Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), milyonlarca vatandaşın ve piyasaların merakla beklediği eylül ayına ilişkin Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE) rakamlarını kamuoyuna duyurdu. Açıklanan veriler doğrultusunda, eylül ayı enflasyon verileri aylık bazda yüzde 1,84 oranında artış kaydederken, yıllık bazdaki artış ise yüzde 29,73 olarak hesaplandı. Son dönemde uygulanan ekonomi politikalarının etkisiyle birlikte yıllık enflasyon oranının yüzde 30 psikolojik sınırının altına inmesi dikkat çekti. Bir önceki ay olan ağustos döneminde de aylık artış oranı yine yüzde 1,84 seviyesinde gerçekleşmişti.
Piyasa beklentilerinin altında kalan eylül enflasyonu
Finans piyasaları ve ekonomi uzmanları, eylül ayında fiyat artışlarının daha yüksek bir ivmeyle gerçekleşmesini öngörüyordu. Piyasa anketlerine katılan ekonomistlerin eylül ayı TÜFE beklentisi aylık yüzde 2,18 artış yönündeydi. Yıllık bazda ise enflasyonun yüzde 30,16 seviyesine gerileyeceği tahmin ediliyordu. Ancak açıklanan resmi verilerin beklentilerin altında kalması piyasalarda olumlu bir hava yarattı. Yıl sonuna ilişkin enflasyon patikasına dair değerlendirmelerini güncelleyen piyasa uzmanları, dönem sonu yıl sonu enflasyon beklentileri ortalamasını yüzde 29,66 seviyesinde sabitledi.
Aylık enflasyonun ağustos ayı ile birebir aynı oranda çıkması, fiyatlar genel düzeyindeki artış hızının belirli bir patikada yataylaştığına işaret ediyor. Bununla birlikte, enflasyon oranları üzerindeki mevsimsel etkiler ve okul sezonunun açılması gibi spesifik faktörlerin kalemler arasındaki dağılımı belirgin şekilde değiştirdiği görüldü.
Okulların açılmasıyla zam şampiyonu eğitim sektörü oldu
Eylül ayının gelmesiyle birlikte eğitim-öğretim yılının başlaması, tüketim harcamalarındaki ağırlık merkezini doğrudan etkiledi. TÜİK verilerine göre, hem aylık bazda hem de yıllık bazda en yüksek fiyat artışının yaşandığı ana harcama grubu eğitim sektörü oldu. Okul ücretleri, kırtasiye masrafları, servis ücretleri ve özel yurt fiyatlarında yaşanan artışlar, kalem bazlı endeksi yukarı taşıyan ana unsur olarak kayıtlara geçti.
Eğitim harcamalarındaki bu keskin yükseliş, hanehalkı bütçeleri üzerinde eylül ayında en çok hissedilen yükü oluştururken, sektörün zam şampiyonu konumuna oturmasına neden oldu. Eğitim grubundaki fiyat artış ivmesi, diğer ana harcama kalemlerindeki dönemsel gevşemeleri de dengeleyen bir rol üstlendi.
Ana harcama gruplarında konut ve ulaştırma öne çıktı
Tüketici harcamalarında en yüksek ağırlığa sahip üç temel grubun eylül ayındaki seyri incelendiğinde farklı eğilimler göze çarpıyor. Aylık bazdaki değişimlerde gıda ve alkolsüz içecekler grubu yüzde 0,20 oranında hafif bir azalış göstererek genel endeksi aşağı yönlü baskıladı. Gıda fiyatlarındaki bu gerileme, aylık enflasyonun daha yüksek seviyelere tırmanmasını engelleyen en kritik faktörlerden biri oldu. Gıda grubunun aylık değişime olan katkısı negatif 0,05 yüzde puan olarak hesaplandı.
Öte yandan, ulaştırma harcamaları grubunda aylık bazda yüzde 2,79 oranında artış gerçekleşti ve genel endekse 0,49 yüzde puanlık katkı sağladı. Akaryakıt fiyatları, toplu taşıma zamları ve araç bakım-onarım maliyetlerinin etkisiyle ulaştırma kalemi aylık artışın sürükleyicisi oldu. Barınma maliyetlerini kapsayan konut ve kira grubu ise su, elektrik, doğalgaz ve diğer yakıtlardaki fiyat ayarlamalarının etkisiyle aylık yüzde 2,71 oranında yükseldi. Konut grubunun aylık enflasyona yaptığı katkı ise 0,33 yüzde puan düzeyinde gerçekleşti.
Yıllık bazda bütçeleri en çok zorlayan kalemler
Yıllık değişimler dikkate alındığında, hanehalkı harcamalarının en büyük kısmını oluşturan üç ana gruptaki yükseliş trendi devam ediyor. Yıllık bazda en yüksek artış yüzde 39,99 ile konut, su, elektrik, gaz ve diğer yakıtlar grubunda kaydedildi. Bu grubu yüzde 35,10 artış oranıyla ulaştırma sektörü ve yüzde 27,62 yükseliş ile gıda fiyatları takip etti.
Endeks üzerindeki sürükleyici etkilerine bakıldığında, yıllık enflasyon artışına en yüksek katkıyı veren kalem 6,73 yüzde puan ile gıda ve alkolsüz içecekler oldu. Yıllık sepetteki yüksek ağırlığı sebebiyle gıdadaki artış genel endeksi domine etmeyi sürdürdü. Ulaştırma grubu yıllık enflasyona 5,96 yüzde puanlık katkı sağlarken, konut ve barınma harcamaları ise 4,84 yüzde puanlık etki yaptı. Böylece üç ana harcama grubunun yıllık enflasyon üzerindeki toplam ağırlığı ve etkisi belirleyici konumunu korudu.
