Türkiye'de artan kira, gıda, ulaşım ve temel ihtiyaç harcamaları vatandaşların bütçesini zorlamaya devam ederken, hangi şehirde yaşamanın daha ekonomik olduğu sorusu yeniden gündeme geldi. Türkiye İstatistik Kurumunun Bölgesel Satınalma Gücü Paritesi araştırması, ülke genelinde aynı ürün ve hizmetlere ödenen tutarlar arasındaki farklılıkları gözler önüne serdi. Araştırmaya göre Türkiye'nin doğu ve güneydoğusundaki bazı illerde fiyatlar ülke ortalamasının altında kalırken İstanbul ve İzmir gibi büyükşehirlerde yaşam maliyetleri ortalamanın üzerine çıktı.
Türkiye'nin en ucuz bölgesi belli oldu
TÜİK verilerine göre genel tüketim harcamalarında fiyat düzeyi endeksinin en düşük olduğu bölge, 91,5 puanla Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt'i kapsayan TRC3 bölgesi oldu. Türkiye ortalamasının 100 olarak kabul edildiği araştırmada bu bölgenin fiyat düzeyi, ülke ortalamasının yüzde 8,5 altında ölçüldü. Böylece söz konusu dört il, aynı mal ve hizmet sepetinin en düşük maliyetle satın alınabildiği bölge olarak öne çıktı. Araştırmada Ağrı, Kars, Iğdır ve Ardahan'ı kapsayan bölge 92,8 endeks değeriyle ikinci sırada yer aldı. Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir ve Kırşehir ise 93,8 puanla en düşük fiyat düzeyine sahip üçüncü bölge oldu.
İşte Türkiye'nin en ucuz 10 bölgesi
TÜİK'in genel tüketim harcamalarına ilişkin fiyat düzeyi endeksine göre en düşük maliyetli bölgeler şöyle sıralandı:
| Sıra | İller | Fiyat endeksi |
|---|---|---|
| 1 | Mardin, Batman, Şırnak, Siirt | 91,5 |
| 2 | Ağrı, Kars, Iğdır, Ardahan | 92,8 |
| 3 | Kırıkkale, Aksaray, Niğde, Nevşehir, Kırşehir | 93,8 |
| 4 | Van, Muş, Bitlis, Hakkari | 94,0 |
| 5 | Şanlıurfa, Diyarbakır | 94,8 |
| 6 | Malatya, Elazığ, Bingöl, Tunceli | 95,6 |
| 7 | Kayseri, Sivas, Yozgat | 96,0 |
| 8 | Hatay, Kahramanmaraş, Osmaniye | 96,6 |
| 9 | Gaziantep, Adıyaman, Kilis | 96,8 |
| 10 | Erzurum, Erzincan, Bayburt | 97,1 |
İstanbul Türkiye'nin en pahalı şehri
Araştırmanın diğer ucunda ise Türkiye'nin en kalabalık şehri İstanbul yer aldı. İstanbul, 112,6 endeks değeriyle genel tüketim harcamalarında ülkenin en yüksek fiyat düzeyine sahip bölgesi oldu. Bu sonuç, İstanbul'da aynı mal ve hizmet sepetinin Türkiye ortalamasına göre yüzde 12,6 daha pahalı olduğunu gösterdi. İstanbul'daki fiyat düzeyinin en ucuz bölge olan Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt'in oluşturduğu bölgeden yaklaşık yüzde 23 daha yüksek olması, Türkiye'deki bölgesel yaşam maliyeti farklılığını ortaya koydu.
İzmir Türkiye'nin en pahalı ikinci bölgesi
Araştırmanın İzmir açısından en dikkat çekici sonucu ise kentin yüksek yaşam maliyeti sıralamasındaki yeri oldu. İzmir, 110,1 endeks değeriyle İstanbul'un hemen ardından Türkiye'nin en pahalı ikinci bölgesi olarak kayıtlara geçti. Buna göre İzmir'deki genel tüketim fiyat düzeyi Türkiye ortalamasının yüzde 10,1 üzerinde ölçüldü. İzmir'in ardından Balıkesir ve Çanakkale'yi kapsayan bölge 108,0 endeks değeriyle üçüncü sırada yer aldı. Böylece Ege ve Marmara'daki bazı kentlerin, genel tüketim harcamalarında Türkiye'nin en yüksek fiyat düzeylerine sahip bölgeleri arasında bulunduğu görüldü.
İzmir ile en ucuz bölge arasındaki fark dikkat çekti
İzmir'in 110,1 puanlık fiyat düzeyi endeksi ile Mardin, Batman, Şırnak ve Siirt bölgesinin 91,5 puanlık endeksi karşılaştırıldığında önemli bir maliyet farkı ortaya çıkıyor. Aynı ürün ve hizmet sepetinin İzmir'deki fiyat düzeyi, en ucuz bölgeye göre yaklaşık yüzde 20,3 daha yüksek. Bu farklılık, özellikle şehir değiştirmeyi düşünen, emeklilik döneminde daha ekonomik bir yerde yaşamayı planlayan veya geçim giderlerini azaltmak isteyen vatandaşlar açısından dikkat çekici bir gösterge oluşturuyor. Ancak fiyat düzeyinin düşük olması, bir şehirde yaşayan herkesin daha yüksek refah seviyesine sahip olduğu anlamına gelmiyor. Gelir düzeyi, iş olanakları ve hanehalkı ihtiyaçları da yaşam koşullarını doğrudan etkiliyor.
Yaşam maliyetleri neden farklılaşıyor?
Türkiye'nin farklı bölgelerinde aynı ürün ve hizmetler için ödenen tutarların değişmesinde konut piyasası, kira bedelleri, ulaşım ve lojistik giderleri ile hizmet sektöründeki fiyat farklılıkları etkili olabiliyor. Özellikle büyükşehirlerde konut talebinin yüksek olması, çeşitli tüketim kalemlerindeki maliyetleri artırabiliyor. Bununla birlikte araştırmanın temel göstergesi, belirli bir mal ve hizmet sepetinin bölgesel fiyat düzeyi. Dolayısıyla veriler tek başına ortalama bir ailenin aylık geçim giderini, gelirini veya tasarruf kapasitesini göstermiyor.
En ucuz şehirde yaşamak daha mı avantajlı?
Araştırma, Türkiye'de aynı tüketim sepetinin farklı bölgelerde önemli ölçüde değişen fiyatlarla satın alınabildiğini ortaya koyuyor. Ancak bir bölgenin fiyat endeksinin düşük olması, o bölgede yaşayan vatandaşların alım gücünün mutlaka daha yüksek olduğu anlamına gelmiyor. Yaşam maliyetinin yanı sıra ücretler, istihdam olanakları, konut koşulları ve sosyal hizmetlere erişim de değerlendirmeye alındığında şehirler arasındaki ekonomik avantajlar değişebiliyor. Buna rağmen TÜİK'in bölgesel fiyat düzeyi verileri, özellikle İstanbul ve İzmir gibi büyükşehirlerde yaşayan vatandaşların aynı tüketim sepeti için ülkenin birçok bölgesine kıyasla daha fazla ödeme yaptığını gösteriyor.
