İzmir’de afetlere hazırlık çalışmalarında yaşlı bireylerin rolünü güçlendirecek yeni bir yol haritası için önemli bir adım atıldı. İzmir Büyükşehir Belediyesi ve Ege Geriatri Derneği iş birliğiyle 1-2 Ekim tarihlerinde Mustafa Necati Kültür Merkezi’nde gerçekleştirilen 5. Uluslararası Katılımlı, 14. Ulusal İzmir İleri Yaş Sempozyumu’nun ardından sonuç bildirgesi yayımlandı.
İki gün süren sempozyumda ileri yaştaki bireylerin afet öncesinde, afet sırasında ve sonrasında karşılaşabileceği sorunlar farklı yönleriyle değerlendirildi. Bildirgede özellikle yaşlıların yalnızca yardıma ihtiyaç duyan veya korunması gereken kişiler olarak görülmemesi gerektiğine dikkat çekildi. Yaşam deneyimleri, bilgi birikimleri ve yaşadıkları çevreye ilişkin ayrıntılı bilgileri nedeniyle yaşlıların afet yönetiminde karar ve çözüm süreçlerinin doğrudan parçası olması gerektiği belirtildi.
İzmir için yeni afet planı gündemde
Sempozyumun öne çıkan başlıklarından biri Yaş Dostu İzmir Afet Eylem Planı oldu. Düzenleme Kurulu, yaşlı bireylerin sağlık, güvenlik, bağımsızlık ve yaşam kalitesinin korunmasının yanı sıra karar alma süreçlerine katılımlarının da afet politikalarının temel unsurlarından biri olması gerektiğini bildirdi.
Bu kapsamda İzmir’de geniş katılımlı bir çalıştay düzenlenmesi planlanıyor. Kent Konseyi, üniversiteler, yerel yönetimler, yaşlı örgütleri, AFAD, Kızılay, Aile ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü ile Sağlık Müdürlüğü başta olmak üzere farklı kurumların sürece dahil edilmesi öngörülüyor.
Çalıştayla birlikte yaş dostu, kapsayıcı ve afetlere karşı daha dirençli bir kent modeli için kurumlar arası iş birliğinin güçlendirilmesi hedefleniyor.
Yaşlılar masada söz sahibi olacak
Sonuç bildirgesinde, yaşlı bireylerin afet planlarının hazırlanmasında aktif rol üstlenmesi gerektiğinin altı çizildi. Buna göre yaşlıların görüşleri yalnızca afet sonrasındaki yardım süreçlerinde değil, risklerin belirlenmesinden başlayarak bütün aşamalarda alınmalı.
Tahliye güzergâhlarının oluşturulması, toplanma alanlarının belirlenmesi, geçici barınma koşullarının planlanması, sağlık hizmetlerinin düzenlenmesi ve tatbikatların değerlendirilmesi gibi kritik konularda ileri yaştaki bireylerin deneyimlerinden yararlanılması önerildi.
Böylece yaşlıların afet yönetiminde pasif bir konumda tutulması yerine, yaşadıkları mahalleyi ve çevreyi tanıyan aktif paydaşlar haline gelmesi amaçlanıyor.
Riskler afet gelmeden belirlenecek
Bildirgedeki dikkat çekici öneriler arasında risk ve kırılganlık haritalarının hazırlanması da yer aldı. Özellikle yalnız yaşayan, hareket kabiliyeti sınırlı olan, görme veya işitme güçlüğü bulunan, bilişsel sorunlar yaşayan ve sürekli bakıma ihtiyaç duyan kişilerin afet öncesinde belirlenmesinin önemine işaret edildi.
Sürekli ilaç kullanan veya yaşamını tıbbi cihazlarla sürdüren ileri yaştaki bireylerin ihtiyaçlarının da önceden kayıt altına alınması gerektiği belirtildi. Böylece afet meydana geldiğinde yardım ekiplerinin hangi bölgede, hangi kişinin ne tür desteğe ihtiyaç duyduğunu daha hızlı belirleyebilmesinin önü açılabilecek.
Arama-kurtarma çalışmalarından sağlık hizmetlerine, sosyal koruma sistemlerinden geçici barınmaya kadar bütün afet planlarının yaşlı bireylerin özel ihtiyaçları dikkate alınarak hazırlanması gerektiği kaydedildi.
Afet çantasında bunlar da bulunmalı
Sempozyumda kişisel hazırlık konusunda da somut öneriler sıralandı. Yaşlı bireylerin düzenli kullandıkları ilaçların, ilaç raporlarının ve reçetelerinin afet sırasında kolay ulaşılabilecek bir yerde tutulması tavsiye edildi.
Gözlük, işitme cihazı, protez ve diğer kişisel sağlık ekipmanlarının da afet çantasına dahil edilmesi gerektiği belirtildi. Tıbbi cihaz kullanan kişilerin ihtiyaçlarının önceden planlanmasının hayati önem taşıyabileceğine dikkat çekildi.
İlaçların yalnızca fiziksel olarak hazır bulundurulması da yeterli görülmedi. Kullanılan ilaçların isimleri, dozları ve hangi sıklıkta alındıklarının yazılı bir listede bulunmasının, sağlık hizmetlerinin kesintiye uğradığı olağanüstü koşullarda önemli kolaylık sağlayabileceği ifade edildi.
Afet denince yalnızca deprem düşünülmedi
Sonuç bildirgesinde iklim krizinin beraberinde getirdiği tehlikeler de ileri yaştaki bireyler açısından değerlendirildi. Aşırı sıcaklar, orman yangınları, hava kirliliği ve sellerin yaşlı nüfus üzerinde oluşturabileceği risklere karşı yerel ölçekte koruyucu politikaların geliştirilmesi istendi.
Yaş dostu kent anlayışının yalnızca kaldırımların, toplu ulaşımın veya kamusal alanların erişilebilir hale getirilmesiyle sınırlı kalmaması gerektiği vurgulandı. Afetlere hazırlık, güvenli tahliye, geçici barınma, sağlık hizmetlerine erişim ve sosyal destek mekanizmalarının devamlılığı da bu yaklaşımın parçası olarak değerlendirildi.
Afet sonrasında günlük yaşamın yeniden kurulması sürecinin de yaşlı bireylerin ihtiyaçları gözetilerek planlanması gerektiği belirtildi.
Sağlık hizmetleri kesintisiz sürmeli
Afet dönemlerinde ileri yaştaki kişilerin karşılaşabileceği en önemli sorunlardan birinin sağlık ve bakım hizmetlerinin aksaması olduğuna dikkat çekildi. Kronik hastalıkların takibi, düzenli ilaç tedavileri, tıbbi cihaz kullanımı ve bakım hizmetlerinin afet sırasında ve sonrasında sürdürülebilmesi için önceden mekanizmalar oluşturulması istendi.
Acil sağlık hizmetlerinde de ileri yaş grubunun özelliklerine uygun bir yaklaşım benimsenmesi gerektiği ifade edildi. Çoklu hastalıklar ve ilaç kullanımı, deliryum, demans, düşme ve travma riski ile psikolojik aciller gibi ileri yaşlarda daha sık karşılaşılabilecek durumların afet sağlık planlarına dahil edilmesi önerildi.
Afet sonrası dönemin yalnızca insanların hayatta kalmasını sağlamaktan ibaret olmadığına dikkat çekilirken güvenli barınma, sağlık, bakım ve psikososyal desteğin birlikte yürütülmesi gerektiği kaydedildi. Yaşlıların sosyal ilişkilerini yeniden kurabilmeleri ve günlük yaşamlarına dönebilmeleri de afet sonrası iyileşmenin önemli bir parçası olarak değerlendirildi.
