İzmir’in geleceğini yakından ilgilendiren 12 önemli imar planı değişikliği yargıya taşındı. TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi, kentte doğal alanları, tarım arazilerini, kamusal alanları ve tarihi dokuyu etkileyen plan kararlarına karşı hukuki mücadele başlattığını açıkladı. Şehir Plancıları Odası tarafından hazırlanan “Hukuki Mücadele Bülteni” kapsamında duyurulan davalar arasında İzmir’in en tartışmalı bölgeleri yer aldı. İnciraltı, Basmane Çukuru, Buca Güney Planlama Bölgesi, Karabağlar Cennetoğlu, Kemalpaşa Halilbeyli, Torbalı Özel Endüstri Bölgesi, Menemen Koyundere, Bayraklı Salhane, Karşıyaka Şemikler, Bornova Çamdibi-Altındağ ve Manda Çayı çevresi ile Aydın Efeler Güzelhisar’daki plan değişiklikleri mahkemeye taşındı. Oda, söz konusu planların şehircilik ilkelerine, kamu yararına, planlama esaslarına ve ilgili mevzuata aykırı olduğu gerekçesiyle iptal talep etti.
İnciraltı’ndan Basmane Çukuru’na kritik dosyalar
Şehir Plancıları Odası’nın açıklamasında en dikkat çeken başlıklardan biri Balçova İnciraltı Çevre Düzeni Planı Değişikliği oldu. Danıştay 4. Dairesi’nin 2025 tarihli kararı sonrası yeniden düzenlenen planda, yaklaşık 47 hektarlık II. Derece Doğal Sit Alanı’nın “Turizm Tesis Alanı” kullanımına dönüştürüldüğü belirtildi. Oda, değişikliğin bilimsel ve teknik gerekçeler ortaya konulmadan yapıldığını savunarak; doğal alanların, tarım arazilerinin, Çakalburnu Lagünü’nün ve ekolojik bütünlüğün zarar göreceğini ileri sürdü. Bir diğer önemli dava ise Konak Basmane Çukuru Uygulama İmar Planı oldu. Plan değişikliğinin kent merkezinde yoğun yapılaşmaya ve ticari kullanımlara kapı açtığı belirtilirken, ulaşım ve altyapı yüklerine ilişkin yeterli analiz yapılmadığı ifade edildi. Oda açıklamasında, kamuya ait olması gereken bir alanın ticari kullanımlara açılmasının kamu yararı ilkesiyle bağdaşmadığı savunuldu.
Mahkeme kararları sonrası yeni planlara da dava
TMMOB Şehir Plancıları Odası, daha önce mahkemeler tarafından iptal edilen bazı planların yeniden hazırlanarak benzer sorunlarla tekrar gündeme getirildiğini belirtti. Buca Güney Planlama Bölgesi İmar Planları bu dosyalardan biri oldu. 2024 yılında onaylanan planların İzmir 7. İdare Mahkemesi tarafından iptal edildiği hatırlatılırken, yeni hazırlanan planlarda da önceki hukuki sorunların giderilmediği öne sürüldü. Oda; 60 metrelik yolun etkilerinin analiz edilmediğini, kentsel teknik altyapı raporlarının hazırlanmadığını, sosyal donatı alanlarının azaltıldığını ve özel proje alanlarıyla ayrıcalıklı haklar oluşturulduğunu savundu. Benzer şekilde Karabağlar Cennetoğlu 4. Etap İmar Planları için de dava açıldı. Planlarda yapılaşma koşullarının mevcut kentsel doku ile uyumlu olmadığı, altyapı kapasitesinin değerlendirilmediği ve parsel büyüklükleri nedeniyle uygulamada sorunlar yaşanacağı belirtildi.
Tarım alanları, sanayi projeleri ve yüksek yoğunluklu yapılaşma tartışması
Kent çevresindeki tarım alanlarına yönelik plan kararları da davaların önemli bölümünü oluşturdu. Kemalpaşa Halilbeyli Tarım ve Hayvancılık İhtisas Alanı için açılan davada, yaklaşık 1050 hektarlık alanın büyük bölümünün yapılaşmaya açıldığı iddia edildi. Oda; Kemalpaşa Ovası’nın Büyük Ova statüsünün ve tarımsal bütünlüğün zarar göreceğini, ağır sanayi ve lojistik yük oluşturabilecek kullanımların yeterli değerlendirme yapılmadan plana işlendiğini savundu. Torbalı Özel Endüstri Bölgesi İmar Planları da yargıya taşınan dosyalar arasında yer aldı. Plan kapsamında yaklaşık günlük 3 bin ton su tüketimi öngören sanayi kullanımının, yeraltı su kaynakları, tarımsal sulama ve Fetrek Çayı üzerindeki etkilerinin yeterince incelenmediği belirtildi.
Bayraklı, Karşıyaka ve Bornova’da yoğunluk itirazı
İzmir’in merkez ilçelerindeki plan değişiklikleri de davaların önemli bölümünü oluşturdu. Bayraklı Salhane (Piyale) İmar Planı Değişikliği hakkında açılan davada, daha önce verilen mahkeme kararlarının gereklerinin yerine getirilmediği iddia edildi. Yeni Kent Merkezi bütünlüğünden kopuk, parçacı bir planlama yaklaşımı benimsendiği ve artan yapılaşma yoğunluğuna rağmen altyapı analizlerinin yapılmadığı öne sürüldü. Karşıyaka Şemikler Riskli Yapı Alanı Planları için ise kamusal alanların küçültüldüğü, sosyal tesis ve park alanlarının ticari kullanımlara dönüştürüldüğü iddiasıyla dava açıldı. Bornova’da ise iki farklı bölgedeki plan kararları mahkemeye taşındı. Çamdibi-Altındağ Kentsel Yenileme Projesi kapsamında toplam inşaat alanının artırıldığı, konut alanlarının yüksek yoğunluklu ticaret-konut alanlarına dönüştürüldüğü belirtildi. Manda Çayı çevresi planlarında ise yaklaşık 53 bin 700 metrekarelik ticaret alanı oluşturulduğu, yeşil alanların azaltıldığı ve ulaşım altyapısına ilişkin yeterli değerlendirme yapılmadığı savunuldu. TMMOB Şehir Plancıları Odası İzmir Şubesi, açıklamasında kentlerin geleceğini etkileyen plan kararlarına karşı hukuki mücadeleyi sürdüreceğini belirterek, kamu yararını önceleyen planlama anlayışının korunması gerektiğini vurguladı.
