KAZİM BOZKURT/Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Göltaş Granit Andezit Nak. Mad. İnş. Taah. Gıda ve Hafr. San. Tic. Ltd. Şti. tarafından Balıkesir'in Ayvalık ilçesi Bağyüzü Mahallesi ile İzmir'in Bergama ilçesi Aşağıcuma Mahallesi sınırlarında yapılması planlanan "Granit Ocağı Alan Genişlemesi" projesine ÇED Olumlu kararı verdi. Karar, İzmir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından duyuruldu.
Proje, Madra Dağı eteklerinde 110,28 hektarlık bir alanı kapsıyor. Mevcut durumda 14,82 hektar olan ocak alanı, bu kararla birlikte yaklaşık 7,5 kat genişletilmiş oldu. Nihai ÇED Raporu'na göre ocak 41 yıl işletilecek. Yıllık kazı miktarı 500 bin metreküp olarak belirlendi; bunun 50 bin metreküpü blok granit, 450 bin metreküpü pasa olarak ayrılacak. Toplamda 20,5 milyon metreküp kaya yerinden sökülecek.
Toplantı yapılamadı
ÇED sürecinin halka açık ayağı gerçekleştirilemedi. Raporda bu durum şöyle kayda geçti:
"Halkı bilgilendirmek ve görüş ve önerilerini almak amacıyla duyurusu yapılan Halkın Katılım Toplantısı için Balıkesir ve İzmir illerinde toplantı yerlerine gidilmiş fakat halkın projeye karşı olması ve bilgilenmek istemediklerini belirtmelerinden dolayı gerçekleştirilememiştir."
Başvuru 25 Eylül 2018'de yapılmış, rapor formatı 2019'da belirlenmiş, hava kalitesi modellemesi 2021'de tamamlanmış, nihai metin ise 23 Temmuz 2026'da sunulmuştu. Süreç boyunca çevresel mevcut durum büyük ölçüde 2019-2021 yıllarına ait verilerle değerlendirildi.
Koruma bandı 40 metreden 10 metreye düştü
Raporda yer alan bilgilere göre Balıkesir İl Sağlık Müdürlüğü, sağlık koruma bandının her yönden 40 metre (artı-eksi yüzde 25) olmasını önerdi. İzmir İl Sağlık Müdürlüğü ise "en az 30 metre" şartı koydu.
Nihai raporda ise şu ifade yer aldı:
"Trimex ve dinamit kullanılacaktır. Bu nedenle 10 m sağlık koruma bandı bırakılması uygun görülmüştür."
Patlatma değerlendirme raporuna göre ocak, mevsimlik bir fıstık işleme tesisine 100 metre, bir ağıla 105 metre, en yakın konuta ise 780 metre mesafede bulunuyor. Patlatmalar yapılara en fazla 240 metreye kadar yaklaşacak. Raporda, fıstık işleme tesisine yakın kesimlerdeki patlatmaların tesisin kapalı olduğu dönemlere kaydırılacağı belirtildi. Hava şoku hesaplamalarında 132,28 desibel değeri elde edildi; raporun kendi belirlediği sınır 133 desibel.
Raporda ayrıca patlatmalardan doğacak "her türlü zararın" şirket tarafından tazmin edileceği taahhüt edildi.
Ağaç sayısı envanter olmadığı için tahminle belirlendi
ÇED Raporu'nun orman bölümünde, İzmir ve Balıkesir İl Tarım ve Orman Müdürlükleri ile yapılan görüşmelerde proje sahasındaki ağaç sayısına ilişkin bir envanter kaydının bulunmadığı belirtildi. Raporda, "Bu nedenle amenajman planı ve tarım envanter kaydı doğrultusunda kesilecek ağaç hesabı yapılamamıştır" denildi.
Bunun üzerine raporda şu yöntem izlendi: Ağaçların en yoğun olduğu bölgede 10 bin metrekarelik bir örnekleme alanı belirlendi, bu alanda yaklaşık 80 ağaç sayıldı. Bu rakam 110,28 hektarlık toplam alana oranlanarak tahmini 8 bin 822 ağaç sonucuna ulaşıldı. Tamamı fıstık çamı.
Rapora göre ağaçların tamamı bir anda kesilmeyecek. Her yıl açılacak yaklaşık 2 hektarlık sahada bulunan ağaçlar kesilecek; bu işlem 41 yıl boyunca devam edecek. Kesilen ağaçların yerine fidan dikilmesi ise kesin bir taahhüt olarak yer almadı. Raporda, "İlgili kurum idaresi istediği takdirde, yine kurumun belirleyeceği sayıda" dikim yapılacağı ifade edildi.
Arazinin tapu kayıtlarında "bağ ve fıstıklık vasıflı şahıs parselleri ile kadastro dışı hazine arazisi" olarak geçtiği belirtildi. Orman müdürlükleri sahayı "orman sayılmayan alan" olarak raporladı; en yakın devlet ormanı 4 kilometre mesafede.
Sit kararı sürecin ortasında geldi
Bakanlık, 8 Nisan 2025 tarihli oluruyla bölgenin bir bölümünü "Doğal Sit - Sürdürülebilir Koruma ve Kontrollü Kullanım Alanı" ilan etti. Genişleme alanının bir kısmı bu sit sınırının içinde kaldı.
İlgili ilke kararında, "Teknik rapor ile tespit edilmiş zorunlu haller dışında delme-patlatma yöntemlerinin kullanılmaması" hükmü yer alıyor. Raporda, İzmir II Numaralı Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Komisyonu'ndan izin alınmadan üretime başlanmayacağı taahhüt edildi. Bu izin henüz alınmadı.
Proje sahası aynı zamanda Bergama ve Dikili'nin içme ve sulama suyunu sağlayan Madra Barajı'nın uzun mesafeli koruma alanı içinde kalıyor. Baraj, ocak alanına 8,6 kilometre uzaklıkta. Toz bastırma çalışmalarında kullanılacak suyun Kınık Belediyesi'nden ücreti karşılığında temin edileceği raporda belirtildi.
Flora envanteri 2019'dan, fauna gözlemi yapılmadı
Raporda flora çalışmalarının 2019 yılının eylül ayında gerçekleştirildiği kaydedildi. Fauna bölümünde ise "Arazi çalışmaları kapsamında herhangi bir fauna türüne rastlanılmamıştır" ifadesi yer aldı. Bununla birlikte rapordaki tür listesinde Akdeniz tosbağası, kerkenez ve şahin gibi uluslararası koruma sözleşmeleri kapsamında yer alan türler de bulunuyor.
Ruhsat geçmişi 2008'e uzanıyor
Ocağın ruhsat geçmişi 2008 yılına dayanıyor. İlk başvuru Ali Tekin adına 4 bin 900 metreküplük "blok mermer ve dekoratif taş üretimi" için yapıldı; İzmir Valiliği bunu ÇED kapsamı dışında değerlendirdi. Ruhsat 2010 yılında Göltaş Granit'e devredildi. 2012'de ikinci ruhsat alındı, yine 4 bin 900 metreküp, yine kapsam dışı. 2017'de alan 14,82 hektara, üretim kapasitesi 133 bin 333 metreküpe çıkarıldı ve "ÇED Gerekli Değildir" kararı verildi.
Nihai raporda 2017'deki 133 bin 333 metreküplük kapasitenin 50 bin metreküpe "revize edildiği" belirtiliyor. Ancak teknik bölümlerde yıllık toplam kazı 500 bin metreküp olarak hesaplanıyor.
Çevrede dört ocak daha var
Rapordaki bilgilere göre genişleme alanının kuzey sınırında Ay Granit, 400 metre mesafede İdeal Stone, 800 metrede Granitaş, 250 metrede ise Hasbay'a ait mermer ocağı faaliyet gösteriyor. Toz emisyonu hesaplamaları bu dört tesisle birlikte "kümülatif" olarak yapıldı.
Ocakta 15 kişinin istihdam edileceği, yıllık 135 bin ton granit bloğun tonu 50 liradan satılacağı ve yıllık net kârın 2 milyon 316 bin 100 lira olacağı raporda yer aldı. Ocaktan çıkarılacak bloklar 25 tonluk kamyonlarla Kınık'a taşınacak; nakliye güzergâhı en yakın konuta 80 metre mesafeden geçiyor.
Karar, idari yargı yoluna açık.
