ÖMER CEYLAN/ İzmir'in en köklü spor kulüplerinden Karşıyaka Spor Kulübü, bugün 114'üncü kuruluş yıl dönümünü kutluyor. Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminde, Balkan Savaşları'nın yarattığı belirsizlik ortamında bir grup Karşıyakalı gencin kurduğu kulüp, aradan geçen 114 yılda savaşlara, işgale, ekonomik sıkıntılara ve sportif zorluklara meydan okuyarak varlığını sürdürdü. Bir semtin adıyla başlayan bu yolculuk, zamanla İzmir'in spor kültürünün en önemli simgelerinden birine dönüştü. Karşıyaka'nın tarihine ilişkin yıllardır araştırmalar yapan, Osmanlıca gazeteleri inceleyen ve kişisel koleksiyonunda çok sayıda tarihî belge bulunduran İzmirli araştırmacı Bedri Cumhur Doğu'nun çalışmaları ise yeşil-kırmızılı kulübün kuruluşuna dair önemli ayrıntıları ortaya koyuyor. Doğu'nun arşivinde bulunan ilk kulüp arması, kurucu sporcuların fotoğrafları, Osmanlı dönemine ait belgeler ve Cumhuriyet'in ilk yıllarından kalan kareler, Karşıyaka'nın 114 yıllık hafızasını yeniden canlandırıyor.
Her şey bir zeytin ağacının altında başladı
Takvimler 1 Kasım 1912'yi gösterdiğinde İzmir'de futbol, büyük ölçüde İngilizlerin, Levantenlerin ve Rum kulüplerinin etkisi altındaydı. Panionios, Apollon ve Pelops gibi kulüplerin sahalarda boy gösterdiği bu dönemde Karşıyakalı Türk gençleri, kendi semtlerinin adını taşıyan bir takım kurmak için harekete geçti. Bugünkü Ferik Osman Paşa Camii yakınlarında bulunan ve Omiros Tarlası olarak bilinen alan, bu tarihî girişimin doğduğu yer oldu. Kuruculardan Kadızade Zühtü Işıl'ın gazeteci yazar Yaşar Aksoy'a aktardığı anılara göre, hafif yağmurlu bir günde bir zeytin ağacının altında buluşan gençler, Karşıyaka'da bir spor kulübü kurmaya karar verdi.
Zühtü Işıl, o günü şu sözlerle anlatıyordu: "Ağabeyim Kadızade Raşit, teyzezadem Süreyya İplikçi, ben, Refik Civelek, Osman Nuri ve Örnekköylü Hüseyin, hafif yağmurlu bir günde bir zeytin ağacının altında kulüp kurmayı tasarladık. İçimizdeki milli heyecan bir yangın gibi ateş almıştı." O gün ne modern bir stat ne büyük tribünler ne de güçlü maddi imkânlar vardı. Gençlerin ellerinde yalnızca bir futbol topu, büyük bir heyecan ve yaşadıkları semte duydukları bağlılık bulunuyordu. Ancak o zeytin ağacının altında verilen karar, bir asrı aşan bir spor tarihinin başlangıcı oldu.
İlk kuruluş toplantısı Soğukkuyu'da yapıldı
Kulübün kuruluş dönemine tanıklık eden Sadi İplikçi'nin aktardığı bilgilere göre, Karşıyakalı gençler Omiros Tarlası'na seyyar kale direkleri yerleştiriyor, direklerin arasına ip gererek futbol oynuyordu. Daha sonra Soğukkuyu Caddesi'nde, demiryoluna bakan Hacı Ziya Bey'in evinde düzenlenen çaylı toplantıyla kulübün örgütlenmesi için önemli bir adım atıldı. Hüsnü Tonak, Tahir Bor, Fevzi Fikri Altay, Raşit Kadızade, Süreyya İplikçi ve Sezai Çullu gibi isimlerin yer aldığı bu buluşma, Karşıyaka'nın kurumsal temellerinin atıldığı toplantılardan biri olarak tarihe geçti.
Araştırmacı Bedri Cumhur Doğu'nun çalışmalarında, kulübün kuruluşunda görev alan isimlerin sonraki yıllarda hem spor hem de ülke tarihinde önemli roller üstlendiği görülüyor. Burdur Mebusu Halit Onaran, Çulluzade Şefik Bey ve Mustafa Cemal Ahmed Umar gibi isimler, Karşıyaka'nın ilk dönemine damga vuran kişiler arasında yer aldı. Mustafa Cemal Ahmed Umar'ın 1926 yılında Spor Alemi dergisinde yayımlanan "İzmir Şampiyonu Karşıyaka Kulübü'nün Mazisi" başlıklı yazısı da kuruluş dönemini anlatan önemli tarihsel tanıklıklardan biri oldu.
Karşıyaka'nın ilk arması tarihî belgelerde
Karşıyaka Sebat İdman Kulübü, Kaf Sin Kaf’a katılan bir diğer büyük kulüptü.
Bedri Cumhur Doğu'nun arşiv çalışmalarında dikkat çeken belgelerden biri de Karşıyaka'nın ilk dönemlerinde kullanılan kulüp arması. Günümüze ulaşan siyah-beyaz çizimde Osmanlıca yazılar, ay-yıldız motifleri, futbol topu, çapraz yerleştirilmiş tenis raketleri ve spor araçları bulunuyor. Bu tarihî arma, Karşıyaka'nın kuruluş yıllarında yalnızca futbola değil, farklı spor dallarına da önem verdiğini gösteriyor.
Doğu'nun araştırmalarında ortaya koyduğu 1 Ocak 1915 tarihli Ahenk gazetesi ilanı ise kulübün kurumsal geçmişine ilişkin önemli bilgiler içeriyor. Rumi takvimle 19 Kanunuevvel 1330 tarihini taşıyan ilanda, kulübün "Karşıyaka Türk Mümarese-i Bedeniyye Terakki Kulübü" adıyla faaliyet gösterdiği belirtiliyor. Müdafaa-i Milliye Cemiyeti Karşıyaka Şubesi bünyesinde örgütlenen kulübün futbol, kürek, koşu ve yürüyüş gibi spor dallarında gençleri bir araya getirmeyi amaçladığı ifade ediliyor. Böylece Karşıyaka'nın 1912'de başlayan kuruluş heyecanının sonraki yıllarda daha kapsamlı bir spor örgütlenmesine dönüştüğü anlaşılıyor.
İlk belgelenen karşılaşmada 3-0'lık zafer
İzmirli araştırmacı Bedri Cumhur Doğu'nun ortaya çıkardığı 28 ve 30 Ocak 1915 tarihli Köylü gazetesi kayıtları, Karşıyaka'nın ilk dönem müsabakalarına ilişkin önemli ayrıntılar sunuyor. Gazete haberlerine göre yeşil-kırmızılılar, 28 Ocak 1915 günü saat 14.00'te Osmanpaşa Camii yakınındaki Omiros Tarlası'nda İzmir İttihad ve Terakki Merkez Ticaret Mektebi Birinci Futbol Takımı ile karşılaştı. Karşıyaka, mücadeleden 3-0 galip ayrıldı.
Karşılaşmadan iki gün sonra yayımlanan haberde her iki kulübün gençleri spor yapmaya teşvik eden faaliyetleri övgüyle karşılandı. Haberde yer alan "Türklüğün gücünü yükseltmeye çalışan her iki kulübü de kutlar ve bu yolda çalışmalarına devam etmelerini dileriz" sözleri, Karşıyaka'nın kuruluş dönemindeki toplumsal ve sportif hedeflerini yansıtan önemli bir tarihsel kayıt olarak dikkat çekti.
Kurucuların arasında Millî Mücadele kahramanları vardı
Karşıyaka'nın kuruluşundan kısa süre sonra başlayan Birinci Dünya Savaşı, kulübün ilk kuşağının hayatını derinden etkiledi. Ardından 15 Mayıs 1919'da İzmir'in Yunan ordusu tarafından işgal edilmesiyle kent tarihinin en karanlık dönemlerinden biri yaşandı. Savaş ve işgal koşulları nedeniyle sportif faaliyetler kesintiye uğrarken, Karşıyaka'nın kurucu kadrosunda yer alan bazı isimler Millî Mücadele'ye katıldı.
Bedri Cumhur Doğu'nun araştırmalarında Zühtü Işıl, Süreyya İplikçi, Fikri Altay, Halit Onaran ve ilk kalecilerden Kenan Or gibi isimlerin direniş hareketleriyle bağlantılı faaliyetlerde ve cephelerde görev aldığı aktarılıyor. Kulübün kurucu isimlerinden Mustafa Cemal Ahmed Umar'ın ise Akhisar Cephesi'nde ayağına isabet eden şarapnel parçasıyla yaralandığı ve daha sonra İstiklal Madalyası ile onurlandırıldığı belirtiliyor.
Bu isimlerin hayat hikâyeleri, Karşıyaka'nın kuruluş kuşağının yalnızca spor sahalarında değil, ülkenin bağımsızlık mücadelesinde de iz bıraktığını ortaya koyuyor. Futbol oynamak için bir araya gelen gençlerin bir bölümü, savaş yıllarında vatan savunmasının içinde yer aldı.
1922: Kurtuluşla birlikte yeniden doğuş
9 Eylül 1922'de İzmir'in kurtuluşuyla birlikte Karşıyaka için de yeni bir dönem başladı. İşgal yıllarında kesintiye uğrayan sportif faaliyetlerin yeniden canlandırılması amacıyla kulübün kurucuları ve Karşıyakalı gençler harekete geçti. Ekim 1922'de yapılan toplantılar sonucunda kulüp, "Karşıyaka Gençler Birliği" adı altında yeniden örgütlendi. Cumhuriyet'in ilanına giden süreçte Karşıyaka'nın spor yaşamı da hızla canlanmaya başladı. Haziran 1923'te Banka Sokağı'nda kurulan Yeşil Yuva adlı gençlik yapılanması, daha sonra Karşıyaka İdman Ocağı adıyla faaliyet gösterdi. Gençlerin sporla buluşmasını amaçlayan bu oluşum, kulübün gelişiminde önemli rol oynadı.
Bedri Cumhur Doğu'nun aktardığı tarihsel belgelere göre, 22 Nisan 1925'te Kulüp Başkanı Fikri Altay'ın Anadolu gazetesine gönderdiği beyannameyle kulüp bugünkü "Karşıyaka Spor Kulübü" adını aldı. Böylece 1912'de Omiros Tarlası'nda başlayan yolculuk, Cumhuriyet'in ilk yıllarında yeni bir kimliğe kavuştu.
1925'in unutulmaz fotoğrafı: Merhum Raşid Takımları
Bedri Cumhur Doğu koleksiyonunda yer alan 1925 tarihli bir başka fotoğraf, Karşıyaka'nın Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki futbol yaşamına ışık tutuyor. Kulübün kurucularından Kadızade Raşid'in anısına "Merhum Raşid Takımları" olarak anılan birinci ve ikinci futbol takımlarının birlikte yer aldığı karede, dönemin futbolcuları ve yöneticileri görülüyor. Siyah-beyaz fotoğrafta farklı yaşlardan sporcuların ve kulüp mensuplarının bir arada bulunması, Karşıyaka'nın kuruluşundan yalnızca 13 yıl sonra ulaştığı örgütlenme düzeyini gözler önüne seriyor. Fotoğraf, aynı zamanda kulübün kurucularına duyduğu vefanın Cumhuriyet'in ilk yıllarında da yaşatıldığını gösteren önemli bir belge niteliği taşıyor.
Atatürk'ün gurur duyduğu gençlik
Karşıyaka tarihinin en anlamlı sayfalarından biri, Cumhuriyet'in kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün kulübe gerçekleştirdiği ziyaretler oldu. Atatürk, 13 Ekim 1925 ve 24 Haziran 1926 tarihlerinde Karşıyaka Spor Kulübü'nü ziyaret ederek sporcularla bir araya geldi. İlk ziyaretinde kulübün şeref defterine yazdığı "Karşıyaka Spor Kulübü'nde karşı karşıya bulunduğum gençlik iftihara şayandır" sözleri, yeşil-kırmızılı camianın tarihindeki en büyük gurur kaynaklarından biri haline geldi.
Cumhuriyet'in ilk yıllarında Karşıyaka, sportif başarılarıyla da adından söz ettirmeye başladı. 1925-1926 sezonunda İzmir şampiyonluğunu kazanan kulüp, Türk Millî Takımı'na futbolcu gönderen İzmir kulüpleri arasında yer aldı. Futbolun yanı sıra tenis, denizcilik ve farklı spor dallarında faaliyetlerini genişleten Kaf Sin Kaf, Cumhuriyet'in sporcu yetiştiren önemli kurumlarından biri oldu.
Tarihî fotoğrafta üç önemli isim yan yana
Bedri Cumhur Doğu'nun tarihî fotoğraf koleksiyonunda yer alan bir başka karede, Türk Kurtuluş Savaşı'nın önemli komutanlarından Fahrettin Altay ile Karşıyaka'nın kurucu kuşağından Zühtü Işıl ve Fikri Altay yan yana görülüyor. Dönemin kalabalık bir spor etkinliğinde çekilen fotoğraf, Karşıyaka'nın Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki sosyal ve sportif yaşamını yansıtan önemli belgeler arasında bulunuyor. Fotoğrafın ön sırasında oturan Fahrettin Altay, Zühtü Işıl ve Fikri Altay'ın aynı karede yer alması, kulübün kurucu kuşağı ile Cumhuriyet döneminin önemli isimleri arasındaki tarihsel bağı da görünür kılıyor.
Karşıyaka'nın ilk yıllarından bugüne uzanan hafıza
Bedri Cumhur Doğu'nun koleksiyonundaki eski takım fotoğrafları, kulüp armaları, Osmanlıca belgeler ve Karşıyaka sokaklarında çekilmiş kalabalık kareler, yalnızca spor tarihini değil, semtin toplumsal hafızasını da günümüze taşıyor. Özellikle Osmanlı döneminden Cumhuriyet'e geçiş yıllarında çekilen fotoğraflar, Karşıyaka'daki gençlik örgütlenmesinin ve spor kültürünün nasıl geliştiğini ortaya koyuyor.
İlk futbol takımlarının bir araya geldiği karelerde dönemin kıyafetleri, futbol topları ve oyuncuların duruşları dikkat çekerken, kulübün tarihî merkezleri önünde çekilen fotoğraflar da Karşıyaka'nın sosyal yaşamındaki dönüşümü belgeliyor. Bu görseller, 114 yıllık geçmişin yalnızca anlatılardan ibaret olmadığını, belgelerle ve fotoğraflarla bugüne ulaştığını gösteriyor.
114 yıllık çınarın kökleri hâlâ aynı topraklarda
Aradan tam 114 yıl geçti. Karşıyaka Spor Kulübü, Osmanlı İmparatorluğu'nun son döneminden Cumhuriyet'in 103'üncü yılına uzanan tarihsel yolculuğunda savaşlar, işgal yılları, sportif başarılar, ekonomik krizler ve sayısız zorluk yaşadı. Ancak bütün bu süreçlerde kulübün en büyük gücü, semtiyle kurduğu kopmaz bağ oldu. Bugün Karşıyaka sokaklarında dalgalanan her yeşil-kırmızı bayrak, tribünlerde yükselen her Kaf Sin Kaf tezahüratı ve kulübün armasını taşıyan her sporcu, 1912'de bir zeytin ağacının altında başlayan o büyük hikâyenin devamını temsil ediyor.
İzmirli araştırmacı Bedri Cumhur Doğu'nun gün yüzüne çıkardığı belgeler ve tarihî fotoğraflar da bu mirasın unutulmaması açısından ayrı bir önem taşıyor. Omiros Tarlası'ndaki ilk buluşmadan 1915 tarihli gazete kayıtlarına, Millî Mücadele yıllarından Atatürk'ün ziyaretlerine uzanan bu belgeler, Karşıyaka'nın neden yalnızca bir spor kulübü olmadığını bir kez daha hatırlatıyor. 114 yıl önce bir zeytin ağacının altında doğan Karşıyaka, bugün de aynı topraklarda, aynı renklerle ve aynı sevdayla yaşamaya devam ediyor. Kaf Sin Kaf, bir semtin gururu, İzmir'in hafızası ve Cumhuriyet'in köklü spor miraslarından biri olarak 114'üncü yaşını kutluyor.
İyi ki doğdun Karşıyaka! Nice 114 yıllara, Kaf Sin Kaf!
