KAZİM BOZKURT/İzmir'in Bergama ilçesine bağlı Sarıcalar Mahallesi'nde, Bergama Belediyesi'ne ait toplam 563 bin 490 metrekarelik arazi, Soma Çimento Madencilik Beton San. ve Tic. A.Ş. tarafından kurulacak Sarıcalar GES projesi için tahsis edildi. ÇED başvuru dosyasına göre, tahsisin yasal çerçevesinden ekolojik etkilerine, su tüketiminden istihdam vaatlerine kadar geniş bir yelpazede tartışmalı veriler içeriyor.
980 milyon liralık yatırım, yıllık 4,5 milyon lira kira
Belediye Encümeni'nin 29 Nisan 2026 tarihli ve 26/362 sayılı kararıyla, 109 ada 87 ve 170 numaralı parsellerin toplam 56,35 hektarlık bölümü üzerinde 29 yıl süreli irtifak hakkı tesis edildi. ÇED başvuru dosyasına eklenen belediye yazısına göre yıllık irtifak hakkı bedeli 4 milyon 510 bin lira olarak belirlendi.
Şirketin proje yatırım bedeli ise 980 milyon lira. Tesis, 39,5 MWe kurulu güce sahip olacak ve 94 bin 120 adet güneş paneliyle yılda 92 milyon 641 bin kilovatsaat elektrik üretecek. Projenin ekonomik ömrü 49 yıl olarak öngörülüyor.
İhale pazarlık usulüyle yapıldı
Bergama Belediyesi'nin şirkete gönderdiği ve ÇED başvuru dosyasının ekleri arasında yer alan resmi yazıya göre ihale, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu'nun 49. maddesi kapsamında "Pazarlık Usulü" ile gerçekleştirildi.
Elektrik şebekeye değil, doğrudan çimento fabrikasına gidecek
ÇED başvuru dosyasındaki en dikkat çekici bilgilerden biri, üretilen elektriğin ulusal şebekeye verilmeyecek olması. Enerji, yaklaşık 6,4 kilometre uzunluğunda bir enerji nakil hattıyla doğrudan Soma Çimento Fabrikası'nın şalt sahasına bağlanacak.
Dosyada, "Projeye konu Sarıcalar GES projesi kapsamında üretilecek elektrik enerjisi, Soma Çimento Fabrikası'nın kendi elektrik tüketiminde kullanılacaktır" ifadesi yer alıyor. Fabrikanın yıllık elektrik tüketimi yaklaşık 140 milyon kilovatsaat. Kurulacak santral bu ihtiyacın yüzde 66'sını karşılayacak. Tesis, Lisanssız Elektrik Üretim Yönetmeliği'nin 5. maddesinin 1. fıkrasının h bendi kapsamında işletilecek. Bu mevzuat çerçevesinde üretilen elektriğin üçüncü taraflara satılması mümkün değil.
"Hayvanlar terk eder" ifadesi tepki çekti
Projenin ekolojik boyutu, ÇED başvuru dosyasının en tartışmalı bölümlerinden birini oluşturuyor. Dosyaya göre, 45 hektarlık alandan 15 bin ton bitkisel toprak sökülecek, ardından 8 bin metreküp hafriyat kazısı yapılacak.
Fauna bölümünde, bölgede IUCN Kırmızı Listesi'nde "Hassas/Zarar Görebilir" kategorisinde yer alan Testudo graeca (Adi Tosbağa), Şahin, Gökçe Delice, Kurt ve Tilki gibi türlerin tespit edildiği belirtiliyor. Testudo graeca, Bern Sözleşmesi'nin Ek II listesinde kesin koruma altında bulunuyor.
Ancak dosyada bu türlerin projeden nasıl etkileneceğine ilişkin kullanılan ifade tartışma yaratacak nitelikte: "Projeye konu olan faaliyet ile birlikte yaban hayatı türleri, faaliyetin etki alanını terk edecektir. Antropojenik etkilere adapte olabilen canlılar ise yaşamlarını faaliyet alanı yakınında devam ettirecektir."
Uzmanlar, toprağa bağımlı ve yavaş hareket eden tosbağa gibi türlerin, tel çitle çevrili ve 94 bin panelin yerleştirileceği bir alandan "daha sakin habitatlara çekileceği" iddiasının bilimsel dayanaktan yoksun olduğuna dikkat çekiyor. Dosyada, yaban hayatının sığınabileceği alternatif bir habitat gösterilmiyor.
Yılda 316 ton su tankerle taşınacak
ÇED başvuru dosyasına göre, güneş panellerinin temizliği için yılda iki kez deiyonize saf su kullanılacak. Her temizlikte 158 metreküp olmak üzere yıllık toplam tüketim 316 metreküp. Dosyada, "Panel temizliği için ihtiyaç duyulacak su ise tankerle taşıma usulü temin edilecektir" ifadesi yer alıyor. Temizlik işleminin kimyasal madde kullanılmadan, özel temizlik robotu vasıtasıyla yapılacağı belirtiliyor.
Rakamsal olarak değerlendirildiğinde, yılda 316 ton su günlük yaklaşık 865 litreye karşılık geliyor. Bu miktar, dört kişilik bir hanenin yıllık su tüketimine denk düşüyor.
En yakın yerleşim 990 metre mesafede
Proje alanına en yakın yerleşim birimi Sarıcalar Mahallesi. Mahalleye en yakın mesafe 990 metre. Alanın 340 metre batısında ve 520 metre güneyinde tapulu araziler içinde yapılar bulunuyor. 160 metre mesafesinde ise başka bir güneş enerjisi santrali mevcut.
Dosyada panellerin güneş ışığını yüksek düzeyde absorbe ettiği ve yansıma etkisinin düşük olduğu savunuluyor. Olası şikâyetler durumunda "ağaçlandırma veya yapay perde" uygulanacağı taahhüt ediliyor. Ancak bu taahhüdün maliyeti ve uygulama planına ilişkin somut bir detay dosyada yer almıyor. Sarıcalar Mahallesi'nin 2025 yılı nüfusu 228 kişi.
İstihdam vaadi sınırlı kaldı
ÇED başvuru dosyasına göre tesisin inşaat ve kurulum aşamasında 15 personel, 8 ay boyunca görev alacak. İşletme aşamasında ise sürekli olarak yalnızca 1 bekçi ve 1 teknik personel olmak üzere toplam 2 kişi istihdam edilecek.
Dosyanın Paydaş Katılım Planı bölümünde, "İhtiyaç doğrultusunda, tesiste özellikle vasıfsız personelde yöre halkından istihdam sağlanması amaçlanmaktadır" ifadesi yer alıyor. Ancak bu ifade bağlayıcı bir taahhüt ya da somut bir kota içermiyor.
Süreç bakanlık incelemesiyle devam edecek
ÇED başvuru dosyası, 13 Ağustos 2026 tarihinde Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'na sunuldu. Dosya, ÇED Yönetmeliği'nin Ek-1 listesinde yer alan "Proje alanı 25 hektar ve üzerinde olan arazi güneş enerjisi santrali" kapsamında değerlendiriliyor.
Sürecin bundan sonraki aşamasında Bakanlık tarafından belirlenen İnceleme ve Değerlendirme Komisyonu dosyayı değerlendirecek. Yönetmeliğin 9. maddesi gereğince, projeden en çok etkilenmesi beklenen halkın katılımıyla bir bilgilendirme toplantısı düzenlenecek. Bergama halkının bu toplantıda tahsis koşullarına ve ekolojik etkilere ilişkin hangi soruları yönelteceği merak konusu.
