Türkiye’de sosyal yardım sisteminde önemli bir değişikliğe hazırlanılıyor. Kamuoyunda “vatandaşlık maaşı” olarak bilinen Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin ayrıntıları netleşmeye başladı. Yeni sistemle hane geliri belirlenen asgari yaşam seviyesinin altında kalan ailelerin gelirinin devlet desteğiyle tamamlanması amaçlanıyor. Sisteme ilişkin mevzuat çalışmalarının tamamlanma aşamasına geldiği ve düzenlemenin önümüzdeki aylarda Türkiye Büyük Millet Meclisi gündemine taşınmasının beklendiği belirtiliyor. Planlamaya göre uygulamanın 2027 yılında Türkiye genelinde yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Geliri düşük ailelere destek
Yeni model birey yerine aileyi esas alacak. Hanenin toplam geliri hesaplanacak ve belirlenen gelir seviyesinin altında kalan aileler destek kapsamına alınabilecek. Sistemde yalnızca ailenin mevcut geliri değil, hanenin yapısı da dikkate alınacak. 17 yaşından küçük çocuk sayısı, ailede yaşlı veya engelli birey bulunup bulunmadığı ve hanede çalışan kişi olup olmadığı gibi kriterlerin değerlendirmeye alınması planlanıyor.
Gelir asgari seviyeye tamamlanacak
Yeni sistemin en dikkat çeken yönlerinden biri, belirlenen gelir seviyesinin altında kalan hanelerin gelirinin destek yoluyla tamamlanmasının planlanması. Aktarılan modele göre amaç, her ailenin en az belirlenen asgari geçim seviyesinde bir gelire sahip olmasını sağlamak. Hanenin geliri belirlenen seviyenin altında kalıyorsa aradaki farkın Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi kapsamında karşılanması öngörülüyor. Ancak destek tutarı ve kesin gelir eşiğinin yapılacak yasal düzenleme ve uygulama esaslarıyla netleşmesi bekleniyor.
Kimler yararlanabilecek?
Sistemde hane bazlı değerlendirme yapılması planlanıyor. Ailenin toplam geliri ve sosyal durumu incelenirken çocuk, engelli ve yaşlı bireylerin sayısı gibi unsurlar da hesaba katılacak.
Hanede çalışan hiç kimsenin bulunmaması da değerlendirmede önemli kriterlerden biri olacak. Bu nedenle her aileye aynı miktarda ödeme yapılması yerine, hanenin ihtiyaç durumuna göre destek verilmesi öngörülüyor.
İş bulana kadar destek
Modelin yalnızca sosyal yardım değil, istihdam odaklı bir sistem olarak da uygulanması planlanıyor. Destek alan ailelerde çalışabilecek kişilerin meslek edinmesi ve iş hayatına katılması teşvik edilecek. Temel hedeflerden biri her haneden en az bir kişinin istihdama kazandırılması olacak. Planlamaya göre gelir desteği kalıcı bir maaş niteliğinde olmayacak. Ailenin ekonomik durumu belirli aralıklarla yeniden değerlendirilecek. Aileden en az bir kişinin iş bulmasına kadar desteğin devam etmesi öngörülüyor.
Diğer yardımlar yeniden düzenlenebilir
Yeni sistemin hayata geçirilmesi mevcut sosyal yardım mekanizmasında da değişikliklere yol açabilir. Gıda, yakacak, elektrik desteği ve yaşlı aylığı dahil çok sayıda sosyal yardım programı halen uygulanıyor. Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi’nin devreye alınmasıyla mevcut programların yeniden düzenlenmesi ve bazı desteklerin tek çatı altında toplanması planlanıyor. Yeni destekten yararlananların diğer bazı gelir destekli sosyal yardım programlarından aynı anda yararlanamaması da gündemde.
2027’de 81 il hedefi
Sistemin aşamalı olarak uygulanması ve elde edilen sonuçların ardından 2027 yılında 81 ile yaygınlaştırılması hedefleniyor. Kimlerin destek alacağı, aylık ödemenin ne kadar olacağı, başvuruların nasıl yapılacağı ve kesin gelir sınırının hangi seviyede belirleneceği ise yapılacak düzenlemelerin ardından netleşecek. Bu nedenle “vatandaşlık maaşı” için henüz herkese ödenecek kesin bir rakam bulunmuyor.
