İzmir'in önemli tarımsal ürünlerinden Satsuma mandalinasında hasat sürerken üretici ile tüketici arasındaki fiyat uçurumu yeniden gündeme geldi. Menderes'e bağlı Gümüldür, Özdere ve Ahmetbeyli mahallelerinden Seferihisar'a, Selçuk'tan Güzelbahçe'ye kadar geniş bir bölgede yetiştirilen mandalina, binlerce çiftçi ailesinin geçim kaynakları arasında yer alıyor. Ancak hasat döneminde düşen alım fiyatları üreticileri zor durumda bırakıyor. Seferihisar'da kilogramına 7-8 lira teklif edildiğini belirten üreticilerin açıklamalarına karşılık, zincir marketlerin fiyat listelerinde mandalina 35 liraya kadar çıkıyor. Böylece en düşük bahçe alım teklifi ile en yüksek market fiyatı arasında 5 kata ulaşan fark oluşuyor.
Gümüldür, Özdere ve Seferihisar'da üretim yoğunlaşıyor
İzmir'de mandalina üretiminin merkezinde Menderes, Seferihisar ve Selçuk bulunuyor. Özellikle Gümüldür mandalinası, kendine özgü aroması, ince kabuğu ve yüksek kalitesiyle tanınıyor. Menderes'in Gümüldür, Özdere ve Ahmetbeyli mahalleleri ilçenin başlıca Satsuma üretim alanlarını oluştururken Seferihisar'ın geniş mandalina bahçeleri de bölgenin tarımsal kimliğinde önemli yer tutuyor. Selçuk, üretim kapasitesiyle öne çıkarken Güzelbahçe, Balçova ve Karaburun'da da mandalina yetiştiriciliği yapılıyor. Narlıdere ise geçmişten gelen narenciye bahçeciliği geleneğiyle İzmir'in tarımsal tarihinde yer alıyor.
Mandalina bahçede 7 lira, markette 35 lira
Kasım ayının ilk haftasında Seferihisar'dan gelen üretici açıklamaları, mandalina fiyatlarının çiftçinin maliyetlerini karşılamakta yetersiz kaldığını ortaya koydu. Mandalina üreticisi Ahmet Sayarer, bahçedeki ürüne kilogram başına 7-8 lira teklif edildiğini, ürünün hale ulaştırılmasına ilişkin maliyetin ise 17-18 lirayı bulduğunu belirtti. Öte yandan 17 Kasım tarihli zincir market fiyat kayıtlarında mandalinanın kilogramı Tarım Kredi KOOP Market'te 24,90 lira, ŞOK'ta 32,50 lira, A101'de 32,90 lira ve BİM'de 35 lira olarak listelendi. Farklı tarihlerde ve satış aşamalarında oluşan bu fiyatlar, üreticinin eline geçen tutarla tüketicinin ödediği bedel arasındaki büyük farkı gözler önüne serdi. Market fiyatlarının İzmir'deki bütün şubelerde aynı düzeyde olduğu ise doğrulanmış değil.
İzmir halinde fiyatlar 30 liraya kadar çıkıyor
İzmir Toptancı Hali'nin 18 Kasım tarihli fiyatlarını aktaran kayıtlarda mandalinanın kilogram fiyatı 10 ile 30 lira arasında değişiyor. Bu rakamlar, bahçede kilogramına 7-8 lira teklif edilen ürünün toptan satış aşamasında daha yüksek fiyatlardan işlem görebildiğini gösteriyor. Ancak bahçe fiyatı ile hal fiyatı arasındaki farkın tamamı ticari kazanç anlamına gelmiyor. Hasat işçiliği, nakliye, ambalajlama, ürün kaybı ve diğer işletme giderleri fiyat oluşumunda etkili oluyor. Buna karşın üreticinin düşük alım fiyatlarından şikâyet etmesi, tarımsal ürünlerin pazarlanmasındaki sorunları yeniden tartışmaya açıyor.
İzmir'de binlerce üreticiyi ilgilendiriyor
İzmir'de mandalina yalnızca birkaç kıyı mahallesinin geçim kaynağı değil. Kasım ayında Seferihisar'da düzenlenen üretici toplantısında paylaşılan bilgilere göre il genelinde yaklaşık 2 bin 500 mandalina üreticisi bulunuyor. Bu üreticilerin 998'i Seferihisar'da faaliyet gösteriyor. Mandalina yetiştiriciliği özellikle Menderes ve Seferihisar'da tarımsal ekonominin önemli bir bölümünü oluştururken fiyatlardaki dalgalanmalar binlerce çiftçi ailesini doğrudan etkiliyor.
Menderes ve Seferihisar'da binlerce ton üretim
İzmir'in mandalina üretimindeki ağırlığı, rekolte tahminlerine de yansıyor. Ege İhracatçı Birliklerinin 2025 yılı turunçgil rekolte tahmin raporunda Menderes için 51 bin 600 ton, Seferihisar için 42 bin 208 ton ve Selçuk için 27 bin 413 ton mandalina üretimi öngörüldü. Aynı raporda Balçova için 2 bin 983 ton, Güzelbahçe için 2 bin 457 ton ve Karaburun için 3 bin 36 tonluk üretim tahmini yapıldı. Böylece altı ilçede toplam üretim beklentisi 129 bin 697 tona ulaştı. Geçen yıla ait bu tahminler, İzmir'in mandalina yetiştiriciliğindeki ekonomik potansiyelini ortaya koyuyor.
Üretici maliyetini bile karşılayamıyor
Mandalina üreticilerinin en önemli sorunlarından biri, yıl boyunca yapılan harcamaların hasat döneminde karşılanamaması. Sulama, gübre, ilaçlama, budama, işçilik ve nakliye giderleri üretim maliyetlerini artırırken düşük alım teklifleri çiftçilerin gelir beklentilerini aşağı çekiyor. Seferihisarlı üretici Ahmet Sayarer de mevcut fiyatların devam etmesi halinde üreticilerin bahçelerini sürdürmekte zorlanabileceğini ifade etti. Mandalinanın dalından toplanması, sınıflandırılması ve pazara ulaştırılması için yapılan harcamalar, özellikle düşük fiyat tekliflerinde üretici açısından ciddi bir ekonomik yük oluşturuyor.
Gümüldür mandalinasının ihracat değeri yüksek
İzmir'de yetiştirilen Satsuma mandalinası, iç pazarın yanı sıra ihracat açısından da önem taşıyor. Menderes'in Gümüldür Mahallesi'nde ekim ayında gerçekleştirilen hasat etkinliğiyle birlikte ürünün ihracat süreci de başladı. Kendine özgü aroması ve ince zar yapısıyla bilinen Gümüldür mandalinası, Ege'nin önemli tarımsal ihraç ürünleri arasında bulunuyor. Ancak ürünün ihracat potansiyeline rağmen üreticilerin düşük fiyatlardan şikâyet etmesi, tarımsal üretimden elde edilen gelirin çiftçiye ne ölçüde yansıdığı sorusunu gündeme getiriyor.
Mandalina üreticileri için yeni pazar arayışı
Üreticilerin yaşadığı pazarlama sorunları üzerine Seferihisar'da yerel yönetim, tarım kuruluşları ve çiftçi temsilcilerinin katıldığı bir toplantı gerçekleştirildi. Toplantıda mandalina üreticileri ile alıcıları doğrudan buluşturacak alternatif bir pazar ve mandalina borsası kurulması önerileri ele alındı. İzmir Büyükşehir Belediyesinin 14-15 Kasım tarihlerinde Kültürpark'ta üreticilere ücretsiz satış alanı sağlaması da doğrudan satış imkânlarını artırmaya yönelik adımlardan biri oldu. Üreticiler açısından aracılık maliyetlerinin azaltılması ve ürünlerin daha geniş pazarlara ulaştırılması, sürdürülebilir üretim bakımından önem taşıyor.
Üretici ucuz satıyor, tüketici pahalı alıyor
İzmir'de mandalina hasadı devam ederken üretici ile tüketici arasındaki fiyat farkı, tarım ürünlerinin pazarlanmasına ilişkin tartışmaları yeniden gündeme taşıyor. Gümüldür'den Özdere'ye, Seferihisar'dan Güzelbahçe ve Selçuk'a kadar mandalina yetiştirilen bölgelerde çiftçiler artan maliyetlerle mücadele ederken tüketiciler de market raflarında daha yüksek fiyatlarla karşılaşıyor. Bahçede kilogramına 7-8 lira teklif edilen mandalinanın perakende fiyat listelerinde 35 liraya kadar çıkması, üretimden tüketime uzanan zincirde fiyatların nasıl oluştuğu sorusunu öne çıkarıyor. Üretici örgütlenmesinin güçlendirilmesi, kooperatiflerin yaygınlaştırılması ve doğrudan satış kanallarının artırılması, bu farkın azaltılması için gündeme gelen çözüm seçenekleri arasında yer alıyor.







