bilgisi yer aldı.

Kadir İnanır'ın serveti belli oldu
Kadir İnanır'ın serveti belli oldu
İçeriği Görüntüle

Kesin kusur oranları kapsamlı ana raporla netleşecek

Ortaya çıkan ilk teknik tespitler ve tanık ifadeleri ışığında soruşturmayı derinleştiren Aliağa Cumhuriyet Başsavcılığı, olaydaki sorumluluk zincirini ve kesin kusur oranlarını belirlemek üzere geniş kapsamlı bir inceleme süreci yürütüyor. Tesis içerisinden toplanan laboratuvar numunelerinin analizleri ile geçmişe dönük bakım kayıtları üzerindeki detaylı teknik değerlendirmelerin tamamlanmasının ardından, kapsamlı ana bilirkişi raporu soruşturma dosyasına eklenecek.

Kaynak: Evrensel Gazetesi