Türkiye’de tarım alanları ve zeytinlikler üzerindeki madencilik baskısı her geçen gün artarken, Manisa’nın Turgutlu ilçesinden sevindiren bir haber geldi. Çampınar Mahallesi’nde kurulması planlanan yıllık 100 bin ton kapasiteli kum-çakıl ocağı, çevresindeki zeytin ağaçlarının gelişimine zarar vereceği gerekçesiyle veto yedi. Akbelen ve Kazdağları’ndaki mücadelelere umut olan bu kararla, maden projesi bu kez zeytinliklere takıldı.

İzmir'in Bornova ilçesinde faaliyet gösteren İhsanoğulları Hafriyat tarafından Turgutlu'nun Çampınar Mahallesi'nde hayata geçirilmesi planlanan proje, yaklaşık 55 bin metrekarelik ruhsat alanını kapsıyor. Yıllık 100 bin ton üretim kapasitesiyle 10 yıl işletilmesi öngörülen kum-çakıl ocağı için hazırlanan ÇED dosyası, Manisa İl Tarım ve Orman Müdürlüğü tarafından incelendi. Değerlendirmede, faaliyet alanının 3 kilometrelik koruma bandı içerisinde dikili zeytinliklerin bulunduğu tespit edildi.

3573 sayılı Zeytinciliğin Islahı ve Yabanilerinin Aşılattırılması Hakkında Kanun'un 20'nci maddesini esas alan kurum, açık işletme yöntemiyle yürütülecek madencilik faaliyetinin ortaya çıkaracağı toz ve dumanın zeytin ağaçlarının vejetatif ve generatif gelişimini olumsuz etkileyebileceğine dikkat çekti. Bu gerekçeyle projenin ÇED sürecinin devam ettirilmesi uygun görülmedi. Vali Yardımcısı Cemil Kılınç imzasıyla gönderilen resmi yazıda projeye olumsuz görüş bildirildi.

Whatsapp Image 2026 11 18 At 15.54.12 (2)

“Gediz Ovası’nın tarım toprakları yok edilecek”

Gediz Ovası’nda kurulması planlanan kum ve çakıl ocaklarının tarım arazileri, yeraltı suları ve ekosistem üzerindeki olası etkilerine dikkat çeken Turgutlu Çevre Derneği Sözcüsü Vedat Özçömlekçi, projenin bölge için ciddi riskler barındırdığını belirtti. Özçömlekçi, verimli tarım topraklarının geri dönüşü olmayan biçimde tahrip edileceğini vurgulayarak şu değerlendirmelerde bulundu:

“Gediz Büyük Ovası’nın ortasında kurulmaya çalışılan kum ve çakıl ocaklarının olası etkilerine bilimsel açıdan bakıldığında verimli topraklara, yeraltı ve yerüstü su kaynaklarına, hava emisyonlarına ve genel olarak çevreye verilecek zararlar görülebilir.

Tarım arazilerine etkilerine bakarsak öncelikle dünyanın en değerli ve verimli toprakları kazılarak yok edilecek. Mevcut topraklar yeraltına doğru 10-25 metre derinliğe kadar oyulacak. Peki, bu oyuklar neyle doldurulacak? Bu konuda Aliağa ilçesinden getirilen, içinde ne olduğu bilinmeyen atıkların eski kum ocaklarına doldurulduğu yönünde bir takibat yürütüldüğünü duyduk. Eğer bu alanlara radyoaktif atık, arsenik veya diğer ağır metalleri içeren atıklar dolduruluyorsa Gediz Büyük Ovası'ndan beslenen 8-10 milyon insanın gıda güvenliği açısından çok büyük riskler oluşacaktır. Bunun sorumlusu kim, bilinmez.

Tarımsal üretim yapılan arazilerin bu tür düşük getirili faaliyetlere feda edilmesi hakkaniyetli bir tercih değildir. Bu arazilerde dünyada ender yerlerde yetişen çekirdeksiz üzüm, zeytin, pamuk, mısır, sebze ve daha pek çok besin ürünü yetiştirilebilmektedir. Böylesine değerli toprakları yok ederek kazanç sağlayacaklarını düşünenlere sadece acıyoruz.

Bu faaliyetler sonucunda çiftçilerin üretim alanları daralacak, arazilere ulaşmaları zorlaşacaktır. Derin çukurlar ise çiftçiler ve çocukları için ciddi düşme tehlikeleri oluşturacaktır. Bu faaliyetlerin ardından tarım arazileri hiçbir şekilde eski haline getirilemez. Ziraat uzmanları, dünyada bir santimetre tarım toprağının binlerce yılda oluşabildiğini her zaman dile getirmektedir. Bunu bile bile tarım topraklarının yok edilmesine izin verilemez.”

“Yeraltı suları kirliliğe karşı savunmasız kalacak”

Kum ve çakıl ocaklarının yalnızca tarım arazilerini değil, Gediz Havzası’nın su kaynaklarını ve ekolojik dengesini de tehdit ettiğini belirten Özçömlekçi, özellikle yeraltı sularının kirlenmesi ve su seviyesinin değişmesi konusunda uyarılarda bulundu. Ocakların yerleşim alanlarına yakınlığına da dikkat çeken Özçömlekçi, sözlerini şöyle sürdürdü:

“Yeraltı sularına verilecek zararlar, Gediz Büyük Ovası'na verilecek en büyük zararların başında gelmektedir. Açılacak çukurlara atılacak atıklar yeraltı sularını etkileyecek, ovada yaşayanların içme suları kirlenecek ve sağlık sorunları ortaya çıkacaktır. Bu durum kamuya da ek yük getirecektir. Aynı şekilde yeraltı sularının buharlaşarak yok olmasına da neden olunacaktır.

Gediz Büyük Ovası'nda yeraltı su seviyesi önceki yıllarda yeryüzüne çok yakın konumdaydı. Ancak Gediz Nehri'nden kontrolsüz şekilde alınan kumlar nedeniyle su seviyesi düştü. Buna rağmen su seviyesi hâlâ oldukça yüksek. Bu nedenle yapılacak kazılar, yeraltı sularını oluşabilecek kirliliğe karşı savunmasız hâle getirecektir.

İzmir'e yağmur yağıyor, Tahtalı yerinde sayıyor! Toprak suya doymadı mı?
İzmir'e yağmur yağıyor, Tahtalı yerinde sayıyor! Toprak suya doymadı mı?
İçeriği Görüntüle

Gediz Ovası'nda sanayi tesislerinin çoğalması, izinsiz yeraltı suyu çekimlerinin artması ve Gediz Nehri'nin çok kirli olması nedeniyle tarımsal üretimde yeraltı kuyuları kullanılmaktadır. Bu tür faaliyetler kuyuların su seviyesini ve su kalitesini olumsuz etkilemektedir.

Sanayi mi, madencilik mi, yoksa tarım mı? Bu tercihin acilen yapılması gerekmektedir. Ziraat Mühendisleri Odası, tarım olmazsa diğerlerinin de olamayacağı konusunda uyarılarda bulunmaktadır. Bu tür faaliyetler tarım topraklarından kesinlikle uzak tutulmalıdır.

Açılması düşünülen kum ocağının konutlara mesafesi yalnızca 30 metre, köy merkezine mesafesi ise 300 metredir. Bu kadar yakın mesafelerde oluşacak hava emisyonları, yani havadaki toz ve diğer maddeler, orada yaşayan insanları ve bağışıklık sistemi henüz gelişmemiş 0-6 yaş aralığındaki çocukları nasıl etkileyecektir? Bu tür tesislere izin verilmemesini çok değerli kararlar olarak görüyoruz. Sanayi tesisleri ve madencilik faaliyetleri tarım topraklarından uzak yerlerde yapılmalıdır.

Kum ve çakıl ocakları, Çal Dağı'ndaki ağaçların oluşturduğu su kaynakları aracılığıyla Gediz Ovası'nın taban suyunu besleyen dereleri de bozmaktadır. Dere kenarlarındaki bitki örtüsü ve yaşayan mikroorganizmalar olumsuz etkilenerek yok olacaktır. Kazılacak alanlarda yağmurlarla oluşacak su birikintileri hem insanlar hem de çevre için büyük tehlikeler yaratacaktır. Yeraltı suları üzerinde ağır baskılar oluşacaktır. Çevrede yaşayan arılar, kuşlar ve diğer canlılar da olumsuz etkilenecektir. Bitki örtüsü rüzgârlarla birlikte tüm Gediz Ovası'nı etkileyecektir. Yani ekosistem dengesi ve su döngüsü bozulacaktır.

Gediz Ovası'nda tarım topraklarında kurulmaması gereken güneş enerji santralleri ve jeotermal elektrik santralleri gibi ağır metaller ve kimyasallar taşıyan faaliyetlerin yanı sıra kum ve çakıl ocakları ile kurşun, alüminyum gibi ağır metalleri içeren geri dönüşüm tesisleri de uzak tutulmalıdır. Kullanım ömürleri sonunda bu tesisler çok büyük ağır metal kirliliği riskleri taşımaktadır. Yapılacak işlerin beşikten mezara kadar tüm etkileri analiz edilmeli ve ortak akılla karar verilmelidir. Yukarı Kızılca Köyü'nün üstündeki orman arazisinde kurulmak istenen kurşun-çinko madeni Gediz Büyük Ovası için ölüm fermanıdır. Dileriz karar vericiler bu büyük tehlikeyi analiz ederek görürler. LCA Çevre Yönetimi Standartları bu konularda yol gösterici ve önemli bir analiz aracıdır.

İş bitiminde her firma rehabilitasyon sözü vermektedir ancak hiçbir faaliyetin sonunda bu sözlerin yerine getirilmediği, hatta getirilemeyeceği göz önüne alınmamaktadır. İşin sonunda tahribat çok ağır biçimde kamunun omuzlarına kalmaktadır. Hiçbir şey de yapılamamaktadır.

TÜBİTAK MAM'ın Gediz Nehir Havzası Yönetim Planı çalışmasında, Gediz Havzası'nda yeni tahsisler için yeterli suyun kalmadığı açıklanmaktadır. Aynı kaynaklarda, Havza Koruma Eylem Planları'nda da yeraltı ve yerüstü su seviyelerinde, akarsu yataklarında ve ekolojik yaşam üzerinde oluşacak olumsuz etkiler ortaya konulmaktadır. Günümüzde kuraklığın uzun süreli etkileri yaşanırken ovanın su seviyeleriyle oynamak ve ekolojik yaşam üzerinde olumsuz etkiler yaratmak doğru değildir.

Faaliyetlerin sona ermesinin ardından oluşacak derin kazılarda yeraltı sularına ulaşılabileceği, yeraltı suyu akiferlerinin yani suyun yeraltında depolandığı ve hareket ettiği ortamların akış koşullarının değişeceği, su kalitesinin kirlenmeye karşı savunmasız hâle geleceği ve sulama kuyularının olumsuz etkileneceği bilinmektedir.

Bizler Gediz Havzası'nda tarım temelli çalışmalar yapılmasını ve bu çalışmaların denetimli yürütülerek tarım topraklarında tuzluluk riski oluşmamasını istiyoruz. TOKİ ve sanayi gibi faaliyetlerle Gediz Ovası'nın tarım topraklarının yok edilmesi gelecek kuşakları olumsuz etkileyecektir.

Turgutlu'da altı noktada jeotermal sondajı yapılacağını öğrendik. Bu kadar verimli ve insan yoğunluğunun bulunduğu alanlarda jeotermal santral kurmaya çalışmak hangi aklın ürünüdür diye merak ediyoruz ve hayretle karşılıyoruz. 'Para tanrısı ne kadar güçlüymüş' diyoruz. Buna uğraşanlar kendilerini ölümsüz mü sanıyorlar acaba? Öyleyse çok aptalca düşünüyorlar.

Gediz Ovası yalnızca bugünün değil, gelecek nesillerin de yaşam alanı olacaktır. Onu korumak hem bizim hem de karar vericilerin sorumluluğundadır. Gediz Ovası'nı çevreleyen Çal Dağı ve Bozdağlar'da yüzde 75'e varan oranlarda maden ruhsatları verildiğini biliyoruz. Böyle kararlar, buradan beslenen milyonlarca insanın ve gelecek kuşakların yaşamını tehdit etmektedir. Bu taşınması kolay bir yük değildir. Herkes işin sonunu düşünmeli ve öğrenmelidir. Dünyanın en değerli topraklarını yok etmek kimsenin işine yaramaz. Gelin, gelecek kuşaklar tarafından iyi anılalım.”

Kaynak: Özge Uyanık