İzmir'deki Dokuz Eylül Üniversitesi (DEÜ), Türkiye ile Suriye sınırındaki deprem tehlikesinin araştırıldığı önemli bir bilimsel çalışmada yer aldı. DEÜ Deprem Araştırma ve Uygulama Merkezi Müdürü ve AFAD Deprem Bilim Kurulu Üyesi Prof. Dr. Hasan Sözbilir, 6 Şubat 2023 Kahramanmaraş depremlerinde kırılmayan fay hatlarını incelemek amacıyla Suriye'ye giden bilim heyetine katıldı. Türkiye ve Suriye'den uzmanların ortaklaşa yürüttüğü araştırmada, 500 ila 2 bin yıldır kırılmadığı değerlendirilen fay segmentlerinin deprem üretme potansiyeli mercek altına alındı.
İzmirli profesör uluslararası araştırmada görev aldı
AFAD Deprem ve Risk Azaltma Genel Müdürü Prof. Dr. Orhan Tatar'ın koordinasyonunda oluşturulan 20 kişilik uzman ekip, Türkiye ve Suriye sınırında bulunan aktif fay hatlarını incelemek üzere arazi çalışması gerçekleştirdi. Beş gün süren çalışmalara Dokuz Eylül Üniversitesinden Prof. Dr. Hasan Sözbilir'in yanı sıra Eskişehir Osmangazi Üniversitesinden Prof. Dr. Volkan Karabacak, Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğünden Hasan Elmacı ve iki ülkeden farklı üniversitelerin akademisyenleri katıldı. İzmirli deprem bilimci Sözbilir, özellikle 6 Şubat depremlerinin ardından kırılmadan kalan fayların geçmişte hangi tarihlerde deprem ürettiğinin belirlenmesinin büyük önem taşıdığını vurguladı.
Türkiye ve Suriye'deki altı fay mercek altında
Bilim heyeti, beş günlük saha araştırması kapsamında Ölü Deniz Fay Zonu ile bağlantılı altı farklı fay üzerinde incelemelerde bulundu. Türkiye sınırları içerisinde de uzantıları bulunan Yesemek, Hacıpaşa ve Reyhanlı faylarının yanı sıra Suriye topraklarındaki Afrin, Sarmada ve Armanaz fayları araştırıldı. Kahramanmaraş'tan başlayarak Kızıldeniz'e kadar uzanan yaklaşık bin kilometrelik Ölü Deniz Fay Zonu'nun parçaları olan bu fayların geçmişte ürettikleri depremler ve günümüzdeki tehlike düzeyleri değerlendirildi. Çalışmanın temel amacı, sınırın iki tarafındaki yerleşim alanlarını etkileyebilecek olası depremlere ilişkin bilimsel veriler elde etmek olarak açıklandı.
Sözbilir: 500 ila 2 bin yıldır kırılmamış görünüyor
Dokuz Eylül Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Hasan Sözbilir, araştırmanın en dikkat çekici bulgularından birinin bazı fay segmentlerinin uzun süredir kırılmamış olması olduğunu belirtti. Sözbilir, "Asrın felaketi sonrası komşumuz Suriye'deki sınır ötesi faylarda henüz bir kırılma gerçekleşmedi. Dolayısıyla bu fayların tarih öncesi deprem geçmişini ortaya koymak için bir çalışma yaptık. Yarısı bizim tarafta, yarısı Suriye'de olan, Kilis'ten güneye doğru inen faylar var. Bunlar Kahramanmaraş'tan başlayıp Kızıldeniz'e kadar uzanan yaklaşık 1000 kilometre uzunluğundaki Ölü Deniz Fay zonunun segmentleri. Bu fayların önemli bir bölümü 500 ila 2000 yıldır kırılmamış görünüyor" ifadelerini kullandı.
"Ne kadar vaktimiz var, öğrenmek istiyoruz"
Araştırmanın yalnızca fayların mevcut durumunu belirlemekle sınırlı olmadığını aktaran Prof. Dr. Sözbilir, geçmiş depremlerin tarihlerinin ortaya çıkarılmasının gelecekteki deprem tehlikesinin değerlendirilmesi açısından kritik olduğunu ifade etti. Sözbilir, "Dolayısıyla bizim için yakın gelecekte kırılma tehlikesi olan faylar hangileri bunları bilmek istiyoruz. Bu faylar son depremi ne zaman yaptı? Ne kadar vaktimiz var, tüm bunları öğrenmek istiyoruz" dedi. Uzun süredir kırılmadığı değerlendirilen fayların bilimsel yöntemlerle araştırılacağını belirten Sözbilir, yapılacak çalışmalarla hangi segmentlerin daha fazla dikkat gerektirdiğinin ortaya konulmasının hedeflendiğini söyledi.
Fay hatlarında hendekler açılacak
İzmirli bilim insanı Sözbilir, araştırmanın ikinci aşamasında fayların geçmişte ürettiği depremlerin izlerini belirlemek amacıyla paleosismolojik çalışmalar yapılacağını açıkladı. İlk arazi incelemeleri sırasında her fay üzerinde en az iki hendek açılabilecek uygun alan belirlendiğini ifade eden Sözbilir, AFAD tarafından oluşturulacak takvim doğrultusunda bölgeye yeniden gidileceğini bildirdi. Çalışmanın devamında fay hatları üzerinde 20 ila 30 metre genişliğinde ve 3 ila 4 metre derinliğinde hendekler açılması planlanıyor. Bu hendeklerden alınacak jeolojik örnekler incelenerek geçmişte meydana gelen depremlerin izleri araştırılacak.
Deprem tehlikesi bilimsel verilerle belirlenecek
Fayların geçmişte ne zaman kırıldığını belirlemek için gerçekleştirilecek hendek çalışmalarının, Türkiye ve Suriye açısından önemli sonuçlar ortaya koyması bekleniyor. Araştırmacılar, fayların oluşturduğu jeolojik tabakaları inceleyerek eski depremlerin zamanlarını ve tekrarlanma özelliklerini belirlemeye çalışacak. Elde edilecek veriler, bölgedeki deprem tehlikesinin daha sağlıklı değerlendirilmesine katkı sağlayacak. Ancak bir fayın yüzlerce yıldır kırılmamış olması, tek başına yakın zamanda mutlaka deprem meydana geleceği anlamına gelmiyor. Depremlerin kesin tarihini önceden belirlemek mevcut bilimsel yöntemlerle mümkün değil.
İzmir'den deprem araştırmalarına bilimsel katkı
Dokuz Eylül Üniversitesi'nin de temsil edildiği çalışma, İzmir'deki üniversitelerin Türkiye'nin deprem tehlikesinin araştırılmasındaki rolünü bir kez daha gündeme getirdi. Prof. Dr. Hasan Sözbilir'in katıldığı araştırmanın sonuçlarının, özellikle Türkiye-Suriye sınırındaki fayların geçmişini ve oluşturabilecekleri tehlikeleri anlamaya katkı sunması hedefleniyor. Suriye'de incelenen faylar İzmir'deki aktif fay sistemlerinden farklı bir bölgede bulunurken araştırma, Türkiye'nin deprem riski taşıyan alanlarına yönelik bilimsel çalışmaların uluslararası iş birliğiyle yürütülmesi açısından önem taşıyor. Bilim heyeti, hendek çalışmalarından elde edilecek sonuçlarla sınırın iki tarafındaki deprem tehlikesinin daha ayrıntılı biçimde ortaya konulmasını amaçlıyor.







