Çınarköy'deki tesis için "çed olumlu" kararı çıktı

İzmir Valiliği, Kemalpaşa ilçesine bağlı Çınarköy Mahallesi’nde günlük 120 ton zeytin işleme kapasitesine sahip zeytinyağı tesisi için “ÇED Olumlu (Kapsam Ek-2)” kararı verdi. Ancak karara esas alınan 5 Kasım 2026 tarihli Proje Tanıtım Dosyası (PTD), yeni kurulacak bir tesisi değil, hâlihazırda faaliyet gösteren bir işletmenin Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) kapsamında incelenmesini konu alıyor.

Muhsin Bayraktar Tarım Ürünleri Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’ne ait tesisin dosyasında, önceki ÇED başvurusunun iptal edildiği ve ardından işletmeye idari yaptırım karar tutanağı tebliğ edildiği belirtiliyor.

Aliağa'da 56 çalışanla yılda 50 deniz aracı üretilecek!

İçeriği Görüntüle

Dosya ayrıca tarım dışı kullanım izninin 13 Ekim 2026 itibarıyla sonuçlanmadığını, önceki başvuruya kıyasla su ihtiyacı beyanının önemli ölçüde değiştiğini ve atık depolama kapasitesiyle sevkiyat planının teknik açıdan açıklığa kavuşturulması gerektiğini ortaya koyuyor.

Önce başvuru iptal edildi, ardından idari yaptırım uygulandı

Çınarköy Caddesi No:10/1 adresindeki 131 ada 2 parselde bulunan tesis, 2 bin 265,51 metrekarelik alanda yer alıyor. PTD’ye göre üretim, 198,81 metrekarelik kapalı alanda iki fazlı sürekli sistem ve iki dekantör kullanılarak gerçekleştiriliyor.

Günlük 120 ton zeytin işleme kapasitesine sahip işletmenin, zeytindeki yağ oranının yüzde 20 olduğu varsayımıyla günde 24 ton, yılda ise 2 bin 400 ton zeytinyağı üretebileceği hesaplanıyor.

PTD’nin 13. sayfasında, tesiste herhangi bir kapasite artışı veya makine-ekipman değişikliği yapılmayacağı, başvurunun mevcut faaliyetin ÇED kapsamında değerlendirilmesi amacıyla hazırlandığı belirtiliyor.

Aynı bölümde, daha önce hazırlanan dosyaya ilişkin başvurunun kurum görüşlerinde ilerleme sağlanamaması nedeniyle iptal edildiği ifade ediliyor. Bunun ardından 3 Mart 2026 tarihli ve 15038685 sayılı yazıyla işletmeye idari yaptırım karar tutanağının tebliğ edildiği aktarılıyor.

Dosyada yer alan 3 milyon 149 bin 380 liralık tutar, idari para cezası değil, proje bedeli olarak gösteriliyor. Bu bedelin belirlenmesinde idari yaptırım tutanağındaki değerlendirmenin esas alındığı belirtiliyor.

Bununla birlikte PTD’nin ana metninde, idari yaptırımın hangi ihlal nedeniyle uygulandığı ve varsa para cezasının miktarı açıklanmıyor. Bu bilgilerin kesinleştirilmesi için tutanağın tam içeriği ile ilgili kurumun açıklamasına ihtiyaç bulunuyor.

Dosyadaki 10 Ocak 2019 tarihli işletme kayıt belgesi ve 18 Ekim 2024 tarihli kapasite raporu, işletmenin geçmişinin son ÇED başvurusundan önceye uzandığını gösteriyor. Ancak bu belgeler, tesisin söz konusu tarihten bu yana kesintisiz üretim yaptığını tek başına ortaya koymuyor.

PTD’de tesisin yılda 100 gün, günde 24 saat ve üç vardiya halinde, toplam iki personelle çalıştığı belirtiliyor. Üç vardiyalı çalışma düzeninin iki personelle nasıl yürütüldüğü de açıklama bekleyen konular arasında bulunuyor.

Tarım dışı kullanım izni henüz sonuçlanmamıştı

Dosyanın dikkat çeken bölümlerinden biri, tesisin bulunduğu parselin tarım dışı amaçla kullanımına ilişkin izin süreci.

İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 13 Ekim 2026 tarihli görüşüne göre, tarım dışı kullanım iznine ilişkin değerlendirme o tarih itibarıyla tamamlanmamıştı.

Kurum, başvurunun uygun bulunması halinde belirli şartlarla izin verilebileceğini bildirirken, izin talebinin reddedilmesi veya ilgili şartların yerine getirilmemesi durumunda 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamında uygulanabilecek yaptırımlara dikkat çekti.

Görüş yazısında, belirtilen koşullar çerçevesinde ÇED sürecinin devam etmesinde sakınca bulunmadığı ifade edildi.

Ancak ÇED sürecinin devamına itiraz edilmemesi, tarım dışı kullanım izninin verildiği anlamına gelmiyor. PTD’de 13 Ekim sonrasında düzenlenmiş bir izin belgesi de yer almıyor.

Öte yandan dosyada, parselin 1/100.000 ölçekli İzmir-Manisa Çevre Düzeni Planı’nda “Kentsel Gelişme Alanı” içinde kaldığı belirtiliyor.

Bu durum, imar planındaki kullanım kararı ile 5403 sayılı Kanun kapsamında yürütülen izin sürecinin nasıl ilişkilendirildiği sorusunu gündeme getiriyor. Dosyadaki bilgiler, parselin hukuki arazi niteliği hakkında tek başına kesin bir sonuca ulaşmak için yeterli değil.

Kemalpaşa Belediyesinin 9 Eylül 2025 tarihli yazısında ise ilgili başvuru üzerine bina tespit ve değerlendirme raporu düzenlenerek ruhsatlandırma yapıldığı bildiriliyor.

180 metreküplük havuz iki günlük atık için yeterli mi?

PTD’ye göre tesiste tam kapasiteyle çalışılması halinde günde 96 ton sulu pirina, 21,6 metreküp zeytin yıkama suyu ve 12 metreküp separatör suyu oluşacağı hesaplanıyor.

Zeytinyağı üretiminden arta kalan, su içeriği yüksek bir yan ürün olan sulu pirinanın, separatör suyuyla birlikte fabrika binasının altında bulunan 180 metreküplük betonarme havuzda depolanması öngörülüyor.

Dosyada, bu atıkların “gün aşırı” çevre lisanslı firmaya gönderileceği belirtiliyor. Zeytin yıkama suyunun ise kurulması planlanan 30 metreküplük ayrı bir tankta biriktirilmesi öngörülüyor.

Ancak depolama kapasitesi ile sevkiyat aralığı arasındaki ilişki, teknik açıdan açıklama gerektiriyor.

Sulu pirinanın yoğunluğu yaklaşık 1 ton/metreküp kabul edilirse, günlük 96 ton pirina yaklaşık 96 metreküplük hacme karşılık geliyor. Buna 12 metreküp separatör suyunun ayrıca eklendiği varsayımında, havuza günlük giriş yaklaşık 108 metreküpe ulaşıyor.

Bu varsayımlar altında iki günlük toplam miktar 216 metreküp oluyor. Söz konusu hacim, 180 metreküplük havuz kapasitesinin 36 metreküp üzerinde bulunuyor.

Ancak bu hesap, havuzun fiilen taşacağını göstermiyor.

Öncelikle separatör suyunun 96 tonluk sulu pirina hesabına kısmen veya tamamen dahil edilip edilmediği net değil. Ayrıca pirinanın gerçek yoğunluğu, atığın fiili hacmi ve sevkiyatın günün hangi saatlerinde yapıldığı da bilinmiyor.

Yeterli miktarda ve uygun aralıklarla gerçekleştirilen sevkiyat, iki günlük üretimin tamamının aynı anda havuzda birikmesini önleyebilir.

Bu nedenle asıl soru, “gün aşırı” sevkiyat taahhüdünün hangi boşaltım takvimi ve taşıma kapasitesiyle uygulanacağı.

PTD’de günlük 96 tonluk sulu pirina miktarı, işlenen zeytinin yüzde 80’i esas alınarak hesaplanıyor. Bu miktarı doğrulayan tesise özgü ölçüm sonuçları ana metinde sunulmuyor. Üretim sırasında kullanılan ilave suların da dikkate alındığı ayrıntılı bir proses kütle dengesi, atık miktarının değerlendirilmesi açısından önem taşıyor.

Su ihtiyacı beyanında yüzde 93'lük artış

Tesisin su ihtiyacına ilişkin verilerde de dikkat çekici bir farklılık bulunuyor.

Devlet Su İşleri (DSİ) 2. Bölge Müdürlüğünün 20 Şubat 2025 tarihli görüşünde, önceki başvuru kapsamında günlük toplam su ihtiyacı 20,09 metreküp olarak belirtiliyor. Bu hesapta 20 personel ve devir daimli zeytin yıkama sistemi esas alınıyor.

5 Kasım 2026 tarihli PTD’de ise personel sayısı iki olarak gösteriliyor, yıkama suyunun devir daim ettirilmediği belirtiliyor ve günlük toplam su ihtiyacı 38,86 metreküp olarak beyan ediliyor.

İki beyan arasındaki fark yaklaşık yüzde 93,4.

Ancak yeni dosyanın 16. sayfasındaki su kullanım tablosunda yer alan kalemler toplandığında farklı bir sonuç ortaya çıkıyor.

Buna göre tabloda günlük 1,04 metreküplük toplama farkı bulunuyor.

Kalemlerin toplamı esas alındığında önceki başvuruya göre artış yaklaşık yüzde 88,3 oluyor.

Her iki dosyadaki rakamlar farklı işletme varsayımlarına dayandığından, bu karşılaştırma tesisin fiili su tüketiminin aynı oranda arttığını kanıtlamıyor. Bunun belirlenebilmesi için ölçülmüş tüketim kayıtlarının incelenmesi gerekiyor.

DSİ yeraltı suyu kullanımına karşı uyardı

PTD’de tesisin su ihtiyacının İZSU şebekesinden karşılandığı belirtiliyor.

DSİ’nin 20 Şubat 2025 tarihli görüşünde ise parselin, 16 Şubat 2021 tarihli Genel Müdürlük oluru ile yeraltı suyu tahsisine kapatılan Gediz Havzası Kemalpaşa Alt Havzası Yeraltısuyu İşletme Sahası içinde bulunduğu ifade ediliyor.

Kurum, bu alanda derin kuyu açılmasına izin verilmediğini bildirerek tesis faaliyetlerinde hiçbir durumda yeraltı suyu kullanılmaması gerektiğini vurguluyor.

DSİ’nin önceki görüşünde ayrıca İZSU abonelik sözleşmesi, fosseptik kaynaklı atık suların kabulüne ilişkin belge ve karasu ile pirinanın birlikte depolanmasına yönelik uygunluk değerlendirmesi gibi konular gündeme getiriliyor.

Yeni PTD’nin ekler listesinde İZSU faturası bulunurken abonelik sözleşmesi ayrıca gösterilmiyor. Fosseptik atık sularına ilişkin belgelerin faaliyet sahibinde bulunduğu belirtiliyor ancak bunlar ana dosyada sunulmuyor.

Karasu ile pirinanın birlikte depolanmasına ilişkin Bakanlık uygun görüşünün alındığı da dosyada gösterilmiyor. Yeni başvuruda yıkama suyunun ayrı tankta tutulması öngörülürken separatör suyunun pirinayla birlikte depolanması sürdürülüyor.

Bununla birlikte dosyanın Ek-7.8 bölümünde, pirinanın lisanslı tesise gönderilmesine ilişkin yazı ve kabul irsaliyesi bulunuyor. Dolayısıyla atık sevkiyatının tamamen belgesiz olduğu söylenemiyor.

Yıkama suyunun gönderileceği arıtma veya bertaraf tesisinin adı ise PTD’de açıkça belirtilmiyor.

Parselin sınırında mevsimsel dere bulunuyor

DSİ görüşüne göre tesisin bulunduğu parselin kuzeybatı sınırından mevsimsel akışlı bir dere geçiyor.

Kurum, taşkın riskine karşı su basman kotu ve çevre duvarı gibi önlemlere dikkat çekiyor. Ayrıca dere yatağında yapılaşmaya izin verilmemesi ve her iki kıyıda şev üst çizgisinden itibaren 10 metrelik alanın boş bırakılması gerektiğini bildiriyor.

PTD’nin ekindeki Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı’nda bu koşullar tekrar edilerek faaliyet sahibince kabul edildiği belirtiliyor.

Ancak koşulların kabul edilmesi ile mevcut tesis yerleşiminde nasıl uygulandığının teknik olarak gösterilmesi farklı konular.

Dosyanın ana metninde, dere şev çizgisi, 10 metrelik koruma şeridi ve su basman kotunun mevcut üretim binası ile atık depolama alanlarına göre konumunu ayrıntılı biçimde ortaya koyan teknik değerlendirme bulunmuyor.

Bu nedenle DSİ koşullarının sahada nasıl karşılandığının açıklığa kavuşturulması gerekiyor.

Atık havuzunun deprem güvenliği nasıl değerlendirildi?

PTD’de Türkiye Deprem Tehlike Haritası'na göre tesisin bulunduğu alan için PGA 475 yer ivmesi değeri 0,469 g olarak veriliyor.

Bu değer, belirli bir deprem tehlikesi düzeyini ifade ediyor; tek başına yapının deprem riskini veya güvenliğini göstermiyor.

Ancak üretim binasının altında bulunduğu belirtilen 180 metreküplük betonarme atık havuzunun deprem etkileri altındaki yapısal dayanımı ve sızdırmazlığına ilişkin özel bir teknik değerlendirme PTD’nin ana metninde yer almıyor.

Dosyanın bazı bölümlerinde 2007 tarihli deprem yönetmeliklerine atıf yapılırken mevzuat listesinde 2018 tarihli Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği de bulunuyor.

Bu farklılık, mevcut yapının hangi teknik esaslara göre değerlendirildiği sorusunu gündeme getiriyor.

Çevresel izleme planında atıklar için ayrı ölçüm başlığı yok

PTD’de yer alan çevresel izleme planı da tesisin işletme koşulları bakımından incelenmesi gereken başlıklar içeriyor.

Günlük 96 ton sulu pirina ile toplam 33,6 metreküp zeytin yıkama ve separatör suyunun oluşacağı hesaplanmasına karşın, izleme planının 8 numaralı tablosunda bu atık akışları için ayrı ölçüm parametreleri tanımlanmıyor.

Proses atıkları genel bir başlık altında aylık kayıtlarla ele alınırken atık su izleme satırında evsel nitelikli atık suya yer veriliyor.

Emisyon, gürültü ve koku ölçümleri ise şikâyet oluşması durumuna bağlanıyor.

Yılda 100 gün boyunca 24 saat çalışacağı belirtilen bir tesiste, atık depolama ve sevkiyatının hangi göstergelerle, hangi sıklıkta ve kim tarafından denetleneceği sorusu önem taşıyor.

Bir bölümde 500 metre içinde konut var, diğerinde en yakın konut 750 metre uzakta

Dosyanın kümülatif etki değerlendirmesinde de birbiriyle açıklığa kavuşturulması gereken iki farklı bilgi bulunuyor.

PTD’nin 51. sayfasında, tesis merkez alınarak belirlenen 500 metre yarıçaplı etki alanında gıda sanayi işletmeleri ve “birçok konut” bulunduğu belirtiliyor.

Buna karşılık dosyanın 31. sayfasında en yakın konutun tesisin 750 metre doğusunda yer aldığı ifade ediliyor.

500 metre içinde birçok konut bulunduğu belirtilirken en yakın konutun 750 metre uzaklıkta gösterilmesi, etki alanındaki yerleşimlerin hangi ölçütlerle belirlendiği sorusunu doğuruyor.

Kümülatif etki bölümünde çevredeki tesislere ilişkin ayrıntılı envanter veya sayısal değerlendirme sunulmadan önemli bir kümülatif etki beklenmediği sonucuna varılıyor.

Başka tesise ait ifadeler dosyada kaldı

PTD’de yalnızca teknik hesaplamalar değil, belgenin hazırlanma sürecine ilişkin editoryal tutarsızlıklar da bulunuyor.

Dosyanın bir sayfasında “S.S. Yahşibey Köyü Tarımsal Kalkınma Kooperatifi” anteti ve farklı bir üretim kapasitesi yer alıyor.

Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı’nın bazı bölümlerinde faaliyet, zeytinyağı üretimi yerine “atık geri kazanım faaliyeti” olarak tanımlanıyor. Acil durum düzenlemelerinde ise ağır yaralıların Aliağa’daki sağlık kuruluşlarına sevk edileceği belirtiliyor.

Isıtma sistemi de dosyanın farklı bölümlerinde elektrikli rezistans ve doğal gaz kombisi olarak anlatılıyor.

Bu ifadeler, PTD’deki bütün teknik hesaplamaların yanlış olduğu anlamına gelmiyor. Ancak özellikle çevresel yönetim ve acil durum planlarının tesisin gerçek koşullarına göre ne ölçüde hazırlandığı konusunda soru işaretleri oluşturuyor.

Ayrıca dosyada acil durum eylem planının ÇED sürecinin ardından hazırlanacağı belirtiliyor. Hâlihazırda faaliyet gösteren tesisin yürürlükte başka bir acil durum planının bulunup bulunmadığı ise ana metinden anlaşılamıyor.

Üretim kapasitesi ÇED eşiğinin 480 katı

PTD’de tesisin, 5 Mart 2026 tarihinde değiştirildiği belirtilen ÇED Yönetmeliği Ek-2/26-a hükmü kapsamında değerlendirildiği ifade ediliyor.

Dosyada aktarılan düzenlemeye göre yıllık 5 ton ve üzeri bitkisel ham yağ veya rafine yağ üreten tesisler bu kapsamda yer alıyor.

Yıllık 2 bin 400 ton zeytinyağı üretim kapasitesi beyan edilen işletmenin kapasitesi, belirtilen eşiğin 480 katına karşılık geliyor.

Bununla birlikte düzenlemenin mevcut tesislere uygulanma biçimi ve varsa geçiş hükümlerinin ayrıca hukuki değerlendirmeye tabi tutulması gerekiyor.