Türkiye'de milyonlarca çalışanın uzun süredir beklediği emeklilik düzenlemesi yeniden Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin gündemine taşındı. 2023 yılında yürürlüğe giren EYT düzenlemesinden sigorta başlangıç tarihleri nedeniyle yararlanamayan çalışanlar için hazırlanan yeni kanun teklifi, emeklilikte yaş şartının kaldırılmasını öngörüyor. DEM Parti Grup Başkanvekilleri Gülistan Kılıç Koçyiğit ve Sezai Temelli tarafından Meclis'e sunulan düzenleme, gerekli prim gün sayısını ve sigortalılık süresini tamamlamasına rağmen yaş koşulu nedeniyle emekli olamayan vatandaşları kapsıyor. Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş, teklifin milyonlarca çalışan açısından yeni bir umut oluşturduğunu belirterek düzenlemenin ayrıntılarını değerlendirdi.
EYT'yi günlerle kaçıranlara yeni fırsat
Mart 2023'te yürürlüğe giren EYT düzenlemesi, 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olan milyonlarca çalışanın yaş şartı aranmadan emekli olabilmesinin önünü açmıştı. Ancak bu tarihten yalnızca birkaç gün veya birkaç ay sonra sigortalı olan çalışanlar mevcut emeklilik koşullarına tabi olmaya devam etti. Özellikle 9 Eylül 1999 ve sonrasında çalışma hayatına başlayanlar, sigorta başlangıç tarihlerindeki küçük farklar nedeniyle emeklilik için çok daha uzun süre beklemek zorunda kaldıklarını belirterek düzenleme talebinde bulunuyor. Meclis'e sunulan yeni teklif, bu farklılığın giderilmesini ve yaş koşulunun yeniden ele alınmasını amaçlıyor.
17 ila 24 yıl erken emeklilik mümkün mü?
Yeni düzenlemeye ilişkin değerlendirmelerde bulunan Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş, EYT kapsamı dışında kalan bazı çalışanların mevcut sisteme göre 17 ila 24 yıl daha geç emekli olmak zorunda kaldığını ifade etti. Karakaş, Meclis'e sunulan kanun teklifinin bu durumdaki çalışanlar için önemli sonuçlar doğurabileceğini belirtti. Ancak söz konusu süre, bütün çalışanların 24 yıl erken emekli olacağı anlamına gelmiyor. Emeklilik tarihindeki olası değişiklikler kişinin ilk sigorta girişine, sigortalılık statüsüne, prim gün sayısına ve diğer yasal koşullarına göre farklılık gösterebilir. Teklifin yasalaşması durumunda yaş şartının kaldırılması, gerekli koşulları daha önce tamamlamış bazı çalışanların bekleme süresini önemli ölçüde azaltabilecek.
SSK, Bağ-Kur ve Emekli Sandığı kapsamda
İsa Karakaş'ın aktardığı bilgilere göre kanun teklifinin birinci maddesi, 8 Eylül 1999 tarihinden sonra ilk kez sigortalı olan çalışanları ilgilendiriyor. Düzenleme kapsamında SSK, Bağ-Kur, Tarım SSK ve Emekli Sandığı sigortalılarının yer alması öngörülüyor. Teklifin temel amacı, mevcut mevzuata göre gerekli sigortalılık süresini, hizmet süresini ve prim gün sayısını tamamlayan ancak yaş şartını henüz sağlayamayan kişilere emeklilik imkânı tanımak. Böylece emeklilik için gerekli çalışma ve prim koşullarını yerine getiren vatandaşların yalnızca yaş nedeniyle beklemelerinin önüne geçilmesi hedefleniyor.
Yaş şartı kaldırılacak mı?
Meclis'e sunulan teklifin en dikkat çekici maddesi, emeklilik yaşına ilişkin düzenleme oldu. Teklifte, sigortalılık ve prim koşullarını tamamlamış çalışanlara yazılı başvuruda bulunmaları hâlinde yaş şartı aranmaksızın yaşlılık aylığı bağlanması öngörülüyor. Bu düzenlemenin kabul edilmesi durumunda ilgili koşulları sağlayan kişiler, mevcut sistemde beklemeleri gereken emeklilik yaşını doldurmadan aylık almaya hak kazanabilecek. Ancak teklif henüz kanunlaşmadığı için mevcut emeklilik koşullarında herhangi bir değişiklik yapılmış değil. Yaş şartının kaldırılması konusunda kesinleşmiş bir karar bulunmuyor.
Meclis'te kritik süreç başladı
DEM Parti Grup Başkanvekilleri Gülistan Kılıç Koçyiğit ve Sezai Temelli tarafından hazırlanan teklif, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonuna sevk edildi. Düzenlemenin yasalaşabilmesi için öncelikle komisyon aşamasından geçmesi, ardından TBMM Genel Kurulunda kabul edilmesi gerekiyor. Teklifin ikinci maddesinde kanunun Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girmesi öngörülürken üçüncü maddesinde ise düzenlemenin Cumhurbaşkanı tarafından yürütülmesi hükme bağlanıyor. Ancak bu maddeler de henüz teklif aşamasında bulunuyor. Dolayısıyla emeklilikte yeni hakların hangi tarihte uygulanmaya başlayacağına ilişkin kesinleşmiş bir takvim mevcut değil.
İsa Karakaş: Adalet duygusu yeniden güçlenebilir
Sosyal Güvenlik Başuzmanı İsa Karakaş, emeklilikte yaş şartına ilişkin tartışmaların yalnızca sosyal güvenlik sistemiyle sınırlı olmadığını, aynı zamanda çalışanların adalet beklentileriyle de bağlantılı olduğunu belirtti. EYT düzenlemesini kısa sürelerle kaçıran kişilerin emeklilik koşullarında ciddi farklılıklarla karşılaştığına dikkat çeken Karakaş, yeni teklifin bu sorunun çözülmesi açısından değerlendirilmesi gerektiğini ifade etti. Karakaş, düzenlemenin yalnızca bir kanun değişikliği olarak görülmemesi gerektiğini, emeklilik sistemine yönelik zedelenen adalet duygusunun yeniden güçlendirilmesi için de fırsat oluşturabileceğini dile getirdi.
SGK'nın mali dengeleri de dikkate alınmalı
İsa Karakaş, emeklilik sisteminde yapılacak yeni düzenlemelerin sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği açısından da değerlendirilmesi gerektiğini vurguladı. SGK'nın aktüeryal dengelerinin korunmasının önemine işaret eden Karakaş, sigorta başlangıç tarihlerine göre hakkaniyetli bir kademelendirme yapılmasını temenni etti. Emeklilik yaşlarının yeniden belirlenmesi veya yaş şartının kaldırılması gibi seçeneklerin mali sonuçlarının da hesaba katılması gerektiğini belirten Karakaş, çalışanların beklentileriyle sosyal güvenlik sisteminin uzun vadeli dengelerinin birlikte ele alınmasından yana olduğunu ifade etti.
Kademeli emeklilik bekleyenler ne yapmalı?
EYT düzenlemesinin dışında kalan çalışanlar açısından yeni kanun teklifi önemli bir gelişme olsa da mevcut aşamada emeklilik hakkı doğuran bir yasal değişiklik bulunmuyor. Bu nedenle vatandaşların sigorta başlangıç tarihlerini, prim gün sayılarını ve hizmet sürelerini e-Devlet üzerinden kontrol etmeleri önem taşıyor. Emeklilik koşullarında yaşanabilecek bir değişiklik için TBMM'deki yasama sürecinin tamamlanması ve kabul edilecek düzenlemenin Resmî Gazete'de yayımlanması gerekiyor. Teklifin komisyona sevk edilmiş olması, düzenlemenin kesin olarak kabul edileceği anlamına gelmiyor.
Milyonların gözü Meclis'ten gelecek haberde
8 Eylül 1999 sonrasında sigortalı oldukları için EYT kapsamına giremeyen milyonlarca çalışan, emeklilik sisteminde yeni bir düzenleme yapılmasını bekliyor. Prim gün sayısını ve gerekli hizmet süresini tamamladığı hâlde yaş şartına takılan vatandaşlara yönelik teklif, bu beklentiyi yeniden gündemin üst sıralarına taşıdı. İsa Karakaş'ın değerlendirmeleri de bazı çalışanlar için 17 ila 24 yıla ulaşabilen emeklilik süresi farkının giderilmesi tartışmalarına dikkat çekti. Ancak teklifin Meclis'teki geleceği ve olası düzenlemenin kapsamı henüz belirsizliğini koruyor. Milyonlarca çalışanın beklediği karar, TBMM'deki görüşmelerin ardından netleşecek.
