SİNAN GENÇ / Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 10 Kasım 2026 Salı günü ebediyete intikalinin 88'inci yıl dönümünde bir kez daha saygı, minnet ve özlemle anılacak. Türkiye'nin dört bir yanında saatler 09.05'i gösterdiğinde hayat duracak, milyonlarca vatandaş Ata'sının aziz hatırası önünde saygı duruşuna geçecek. Atatürk'ün Ankara'daki ebedî istirahatgâhında ise İzmir ve Göztepe tarihinin kesiştiği son derece özel bir hatıra bulunuyor. Atatürk'ün annesi Zübeyde Hanım'ın Karşıyaka'daki mezarından ve Selanik'teki doğduğu evin bahçesinden alınan toprakların Anıtkabir'e ulaştırılmasında Göztepe'nin unutulmaz kaptanı Mehmet Öktem de görev aldı. Hayattayken görüştüğümüz Öktem'in anlattığı bu tarihî olay, bir annenin hatırasının oğlunun ebedî istirahatgâhına taşınmasının da hikâyesiydi.
Atatürk'ün ebedî istirahatgâhına 105 yerden toprak getirildi
Mustafa Kemal Atatürk'ün 10 Kasım 1938'de Dolmabahçe Sarayı'nda hayatını kaybetmesinin ardından naaşı, 21 Kasım 1938 tarihinde Ankara Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrine yerleştirildi. Anıtkabir'in tamamlanmasıyla birlikte 10 Kasım 1953'te büyük bir devlet töreni düzenlendi. Atatürk, ölümünün 15'inci yıl dönümünde ebedî istirahatgâhına nakledildi. Törenin en anlamlı ayrıntılarından biri ise Türkiye'nin dört bir yanından ve tarihî öneme sahip bölgelerden getirilen 105 farklı yerin toprağının Atatürk'ün mezarına konulmasıydı. Kore'deki Türk şehitliği, Kıbrıs ve Süleyman Şah Türbesi gibi yerlerden gelen topraklar arasında, Atatürk'ün annesinin Karşıyaka'daki mezarından ve Selanik'teki doğduğu evin bahçesinden alınan topraklar da bulunuyordu.
Zübeyde Hanım'ın mezarından toprağı Rauf Onursal aldı
Atatürk'ün ebedî istirahatgâhına annesinin mezarından toprak götürülmesi girişimini dönemin İzmir Belediye Başkanı Rauf Onursal üstlendi. Ortaya çıkan 5 Kasım 1953 tarihli belge, Karşıyaka'daki Zübeyde Hanım Anıt Mezarı'nda gerçekleştirilen törene ilişkin önemli ayrıntıları günümüze taşıyor. Belgede, “Yapılan resmi törene müteakip belediye başkanı Rauf Onursal eliyle bu medfenden (mezardan) alınan bir miktar toprak hususi bir torbaya konuldu” ifadeleri yer alıyor. Böylece 14 Ocak 1923'te İzmir'de hayatını kaybeden Zübeyde Hanım'ın mezarından alınan toprak, oğlunun Ankara'daki ebedî istirahatgâhına götürülmek üzere hazırlandı. Bu girişim, İzmir'in Atatürk'e duyduğu bağlılığın en anlamlı örneklerinden biri olarak tarihe geçti.
Selanik'teki dut ağacının altından toprak alındı
İzmir'den götürülecek toprak yalnızca Zübeyde Hanım'ın mezarıyla sınırlı değildi. Atatürk'ün dünyaya geldiği Selanik'teki evinin bahçesinden de toprak getirilmesi kararlaştırıldı. Dönemin İzmir Belediye Başkanı Rauf Onursal'ın girişimiyle Yunanistan'a gönderilen heyet, Atatürk'ün çocukluk yıllarını geçirdiği evin bahçesindeki dut ağacının altından bir miktar toprak aldı. Selanik'ten getirilen bu toprak, Karşıyaka'daki mezardan alınan toprakla birlikte 10 kişilik İzmir heyeti tarafından Ankara'ya ulaştırıldı. Böylece Atatürk'ün hayatındaki iki önemli yer, doğduğu Selanik ve annesinin son yolculuğuna uğurlandığı Karşıyaka, Anıtkabir'de sembolik olarak bir araya geldi.
Tarihî görev Göztepe'nin unutulmaz kaptanına verildi
İzmir heyetinin en dikkat çekici isimlerinden biri, sarı-kırmızılı formayla İzmir futbol tarihinde iz bırakan Göztepe'nin unutulmaz kaptanı Mehmet Öktem'di. Yıllarca futbol sahalarında Göztepe'yi temsil eden Öktem, 10 Kasım 1953'te bu kez çok farklı bir sorumluluk üstlendi. Karşıyaka'dan ve Selanik'ten getirilen toprakların Anıtkabir'deki görevlilere teslim edilmesi görevini yerine getirdi. Atatürk'ün ebedî istirahatgâhına konulan toprakların tesliminde bulunan ve mezara yerleştirilmesine tanıklık eden Öktem, bu anıyı yaşamı boyunca unutamadı. Sahalarda yaşadığı başarıların ötesinde, Cumhuriyet'in kurucusuna karşı son görevini yerine getirmiş olmak onun hayatında derin izler bıraktı.
Mehmet Öktem o günü hiç unutamadı
Göztepe'nin efsane kaptanı Mehmet Öktem, hayattayken kendisiyle gerçekleştirdiğimiz görüşmede 10 Kasım 1953'te üstlendiği tarihî görevin anısını paylaşmıştı. Atatürk'ün annesinin mezarından ve doğduğu evin bahçesinden gelen toprakların Ankara'ya ulaştırılması, Öktem'in yaşamında unutamadığı olaylardan biri olarak yer etmişti. Öktem'in bu hatıraya verdiği önem, ailesinin yıllar sonra aktardığı tanıklıklarla da doğrulandı. Bir Göztepe kaptanının, Atatürk'ün ebedî istirahatgâhında İzmir'i temsil etmesi, yalnızca kişisel bir onur değil, sarı-kırmızılı camianın ve kentin ortak hafızasında da özel bir yer tutan tarihî bir olaydı.
"Babam anlatırken gözyaşlarını tutamazdı"
Mehmet Öktem'in kızı Mehpare Öktem Evrenol, babasının o tarihî günü ailesine defalarca anlattığını belirterek yaşadığı duyguları şu sözlerle aktardı: “Babam bize bu olayı hep anlatır, anlatırken de gözyaşlarını tutamazdı. O toprağı teslim alışı, oraya götürüşü ve Ata'mızın mezarına serpilişi onda derin izler bırakmıştı.” Evrenol'un bu sözleri, Mehmet Öktem'in Anıtkabir'deki görevinin onun için ne kadar büyük anlam taşıdığını ortaya koydu. Atatürk'ün mezarına konulacak toprakları teslim etmek ve o tarihî ana tanıklık etmek, Göztepeli kaptanın hayatı boyunca unutamadığı bir hatıraya dönüştü.
1953 yılındaki gazetelerde de yer aldı
Atatürk'ün naaşının Anıtkabir'e nakledilmesine yönelik hazırlıklar, dönemin gazetelerinde geniş yer buldu. Ulus gazetesinin 8 Kasım 1953 tarihli nüshasında, Selanik'ten ve İzmir'den Anıtkabir'e toprak götürülmesine ilişkin hazırlıklar haberleştirildi. Gazetede Millî Türk Talebe Birliğinin Atatürk'ün Selanik'teki evinin bahçesinden toprak ve deniz suyu götürme girişiminden söz edilirken, İzmir'deki hazırlıklara da değinildi. Ayrıca Zübeyde Hanım'ın mezarına Anıtkabir toprağı götürülmesine yönelik bir planın bulunduğu aktarıldı. Dönemin gazete kayıtları, İzmir ile Selanik arasında kurulan bu anlamlı bağın 10 Kasım 1953 öncesinde de kamuoyunun gündeminde olduğunu gösteriyor. Ancak gazetedeki öğrenci birliği girişimiyle Rauf Onursal'ın oluşturduğu İzmir heyetinin aynı organizasyon olduğu kesin olarak belirlenmiş değil.
Rauf Onursal'ın kızı da tarihî girişimi anlattı
Dönemin İzmir Belediye Başkanı Rauf Onursal'ın kızı Aysu Onursal, babasının Atatürk'e olan bağlılığını ve tarihî toprak götürme girişimini yıllar sonra anlattı. Onursal, “Annem ve babam tam bir Atatürk aşığıydı. Bizi de öyle yetiştirdiler. Ata'nın mezarına annesi Zübeyde Hanım'ın mezarından toprak götürülmesi fikrinin babamdan çıktığını iyi biliyorum. Ayrıca Ata'mızın Selanik'ten evlerinden toprak getirilmesi için de babam Yunanistan'a heyet göndermiş. Biz Onursal ailesi olarak Ata'mızla ve babamızla gurur duyuyoruz” dedi. Aysu Onursal'ın anlatımı, 1953 yılında gerçekleştirilen bu girişimin aile hafızasında da önemli bir yer tuttuğunu ortaya koydu.
10 Kasım 1953'te Ankara tarihî güne tanıklık etti
Atatürk'ün naaşının Anıtkabir'e nakledildiği 10 Kasım 1953 günü, Ankara'da büyük bir devlet töreni düzenlendi. Etnografya Müzesi'ndeki geçici kabrinden alınan naaş, askerî birliklerin ve devlet erkânının katıldığı törenle Anıtkabir'e götürüldü. Türkiye'nin farklı bölgelerinden getirilen topraklar, Atatürk'ün gerçek mezarının bulunduğu mezar odasında kullanıldı. Milliyet gazetesinin 10 Kasım 1953 tarihli nüshasında nakil töreninin hazırlıkları ve programı geniş biçimde duyurulurken, Ankara Radyosu da tarihî töreni dinleyicilere aktardı. Aynı gün Atatürk'ün Selanik'teki doğduğu evin müze olarak açılması, 10 Kasım 1953'ü Cumhuriyet tarihi açısından daha da anlamlı kıldı.
Atatürk'ün mezarında İzmir'den bir hatıra
Anıtkabir'in Şeref Holü'nde bulunan büyük mermer lahit sembolik nitelik taşırken, Atatürk'ün gerçek mezarı bu bölümün altındaki özel mezar odasında bulunuyor. 105 farklı yerden getirilen toprakların yer aldığı bu alan, Türkiye'nin ve Cumhuriyet tarihinin farklı hatıralarını bir araya getiriyor. Karşıyaka'daki Zübeyde Hanım'ın mezarından ve Selanik'teki Atatürk Evi'nin bahçesinden getirilen topraklar, bir annenin ve oğlunun hatırasını Ankara'da buluşturuyor. İzmir'den Ankara'ya uzanan bu yolculukta görev üstlenen Mehmet Öktem'in tanıklığı ise olayın Göztepe tarihi açısından da unutulmaz bir anlam kazanmasını sağlıyor.
73 yıl sonra unutulmayan bir Göztepe hatırası
10 Kasım 2026'da Atatürk'ün vefatının üzerinden 88, Anıtkabir'e naklinin üzerinden ise 73 yıl geçmiş olacak. Ancak İzmir'in Cumhuriyet tarihindeki bu özel hatırası yaşamaya devam ediyor. Dönemin Belediye Başkanı Rauf Onursal'ın girişimiyle Karşıyaka ve Selanik'ten alınan toprakların Ankara'ya ulaştırılması ve Göztepe'nin unutulmaz kaptanı Mehmet Öktem'in bu tarihî görevi üstlenmesi, İzmir'in Atatürk'e bağlılığının simgelerinden biri olarak hafızalardaki yerini koruyor. Mehmet Öktem'in ailesine anlatırken gözyaşlarını tutamadığı o gün, Atatürk'ün mezarındaki bir avuç İzmir toprağının taşıdığı anlamı 73 yıl sonra da yaşatıyor.
