İzmir'de kentsel dönüşüm nereden başlayacak? İşte o mahalleler!

İzmir'de dev projeler masada! Körfez Tüp Geçidi için kritik görüşme

İçeriği Görüntüle

Türkiye'nin deprem riski taşıyan büyükşehirlerinden İzmir'de kentsel dönüşüm, kent gündeminin en önemli konularından biri olmaya devam ediyor. Özellikle 30 Ekim 2020 tarihinde meydana gelen ve 117 kişinin yaşamını yitirdiği deprem, mevcut yapı stokunun güvenliğinin önemini bir kez daha ortaya koydu. Kent genelinde eski yapıların yenilenmesi, riskli binaların tespit edilmesi ve depreme dayanıklı yerleşim alanlarının oluşturulması amacıyla çeşitli çalışmalar yürütülüyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi, ilçe belediyeleri ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının sorumluluğunda bulunan farklı projeler, kentsel dönüşüm haritasının temelini oluşturuyor. Ancak İzmir genelinde bütün mahalleleri kapsayan ve dönüşümün hangi sırayla başlayacağını gösteren kesinleşmiş ortak bir uygulama takvimi bulunmuyor.

Bayraklı: Depremde ağır hasar gören bölgeler dikkat çekiyor

İzmir'de kentsel dönüşüm denildiğinde öne çıkan ilçelerin başında Bayraklı geliyor. 30 Ekim 2020 depreminde yıkımların yoğunlaştığı Adalet, Manavkuyu ve Mansuroğlu mahalleleri, yapı güvenliği açısından önemli çalışmaların yürütüldüğü bölgeler arasında bulunuyor. Depremin ardından bölgede hasarlı yapıların yıkılması ve yeni konutların inşa edilmesi amacıyla çeşitli projeler hayata geçirildi. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı tarafından yürütülen deprem konutları ve rezerv yapı alanı çalışmaları, ilçedeki yapılaşma sürecinde önemli rol oynadı. Bayraklı Mahallesi'ndeki rezerv alan planlamaları ile Mansuroğlu ve Salhane mahallelerini ilgilendiren imar düzenlemeleri de ilçedeki çalışmalar arasında yer alıyor. Bununla birlikte bu mahallelerde bulunan bütün yapıların riskli olduğu veya tamamının yıkılacağı yönünde alınmış genel bir karar bulunmuyor.

Karabağlar: 16 mahalleyi ilgilendiren büyük proje

İzmir'in en kapsamlı kentsel dönüşüm süreçlerinden biri Karabağlar'da yürütülüyor. İlçede 2012 yılında yaklaşık 540 hektarlık alanın riskli alan ilan edilmesiyle başlayan çalışmalar, geniş bir yerleşim bölgesini ilgilendiriyor. Toplam 16 mahalleyle bağlantılı olan dönüşüm alanında imar planları, mülkiyet sorunları, hak sahipliği ve uygulama yöntemleri uzun süredir gündemde bulunuyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının sorumluluğundaki planlama çalışmaları ile İzmir Büyükşehir Belediyesinin Uzundere'de yürüttüğü proje, ilçenin farklı bölgelerinde devam eden iki ayrı süreci oluşturuyor. Kasım 2026 itibarıyla yaklaşık 440 hektarlık alanın planlama yetkisine ilişkin gelişmeler de Karabağlar'daki çalışmaların geleceği açısından önem taşıyor. İlçedeki dönüşümün hangi etaplarda ve ne zaman uygulanacağı ise onaylı planlar, hak sahipliği işlemleri ve ilgili idarelerin kararları doğrultusunda netleşecek.

Konak: Ballıkuyu ve Ege Mahallesi dönüşüm haritasında

İzmir'in merkez ilçesi Konak'ta eski yapı stokunun bulunduğu bölgeler, kentsel dönüşüm çalışmalarında dikkat çekiyor. Ballıkuyu, Kosova, Kocakapı, Yeşildere ve Akarcalı mahallelerini kapsayan yaklaşık 48 hektarlık dönüşüm alanı, ilçenin önemli projeleri arasında yer alıyor. Ballıkuyu'da yaklaşık 6 bin 196 bağımsız birimi ilgilendiren proje kapsamında mevcut yapılaşmanın yenilenmesi, sosyal donatı alanlarının oluşturulması ve bölgenin altyapısının geliştirilmesi hedefleniyor. Konak'taki bir diğer önemli uygulama alanı ise yaklaşık 7 hektarlık Ege Mahallesi. Bölgede hak sahipleriyle uzlaşma, konut üretimi ve etaplar halinde yenileme çalışmaları yürütülüyor. Konak'ın diğer eski yerleşim bölgelerinde yapılacak olası dönüşüm uygulamaları içinse yapı güvenliği ve zemin koşullarına ilişkin teknik değerlendirmeler önem taşıyor.

Karşıyaka: Örnekköy'de dönüşüm devam ediyor

Karşıyaka'da kentsel dönüşümün en önemli uygulama alanlarından biri Örnekköy Mahallesi. Yaklaşık 18 hektarlık bölgede yürütülen proje kapsamında mevcut yapıların yenilenmesi ve hak sahiplerine yeni konutların teslim edilmesi hedefleniyor. Etaplar halinde planlanan çalışmalarda bazı konutların yapımı tamamlanırken diğer etaplarda inşaat ve uygulama süreçleri devam ediyor. Karşıyaka'nın özellikle kıyı kesimlerinde zemin özellikleri ve mevcut binaların deprem performansı, yapı güvenliği açısından değerlendirilmesi gereken başlıklar arasında bulunuyor. Ancak Örnekköy projesinin ilçedeki bütün mahalleleri kapsayacak şekilde genişletileceğine ilişkin kesinleşmiş bir uygulama kararı bulunmuyor.

Gaziemir: Aktepe ve Emrez'de 122 hektarlık alan

Gaziemir ilçesinde Aktepe ve Emrez mahallelerini kapsayan yaklaşık 122 hektarlık kentsel dönüşüm alanı, İzmir'in büyük ölçekli projeleri arasında bulunuyor. Bölgedeki mevcut yapıların yenilenmesi ve daha düzenli yerleşim alanlarının oluşturulması amacıyla hazırlanan projede hak sahipleriyle uzlaşma ve etaplar halinde inşaat çalışmaları yürütülüyor. Aktepe ve Emrez'deki dönüşüm, yalnızca konut üretimini değil, ulaşım bağlantıları, yeşil alanlar ve sosyal donatıların yeniden düzenlenmesini de kapsıyor. Projenin tamamlanma süreci, devam eden etapların ilerlemesine ve hak sahipleriyle yürütülen işlemlere bağlı olacak.

Çiğli: Güzeltepe Mahallesi için dönüşüm çalışmaları

Çiğli'de kentsel dönüşüm çalışmalarının yürütüldüğü bölgeler arasında Güzeltepe Mahallesi öne çıkıyor. Yaklaşık 21 hektarlık alanı kapsayan projede 287 yapı ve 295 bağımsız birim bulunuyor. Yaklaşık 1200 kişinin yaşadığı bölgede yapıların mevcut durumunun belirlenmesi, hak sahipliği işlemleri ve yeni yerleşim planlarının hazırlanmasına yönelik çalışmalar gerçekleştirildi. Güzeltepe'deki projenin uygulanmasında hak sahipleriyle yürütülen uzlaşma süreci ve ilgili planlama kararları belirleyici olacak.

İzmir'de kentsel dönüşüm hangi mahallelerde var?

Mevcut proje alanları ve planlama çalışmaları dikkate alındığında İzmir'de öne çıkan bölgeler şu şekilde:

İzmir'de kentsel dönüşüm hangi mahallelerde var?

Bu bölgeler mevcut kentsel dönüşüm projeleri ve planlama çalışmaları nedeniyle öne çıkıyor. Liste, İzmir'de yeni bir dönüşüm programının kesin olarak bu mahallelerden başlayacağı veya burada bulunan bütün binaların yıkılacağı anlamına gelmiyor.

Kentsel dönüşümde öncelik nasıl belirleniyor?

Kentsel dönüşüm projelerinde önceliklerin belirlenmesi, yalnızca binaların yaşına veya bulundukları mahalleye bağlı değil. Yapıların taşıyıcı sistem özellikleri, mevcut hasar durumları, deprem performansları, zemin koşulları ve bölgedeki yapılaşma yoğunluğu gibi birçok unsur birlikte değerlendiriliyor. Bunun yanında imar planlarının durumu, mülkiyet yapısı, hak sahipleriyle uzlaşma, finansman ve altyapı kapasitesi de uygulama takvimini etkiliyor. Bu nedenle eski binaların yoğun olduğu her mahallenin aynı anda kentsel dönüşüm kapsamına alınması söz konusu olmuyor. Özellikle can güvenliği açısından risk taşıyan yapıların belirlenmesinde mühendislik incelemeleri ve resmî riskli yapı tespitleri önem taşıyor.

İzmir'in hangi ilçelerinde deprem riski daha fazla?

İzmir'de deprem tehlikesi ve yapı güvenliği değerlendirmelerinde Bayraklı, Bornova, Karşıyaka ve Konak gibi ilçelerdeki bazı bölgeler dikkat çekiyor. Özellikle alüvyon zeminlerin bulunduğu alanlarda deprem dalgalarının büyümesi ve zemin kaynaklı etkilerin artması mümkün olabiliyor. Bununla birlikte bir ilçenin tamamını güvenli veya güvensiz olarak nitelendirmek bilimsel açıdan doğru değil. Aynı mahallede bulunan iki binanın deprem performansı bile inşa edildikleri döneme, kullanılan malzemelere, taşıyıcı sistemlerine ve mühendislik hizmetlerine bağlı olarak önemli farklılıklar gösterebiliyor. Bu nedenle kentsel dönüşüm ihtiyacının belirlenmesinde mahalle genelindeki değerlendirmelerin yanı sıra bina bazlı incelemeler yapılması gerekiyor.

Eski binalar otomatik olarak dönüşüme girecek mi?

İzmir'de eski bir binada yaşayan vatandaşların en çok merak ettiği sorulardan biri de binalarının otomatik olarak kentsel dönüşüme alınıp alınmayacağı. Mevcut mevzuata göre yalnızca binanın eski olması, yapının doğrudan yıkılacağı anlamına gelmiyor. Bir binanın riskli yapı olarak değerlendirilmesi için yetkilendirilmiş kuruluşlar tarafından teknik inceleme yapılması ve ilgili mevzuat kapsamında işlem yürütülmesi gerekiyor. Riskli yapı tespitinin kesinleşmesinin ardından tahliye, yıkım ve yeniden yapım süreçleri yasal prosedürlere göre gerçekleştiriliyor. Riskli alan veya rezerv yapı alanında bulunmak da tek başına bütün yapıların aynı tarihte yıkılacağı anlamına gelmiyor.

Evinizin dönüşüm kapsamında olup olmadığını nasıl öğrenebilirsiniz?

İzmir'de oturduğu binanın veya mahallenin kentsel dönüşüm kapsamında bulunup bulunmadığını öğrenmek isteyen vatandaşlar, öncelikle ilgili ilçe belediyesinin imar ve şehircilik birimlerine başvurabiliyor. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğünden de riskli alan, rezerv yapı alanı ve riskli yapı işlemlerine ilişkin bilgi alınabiliyor. Ayrıca belediyelerin yayımladığı imar planları, plan değişiklikleri ve kentsel dönüşüm duyuruları da incelenebiliyor. Binalarının deprem güvenliği konusunda değerlendirme yaptırmak isteyen mülk sahipleri ise mevzuatta yetkilendirilmiş kuruluşlara başvurarak riskli yapı tespiti sürecini başlatabiliyor.

Kentsel dönüşümde devlet desteği var mı?

Riskli yapıların yenilenmesi sürecinde vatandaşların yararlanabileceği çeşitli destek mekanizmaları bulunuyor. 6306 sayılı Kanun kapsamında koşulları sağlayan hak sahipleri için kira yardımı, faiz destekli kredi ve bazı harç ve vergi muafiyetleri gündeme gelebiliyor. Ancak desteklerin kapsamı, tutarı ve başvuru koşulları uygulamanın türüne ve yürürlükteki mevzuata göre değişiyor. Bu nedenle kentsel dönüşüm kapsamında binasını yenilemek isteyen vatandaşların güncel destek koşullarını ilgili kurumlardan öğrenmesi önem taşıyor. Her dönüşüm projesinin aynı finansman modeliyle yürütülmediği de dikkate alınmalı.

İzmir'de yeni kentsel dönüşüm projeleri başlayacak mı?

İzmir'de mevcut projelerin yanı sıra yeni alanlarda dönüşüm yapılabilmesi için yapı stoku envanteri, zemin araştırmaları, imar planları ve uygulama kararlarının birlikte değerlendirilmesi gerekiyor. Kent genelinde yürütülen yapı envanteri ve mikrobölgeleme çalışmaları, mevcut risklerin daha ayrıntılı biçimde belirlenmesine katkı sağlıyor. Bu çalışmalar sonucunda elde edilen veriler, gelecekte hazırlanabilecek kentsel dönüşüm projelerinin planlanmasında kullanılabilecek. Ancak bir bölgede yapı envanteri veya zemin araştırması yapılması, o mahallenin kesin olarak kentsel dönüşüme alınacağı anlamına gelmiyor.

İzmir'de dönüşüm ilk nereden başlayacak?

İzmir'de kentsel dönüşümün ilk nereden başlayacağı sorusunun yanıtı, mevcut projeler ile gelecekte alınabilecek yeni kararların birbirinden ayrılmasını gerektiriyor. Bugün için Bayraklı, Karabağlar, Konak, Karşıyaka, Gaziemir ve Çiğli'de farklı aşamalarda bulunan dönüşüm projeleri öne çıkıyor. Bu bölgelerin bir bölümünde inşaat ve teslim süreçleri devam ederken bazılarında imar planlaması ve hak sahipleriyle uzlaşma çalışmaları yürütülüyor. Kent genelinde başlatılabilecek yeni ve kapsamlı bir dönüşüm programı içinse hangi ilçenin veya mahallenin ilk sırada yer alacağını gösteren kesinleşmiş bir öncelik listesi açıklanmış değil. Yeni uygulamaların kapsamı, teknik incelemeler, planlama kararları ve resmî duyurularla netleşecek.