Tarım arazilerinde yıllardır büyüyen hobi bahçesi sorunu için yeni yasal düzenleme Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Düzenleme, izinsiz yapılara elektrik, su ve doğalgaz aboneliği verilmesini yasaklarken, bu yasağı ihlal eden kurum ve kuruluşlara abone başına idari para cezası uygulanmasını öngörüyor. Ancak düzenlemede mevcut yapıların yıkılmasına yönelik açık bir madde bulunmaması, “tarım arazilerine darbe vuran hobi bahçelerine yeni bir kıyak mı yapıldı?” sorusunu gündeme getirdi. Özellikle İzmir’de tarım alanlarının hobi bahçesi, prefabrik ev, tiny house ve kooperatif hisseleri üzerinden hızla parçalanması, yeni düzenlemenin etkisini daha da kritik hale getirdi.
İzmir’de resmi hobi bahçesi yok, kaçak parsel binlerle ifade ediliyor
İzmir’de mevzuata uygun şekilde planlama süreci tamamlanmış resmi bir hobi bahçesi projesi bulunmadığı belirtiliyor. Buna karşın kent genelinde tarım arazilerinin kooperatif hisseleri ya da parsel satışları üzerinden bölünmesiyle oluşturulan çok sayıda gayriresmi hobi bahçesi olduğu ifade ediliyor. Kesin resmi sayı açıklanmış değil. Ancak yerel veriler ve sahadaki yoğunluk dikkate alındığında İzmir genelinde yasal olmayan hobi bahçesi parsellerinin 15 bin ile 20 bin arasında olabileceği tahmin ediliyor. Bu tablo, yeni yasanın İzmir açısından yalnızca hukuki değil, aynı zamanda tarımsal üretim ve şehir planlaması bakımından da kritik sonuçlar doğurabileceğini gösteriyor.
Menderes başı çekiyor
İzmir’de hobi bahçesi yapılaşmasının en yoğun görüldüğü ilçelerin başında Menderes geliyor. İlçede yaklaşık 5 bine yakın gayriresmi hobi bahçesi parseli bulunduğu öne sürülüyor. Kısıkköy, Ataköy, Sancaklı ve Tahtalı Barajı havzası çevresindeki tarım ve zeytinlik alanların, hobi bahçesi adı altında yapılaşma baskısı altında kaldığı belirtiliyor. Menderes Belediyesi’nin daha önce mevzuata aykırı olduğu tespit edilen 156 hobi bahçesi için yıkım kararı alması da ilçedeki sorunun boyutunu ortaya koyan örneklerden biri olarak gösteriliyor.
Güney aksında tehlike büyüyor
Hobi bahçelerinin yoğunlaştığı bir diğer bölge ise İzmir’in güney aksı. Torbalı, geniş tarım ovaları ve İzmir-Aydın otoyoluna yakınlığı nedeniyle kooperatifler üzerinden arazi bölünmelerinin arttığı ilçelerden biri olarak dikkat çekiyor. Selçuk’ta turistik aksa yakın tarım alanları, Gaziemir’de ise baraj havzaları ve orman köylerine yakın bölgeler hobi bahçesi ve prefabrik yapılaşma baskısıyla karşı karşıya. Bu bölgelerde tarım arazilerinin küçük parçalara bölünerek konut ya da hafta sonu kullanım alanına dönüştürülmesi, üretim alanlarının geleceği açısından risk oluşturuyor.
Seferihisar, Urla ve Güzelbahçe’de “yaşam bahçesi” baskısı
İzmir’in batı aksı ve yarımada bölgesi de hobi bahçesi tartışmasının merkezinde yer alıyor. Seferihisar’da özellikle Turgut ve Düzce mahalleleri çevresinde çok sayıda hobi bahçesi sitesi kurulduğu ifade ediliyor. Urla ve Güzelbahçe’de ise tarım arazileri ile sit alanları üzerinde “ekoköy”, “doğal yaşam alanı” ya da “yaşam bahçesi” adı altında pazarlanan lüks hobi bahçesi parselleri dikkat çekiyor. Bu yapıların bir kısmı prefabrik ev, konteyner, tiny house ya da küçük villa formunda inşa edilirken, tarım arazilerinin fiilen konut alanına dönüştüğü eleştirileri yapılıyor.
Menemen ve Kemalpaşa’da verimli topraklar tehdit altında
Kuzey ve doğu aksında da benzer bir tablo yaşanıyor. Menemen Ovası, sanayi baskısının yanı sıra hobi bahçesi projeleriyle de karşı karşıya kalırken, Kemalpaşa’da kiraz ve zeytin bahçelerinin bulunduğu alanlarda parçalanma riskinin arttığı belirtiliyor. Foça’da ise yazlık ve hobi bahçesi konseptini birleştiren projelerin çoğaldığı ifade ediliyor. Bu tablo, İzmir’de hobi bahçesi sorununun yalnızca birkaç ilçeyle sınırlı olmadığını, kentin tarımsal üretim alanlarının büyük bölümünü etkileyen yaygın bir yapılaşma modeline dönüştüğünü gösteriyor.
Abonelik yok, para cezası var
Yeni düzenlemeye göre, tarım arazilerine izin alınmadan yapılan her türlü yapı ve tesise elektrik, su ve doğalgaz bağlantısı yapılamayacak. Bu yapılara abonelik verilmesi de yasak olacak. Yasağa aykırı hareket eden idare, kurum ve kuruluşlara abone başına idari para cezası uygulanacak. Düzenleme yalnızca betonarme yapıları değil; konteyner, prefabrik ev ve tiny house benzeri alternatif barınma yapılarının da izinsiz şekilde tarım arazilerine yerleştirilmesi halinde aynı kapsamda değerlendirileceğini ortaya koyuyor.
Kooperatiflere bakanlık izni şartı
Yeni yasayla birlikte tarımsal amaçlı kurulan kooperatiflerin tarım arazisi edinmesi bakanlık iznine tabi olacak. Tarım dışı amaçla faaliyet gösteren konut ve yapı kooperatifleri ise tarım arazisi edinemeyecek. Bu maddeyle, tarım alanlarının kooperatifler üzerinden hobi bahçesi ya da konut parseline dönüştürülmesinin önüne geçilmesi hedefleniyor. Ancak mevcut yapıların yıkımına yönelik açık bir hüküm bulunmaması, düzenlemenin caydırıcılığı konusunda soru işaretlerine neden oluyor.
Yıkım maddesi yoksa sorun çözülecek mi?
Yasanın en tartışmalı yönü, tarım arazilerinde halihazırda bulunan izinsiz yapıların akıbetine ilişkin net bir yıkım hükmü içermemesi oldu. Uzmanlara göre yalnızca abonelik yasağı ve para cezası, hobi bahçesi sorununu çözmek için yeterli olmayabilir. Çünkü mevcut yapılar yerinde kaldığı sürece tarım arazilerinin parçalanması ve üretim dışı kullanılması devam edebilir. Bu nedenle gözler şimdi yerel yönetimlerin, tarım müdürlüklerinin ve ilgili bakanlığın uygulama sürecine çevrildi.
Tarım arazileri için kritik eşik
İzmir’de binlerce gayriresmi hobi bahçesi parseli bulunduğu tahmin edilirken, yeni düzenlemenin sahada nasıl uygulanacağı merak ediliyor. Abonelik yasağı ve para cezaları, yeni yapılaşmanın önünü kesmeyi hedeflese de mevcut hobi bahçelerinin yıkılıp yıkılmayacağı belirsizliğini koruyor. Tarım alanlarının korunması için denetimlerin sıkılaştırılması, kooperatif satışlarının kontrol altına alınması ve mevcut kaçak yapıların geleceğine ilişkin net bir yol haritası oluşturulması gerektiği belirtiliyor.
