Ege'nin tarihi ve kültürel zenginliğiyle öne çıkan metropolü İzmir'de, binlerce yıllık geçmişe sahip kentsel mirasın korunması adına yerel yönetim düzeyinde çok katmanlı bir mesai yürütülüyor. Bir tarihi evin çatısını onarmak, ahşap doğramasını aslına uygun değiştirmek ya da dış cephesini boyamak ilk bakışta sıradan bir tadilat gibi görünse de, kültür varlığı niteliğindeki yapılarda atılan her adım kentin mimari hafızası için büyük önem taşıyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi bünyesinde faaliyet gösteren Koruma Uygulama ve Denetim Şube Müdürlüğü (KUDEB), tarihi yapıların özgün mimarisini, malzemesini ve kimliğini korumak amacıyla kentin genelinde yürüttüğü denetim ve rehberlik çalışmalarıyla kültürel mirası geleceğe taşıyor.
2021 yılında kurulan ve 2022 yılından itibaren fiilen hizmet vermeye başlayan müdürlük, merkezdeki Konak ilçesi dışında İzmir’in 29 ilçesinde aktif olarak faaliyet gösteriyor. Koruma Bölge Kurulları ile yerel yönetimler arasında güçlü bir bürokratik köprü görevi üstlenen KUDEB, tarihi yapıların korunmasına yönelik yasal süreçlerin çok daha hızlı, şeffaf ve etkin bir şekilde yürütülmesini sağlıyor.
Uzman kontrolüyle her basit onarım tescil altına alınıyor
Müdürlük bünyesinde yürütülen koruma faaliyetleri yalnızca devasa restorasyon projelerinin masa başında denetlenmesiyle sınırlı kalmıyor. Kentsel sit alanlarında bulunan tescilli veya tescilsiz tüm yapılarda basit bakım onarım kapsamında gerçekleştirilecek her türlü müdahale sahada inceleniyor. Çatı onarımından dış cephe boyasına, pencere doğramalarının aslına uygun yenilenmesinden derz onarımlarına kadar birçok tadilat çalışması, alanında uzman KUDEB denetçileri tarafından yerinde kontrol ediliyor.
Yapılacak müdahalelerin yapının özgün mimari özelliklerini bozmayacak şekilde planlanmasını sağlayan ekipler, uygun buldukları çalışmalar için Onarım Uygunluk Belgesi düzenliyor. Saha denetimleri sırasında yapının basit bakımı aşan, taşıyıcı unsurları ilgilendiren kapsamlı bir restorasyona ihtiyaç duyduğu tespit edilirse, çalışmalar anında durdurularak süreç ilgili Koruma Bölge Kurulu gündemine taşınıyor. Bu sayede tarihi yapıların gelişi güzel müdahalelerle geri dönülemez zararlar görmesinin önüne geçiliyor.
Sadece binalar değil tarihi çevre ve sokak dokusu da korunuyor
KUDEB’in yasal görev alanı yalnızca tescilli binaların duvarlarıyla sınırlı tutulmuyor. Tarihi alanların bütüncül bir yaklaşımla korunması esasına dayanan çalışma tüzüğü gereğince, bu bölgelerde yürütülen her türlü kentsel altyapı çalışması, temel kazıları, yıkımlar, ağaç kesimi ve dikimi gibi doğrudan kültürel mirası etkileyebilecek uygulamalar da uzman ekipler tarafından denetleniyor. Böylece hem modern kentsel yatırımların sürmesi hem de tarihi dokunun zarar görmeden korunması hedefleniyor.
Ayrıca sit alanlarında yürütülen izinsiz uygulamalar ve kaçak tadilatlar siber ve fiziki takip yöntemleriyle tespit edilerek gerekli yasal süreçler başlatılıyor. Zamana ve mevsim şartlarına yenik düşerek çökme riski oluşturan, çevreye tehlike saçan tarihi yapılarda ise can ve mal güvenliğini sağlamak adına acil koruma ve güvenlik önlemleri alınması sağlanıyor.
Son iki yılda 2 bini aşkın kritik işlem gerçekleştirildi
Geniş bir coğrafyaya yayılan İzmir'de, kültürel mirası koruma görevini 64 personel ve 31 KUDEB uzmanı ile yerine getiren müdürlük, Eylül 2023 tarihinden bu yana geçen süreçte rekor sayıda işleme imza attı. Kentin tarihi aksını koruma altına alan bu operasyonel çalışmalar kapsamında; 291 basit bakım ve onarım başvurusu detaylıca değerlendirildi. Tarihi alan sınırlarında kalan 281 tescilsiz yapı için mimari proje kontrolü gerçekleştirilirken, aslına uygun yürütülen 186 restorasyon projesi de sahada denetlendi.
Kültürel mirasa zarar veren 526 izinsiz uygulama incelenerek yasal yaptırım süreçleri işletildi. Tehlike arz eden 152 yapı için güvenlik önlemi denetimi, 178 tarihi alan yıkım denetimi ve 108 tarihi alan altyapı çalışması denetimi gerçekleştirildi. Bunların yanı sıra kazı, temizlik, ağaç kesimi ve dikimi gibi farklı alanlardaki 248 uygulama titizlikle incelenerek karara bağlanırken, diğer kamu kurumlarıyla eş güdüm sağlamak adına 196 resmi kurum görüşü hazırlandı.
Kent genelinde koruma bilincinin yaygınlaştırılması hedefleniyor
Kolluk ve denetim faaliyetlerinin ötesinde KUDEB, tarihi yapı sahiplerine bakım, onarım ve tescil süreçlerinde ücretsiz teknik rehberlik desteği de sunuyor. Mülk sahiplerinin bürokratik süreçlerde boğulmasını engelleyen bu rehberlik hizmeti, vatandaşların tarihi yapılara bakış açısını olumlu yönde değiştiriyor.
Böylece sadece fiziki yapıların kurtarılması değil, İzmir genelinde köklü bir koruma kültürünün ve kentsel aidiyet bilincinin yaygınlaştırılması da hedefleniyor. Yürütülen bu kararlı çalışmalar sayesinde İzmir’in tarihi evleri, hanları, camileri, kiliseleri, sokakları ve anıtsal yapıları, özgün kimliklerini koruyarak gelecek kuşaklara aktarılırken, kentin kültürel hafızasının canlı tutulmasına da paha biçilemez bir katkı sunuluyor.
