Türkiye'nin deprem tehlikesiyle karşı karşıya bulunan büyükşehirlerinden İzmir'de, olası bir büyük depremin etkilerine ilişkin dikkat çekici veriler bulunuyor. Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığının (AFAD) İzmir İl Afet Risk Azaltma Planı'nda yer alan iki ayrı deprem senaryosu, kentte meydana gelebilecek yıkımların hangi ilçelerde yoğunlaşabileceğini ortaya koyuyor. İzmir Fayı ve Tuzla Fayı için hazırlanan senaryolarda özellikle Konak, Karabağlar, Buca, Bornova ve Bayraklı dikkat çekerken kentin farklı mahallelerinde yürütülen bilimsel çalışmalar da yerel zemin koşullarının önemini gösteriyor.
İzmir Fayı'nda 6,6 büyüklüğünde deprem senaryosu
AFAD'ın İzmir Fayı üzerinde 6,6 büyüklüğünde deprem meydana geldiği varsayımıyla hazırladığı senaryoda, kent merkezinde sarsıntının IX ve X şiddet seviyelerine ulaşabileceği hesaplandı. Analize göre muhtemel konut yıkımlarının en fazla yaşanabileceği ilçeler sırasıyla Konak, Karabağlar, Buca, Bornova, Bayraklı ve Balçova olarak belirlendi. Aynı senaryoda Konak, Bayraklı, Bornova, Karabağlar ve Buca'daki bazı okul, hastane, itfaiye ve kamu tesislerinin deprem sonrasında hizmet verebilme olasılığının düşük olabileceği değerlendirildi.
Tuzla Fayı senaryosunda farklı ilçeler öne çıkıyor
İzmir'in güneyindeki Tuzla Fayı üzerinde 6,7 büyüklüğünde deprem meydana geldiği varsayımıyla hazırlanan ikinci senaryoda ise muhtemel konut yıkımlarının en fazla görülebileceği ilçelerin sıralaması değişiyor. Bu senaryoya göre Karabağlar, Buca, Konak, Gaziemir, Seferihisar, Bornova, Balçova ve Bayraklı öne çıkıyor. İzmir kent merkezinde sarsıntının VIII ve IX şiddet seviyelerinde hissedilebileceği öngörülüyor. İki senaryonun sonuçları, depremin meydana geldiği fayın ve konumunun hasar dağılımını önemli ölçüde değiştirebileceğini gösteriyor.
Bayraklı'da üç mahalle dikkat çekiyor
30 Ekim 2020'de yaşanan depremde ağır yıkımların meydana geldiği Bayraklı, İzmir'in deprem hazırlıklarında öncelikli ilçelerinden biri olmayı sürdürüyor. Özellikle Manavkuyu, Mansuroğlu ve Osmangazi mahalleleri, önceki depremde yaşanan hasarlar ve sonrasında yürütülen yapılaşma çalışmaları nedeniyle dikkat çekiyor. Bölgede rezerv yapı alanları belirlenirken mevcut yapıların özellikleri de inceleniyor. Bununla birlikte geçmişte ağır hasar yaşanması, aynı mahalledeki bütün binaların olası bir depremde yıkılacağı anlamına gelmiyor.
Bornova'da yerin altı ayrıntılı incelendi
İzmir Büyükşehir Belediyesinin deprem hazırlıkları kapsamında Bornova'da yaklaşık 7 bin hektarlık alanda mikrobölgeleme çalışmaları gerçekleştirildi. İlçedeki zemin tabakaları, anakaya derinliği ve deprem dalgalarının yerel zemin koşullarından nasıl etkilenebileceği araştırıldı. Bornova Havzası'nın yalnızca Bornova'yı değil, Bayraklı ve Konak'ın bazı kesimlerini de kapsaması, araştırmaların önemini artırıyor. Alüvyon tabakaların bulunduğu alanlarda deprem dalgalarının büyümesi mümkün olsa da yapıların hasar görme düzeyi yalnızca zemin özelliklerine bağlı değil.
Karşıyaka'da 27 mahallede inceleme yapıldı
Karşıyaka'da yürütülen yapı envanteri çalışmaları kapsamında ilçenin 27 mahallesinde yaklaşık 23 bin bina incelendi. Mikrobölgeleme araştırmalarında ise yaklaşık 2 bin hektarlık alanın zemin özellikleri değerlendirildi. Çalışmalar sırasında 400 metreye ulaşan sondajlarla yer altındaki tabakaların yapısı araştırıldı. Özellikle kıyı düzlüklerinde yer altı suyu, zemin büyütmesi ve sıvılaşma gibi tehlikelerin değerlendirilmesi önem taşıyor. Ancak araştırmaların yapılmış olması, Karşıyaka'nın bütün mahallelerinin aynı derecede riskli olduğu anlamına gelmiyor.
Konak'ta Göztepe'den merkeze uzanan araştırma
İzmir Büyükşehir Belediyesi, Bornova ve Karşıyaka'daki çalışmaların ardından Konak ve Bayraklı'da da mikrobölgeleme araştırmalarına başladı. Konak'ta Göztepe çevresi ve kentin merkezine uzanan alanlarda zemin yapısı ayrıntılı biçimde inceleniyor. İki ilçede yaklaşık 4 bin hektarlık alanı kapsayan çalışmalar için toplam 300 sondaj noktası belirlendi. Konak'ta 170, Bayraklı'da ise 130 noktada sondaj yapılması planlandı. Araştırmalar sonucunda elde edilecek verilerin imar planları ve yapılaşma kararlarına temel oluşturması hedefleniyor.
Çiğli ve Menemen'de zemin özellikleri önem taşıyor
İzmir'in kuzeyinde yer alan Çiğli ve Menemen'in Gediz Ovası ile delta çevresindeki kesimleri, alüvyon zemin özellikleri nedeniyle ayrıntılı jeolojik değerlendirme gerektiren alanlar arasında bulunuyor. Yer altı suyu seviyesinin yüksek olduğu uygun koşullarda deprem sırasında sıvılaşma ve zemin oturması meydana gelebiliyor. Ancak bu tehlikelerin hangi mahalle veya parsellerde ortaya çıkabileceğini belirlemek için ayrıntılı zemin etütleri gerekiyor. Bu nedenle ilçelerin tamamını aynı deprem riski kategorisinde değerlendirmek doğru değil.
Seferihisar, Urla ve Menderes'te ayrı tehlike
İzmir'in batı ve güney kıyılarında deprem tehlikesine ek olarak tsunami olasılığı da önem taşıyor. AFAD'ın hazırladığı senaryolarda Ege Denizi'ndeki belirli bir fay üzerinde 6,8 ve üzeri büyüklükte deprem meydana gelmesi durumunda Seferihisar, Selçuk, Menderes, Urla ve Çeşme kıyılarının etkilenebileceği değerlendiriliyor. Özellikle 30 Ekim 2020 depreminde Sığacık Körfezi ve Akarca çevresinde yaşanan tsunami etkileri, kıyı yerleşimlerinin bu tehlikeye karşı hazırlanmasının önemini ortaya koymuştu.
Narlıdere ve Balçova da araştırmalarda yer alıyor
AFAD'ın İzmir Fayı senaryosunda Balçova, muhtemel konut yıkımlarının yoğunlaşabileceği ilçeler arasında yer alıyor. Narlıdere ise aynı senaryoda çevre yolunun deprem sonrasındaki işlevselliği bakımından değerlendirilen ilçeler arasında bulunuyor. Her iki ilçenin zemin yapısı ve yerleşim özellikleri farklılık gösterdiğinden, olası deprem etkilerinin bina ve parsel ölçeğinde ayrıca incelenmesi gerekiyor. Fay hatlarına yakınlık, yamaçların jeolojik özellikleri ve yapıların mühendislik kalitesi bu değerlendirmede önem taşıyor.
İzmir'de 120 bin yapının envanteri çıkarıldı
İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka'da yürütülen çalışmalar kapsamında yaklaşık 120 bin yapının envanteri çıkarıldı. Binaların taşıyıcı sistemleri, kat sayıları ve yapısal özelliklerine ilişkin veriler değerlendirilerek daha ayrıntılı inceleme gerektirebilecek yapıların tespit edilmesi amaçlandı. Ancak bu çalışma, 120 bin binanın riskli bulunduğu veya tamamının deprem performansının kesin olarak belirlendiği anlamına gelmiyor. Bir binanın depreme dayanıklılığının ortaya konulabilmesi için yapı özelinde mühendislik incelemesi yapılması gerekiyor.
Her mahallede aynı risk bulunmuyor
İzmir'deki deprem araştırmalarının ortaya koyduğu en önemli sonuçlardan biri, aynı ilçede hatta aynı mahallede bulunan yapıların deprem sırasında farklı düzeylerde etkilenebilecek olması. Zeminin özellikleri kadar binanın yaşı, taşıyıcı sistemi, beton ve donatı kalitesi, mühendislik hizmeti ve sonradan yapılan müdahaleler de hasar riskini belirliyor. Bu nedenle bir mahallenin adının zemin araştırmalarında geçmesi, o mahalledeki bütün binaların tehlikeli olduğu anlamına gelmiyor. Resmî deprem senaryolarındaki ilçe sıralamaları da belirli büyüklükte ve konumda meydana geleceği varsayılan depremlere dayanıyor.
İzmir'de büyük deprem olursa ne olacak?
İzmir Fayı ve Tuzla Fayı için hazırlanan senaryolar, kent merkezindeki yerleşim alanlarının deprem tehlikesi karşısında farklı düzeylerde etkilenebileceğini ortaya koyuyor. Özellikle Konak, Karabağlar, Buca, Bornova ve Bayraklı her iki senaryoda da muhtemel konut yıkımları açısından öne çıkan ilçeler arasında bulunuyor. Ancak gelecekte meydana gelebilecek bir depremin hangi fay üzerinde, ne zaman ve hangi büyüklükte gerçekleşeceğini kesin olarak bilmek mümkün değil. İzmir'de deprem riskinin azaltılması açısından mevcut yapıların güvenliğinin değerlendirilmesi, zemin araştırmalarının tamamlanması ve afet hazırlıklarının güçlendirilmesi belirleyici önem taşıyor.
İzmir'de deprem açısından dikkat çeken mahalleler
İzmir'de olası bir depremde zemin özellikleri, geçmiş hasarlar, fay yakınlığı ve sıvılaşma potansiyeli bakımından dikkat çeken mahalle ve bölgeleri tablo halinde derledik.
|
İlçe |
Mahalle / bölge |
Öne çıkan deprem tehlikesi |
|---|---|---|
|
Bayraklı |
Manavkuyu |
Zemin büyütmesi, geçmiş deprem hasarları |
|
Bayraklı |
Mansuroğlu |
Zemin büyütmesi, yapıların deprem performansı |
|
Bayraklı |
Osmangazi |
Geçmiş hasarlar, yapı güvenliği |
|
Bayraklı |
Adalet |
Yerel zemin koşulları, yapı güvenliği |
|
Bornova |
Kazımdirik'in ova kesimleri |
Alüvyon zemin, sarsıntının büyümesi |
|
Bornova |
Erzene'nin ova kesimleri |
Havza etkisi, yerel zemin özellikleri |
|
Bornova |
Yeşilova |
Alüvyon zemin, zemin büyütmesi |
|
Karşıyaka |
Bostanlı'nın kıyı kesimleri |
Yer altı suyu, sıvılaşma potansiyeli |
|
Karşıyaka |
Mavişehir'in kıyı kesimleri |
Sıvılaşma ve zemin oturması potansiyeli |
|
Konak |
Alsancak'ın kıyı ve dolgu kesimleri |
Dolgu ve alüvyon zemin özellikleri |
|
Konak |
Göztepe'nin kıyı kesimleri |
Yerel zemin davranışı |
|
Çiğli |
Gediz Deltası'na yakın alçak kesimler |
Sıvılaşma ve yer altı suyu |
|
Menemen |
Gediz Ovası ve delta çevresi |
Sıvılaşma, zemin oturması |
|
Seferihisar |
Sığacık |
Tsunami ve deprem tehlikesi |
|
Seferihisar |
Akarca kıyıları |
Tsunami tehlikesi |
|
Urla |
Gülbahçe çevresi |
Fay kaynaklı sarsıntı tehlikesi |
|
Menderes |
Tuzla Fayı çevresindeki yerleşimler |
Fay kaynaklı sarsıntı tehlikesi |
Önemli ayrıntı: Bu tablo, mahalle düzeyinde kesinleşmiş bir hasar veya yıkım sıralaması değildir. Geçmiş deprem etkileri ve jeolojik özellikleri bakımından incelenmesi gereken alanları gösterir. Bir mahallenin tabloda bulunması, bütün binalarının riskli olduğu anlamına gelmez.




