Tarih boyunca pek çok medeniyete ev sahipliği yapan ve parayı ilk icat eden uygarlık olarak bilinen Lidya’nın başkenti Sardes Antik Kenti, Anadolu tarihine ışık tutacak eşsiz bir arkeolojik keşifle yeniden dünya gündemine oturdu. Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü koordinesinde Manisa'nın Salihli ilçesinde aralıksız sürdürülen kazı çalışmalarında, insan boyutlarını aşan ve döneminin sanat anlayışını mükemmel detaylarla yansıtan anıtsal bir mermer heykel tespit edildi.
MÖ 5. yüzyılın ilk yarısına (MÖ 470-450) tarihlendirilen bu görkemli eser, ayakları dışında iki büyük parça halinde koruna gelerek günümüze kadar ulaşmayı başardı. Ayakta duran ve dik bir duruşa sahip genç erkek heykeli, yaklaşık 2 bin 500 yıllık geçmişiyle Akdeniz ve Anadolu coğrafyasındaki en nadir buluntular arasındaki yerini aldı. Keşfi kamuoyuna duyuran Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, çalışmada emeği geçen bilim insanlarını ve saha ekiplerini tebrik ederek, buluntunun Anadolu'nun zengin geçmişini anlamada devrim niteliğinde veriler sunduğunu ifade etti.
Yüzü aşağı bakacak şekilde yerleştirilmesi yüzyıllar boyunca korunmasını sağladı
Tarihin garip bir cilvesi olarak bu anıtsal heykel, Roma Dönemi’nde inşa edilen sütunlu caddenin taban döşemesinde mimari bir malzeme yani "devşirme taş" olarak kullanıldı. Eserin inşaat esnasında yüz hatları aşağıya bakacak biçimde cadde zeminine yerleştirilmiş olması, toprak altında kaldığı yüzyıllar boyunca dış etkenlerden ve tahribattan korunmasını sağladı.
Bölgede titiz bir kazı çalışması yürüten arkeoloji ekibi, eseri bulunduğu hassas noktadan özel kaldırma teknikleriyle çıkararak güvenli alana nakletti. Heykelin dik duruşu ile omuzlara dökülen uzun saç yapısı MÖ 6. yüzyılın arkaik geleneklerini çağrıştırırken; yüz hatlarındaki incelik, ellerdeki gerçekçi anatomi ve giysi kıvrımları MÖ 5. yüzyılın klasik dönem geçiş sanatını gözler önüne seriyor.
Lidya kültürünün özgün giysi detayları ve gizemli adak meyvesi
Klasik Yunan ve Helenistik heykeltıraşlık örneklerinden ayrılan en belirgin yönü ise eserin üzerindeki özgün tekstil detayları oldu. Genç erkeğin bedeninde kalın bir himation ile ince bir chiton yer alırken, bunların hemen altında yatay çizgili tamamen farklı bir yerel giysi göze çarpıyor. Yunanistan ve Ege adalarındaki emsallerinde daha önce hiç rastlanmayan bu giysi biçimi, eserin Lidya’nın kendi özgün kültürünü ve giyim geleneklerini yansıttığının en somut kanıtı olarak değerlendirildi.
Eserin sağ elinde bir tanrıya ya da tanrıçaya sunulmak üzere tutulan adak unsuru da büyük dikkat çekti. Araştırmacılar, gencin elinde tuttuğu meyvenin bölge mitolojisinde ve tarımında önemli bir yeri olan ayva olabileceği seçeneği üzerinde duruyor. Eserin yapıldığı dönem olan MÖ 5. yüzyılın başlarında Sardes Antik Kenti, Ahameniş Pers İmparatorluğu'nun en zengin batı eyaletlerinin satrap başkenti konumundaydı. Dolayısıyla heykelin, o dönem kentte yaşayan aristokrat ve seçkin kesimin inanç dünyası, ritüelleri ve günlük yaşamına dair benzersiz ipuçları sunacağı öngörülüyor.
Heykel üzerindeki antik boya izleri bilimsel yöntemlerle taranacak
Antik Çağ dünyasında mermer heykellerin günümüzün aksine beyaz değil, son derece canlı renklerle boyandığı biliniyor. Sardes’te bulunan bu nadide eserin yüzeyi de geçen zaman içinde sert bir kireç ve toprak birikintisiyle kaplandı. Konservasyon ve koruma ekibi, eserin üzerindeki orijinal pigmentlere ve boya kalıntılarına en ufak bir zarar vermeden temizlik yapılması amacıyla son teknoloji cihazlarla laboratuvar sürecini başlattı.
Uluslararası alanda uzmanlaşmış antik polikrom heykel uzmanlarının da dahil olacağı bilimsel çalışmalarda, mermer yüzeyindeki mikro boya tanecikleri tek tek analiz edilecek. Tüm bu titiz temizlik, inceleme ve birleştirme süreçlerinin noktalanmasının ardından bu eşsiz kültür varlığı, tarih meraklılarının ve ziyaretçilerin seyrine sunulmak üzere Manisa Müzesi envanterine dahil edilerek sergilenmeye başlanacak.
