İzmir'de 30 Ekim 2020'de yaşanan ve özellikle Bayraklı'da büyük yıkıma neden olan deprem, binaların sağlamlığı kadar üzerine inşa edildikleri zeminin özelliklerinin de ne kadar önemli olduğunu gösterdi. İzmir Büyükşehir Belediyesi, AFAD'ın deprem tehlike verileri ve bilimsel araştırmalar doğrultusunda kentin yer altı yapısını incelemeye devam ediyor. Yapılan çalışmalar, aynı ilçenin farklı mahallelerinde, hatta birbirine yakın parsellerde bile farklı zemin özellikleri bulunabileceğini ortaya koymayı amaçlıyor.
Bornova: 32 bin deney yapıldı
Bornova Ovası ve çevresinde yürütülen araştırmalar, İzmir'in en kapsamlı zemin çalışmalarından biri oldu. Yaklaşık 7 bin hektarlık alanda 1.375 sondaj kuyusu açıldı, zemin ve kaya örnekleri üzerinde 32 bin deney gerçekleştirildi. Ova tabanındaki tortul zeminlerin deprem dalgalarını nasıl etkilediği, yer altındaki kaya tabakalarının derinliği ve zeminlerin mühendislik özellikleri araştırıldı. Elde edilen sonuçların yapılaşma kararlarında kullanılması hedefleniyor.
Bayraklı: Zemin davranışı yeniden inceleniyor
2020 depreminde ağır hasarın yaşandığı Bayraklı, yeni araştırmaların merkezinde yer alıyor. İlçenin özellikle Bornova havzasıyla ilişkili kesimlerinde zemin tabakalarının deprem hareketini nasıl etkilediğinin anlaşılması önem taşıyor. Büyükşehir Belediyesi, Bayraklı'da 130 sondaj noktası belirledi. Çalışmalarla deprem dalgalarının yerel zemin koşullarına bağlı olarak büyümesi ve farklı yapıların bu hareketlerden nasıl etkilenebileceği daha ayrıntılı değerlendirilecek.
Karşıyaka: Sıvılaşma potansiyeli araştırılıyor
Karşıyaka'da yaklaşık 2 bin hektarlık alanda mikrobölgeleme saha çalışmaları tamamlandı. İlçede yaklaşık 7 bin metre sondaj yapıldı, yüzlerce jeofizik ölçüm gerçekleştirildi ve binlerce laboratuvar deneyi uygulandı. Özellikle kıyı ve ova kesimlerinde zemin tabakalarının davranışı, yer altı suyu ve sıvılaşma potansiyeli araştırılıyor. Sıvılaşma, belirli koşullarda suya doygun gevşek zeminin deprem sırasında taşıma gücünü kaybetmesi anlamına geliyor. Ancak bunun her kıyı parselinde gerçekleşeceği söylenemez.
Konak: Göztepe'den Konak İskelesi'ne inceleme
Konak'ta Göztepe Stadı çevresinden Konak İskelesi'ne uzanan bölgede sondaj ve jeofizik çalışmalar yürütülüyor. Ekim ayı sonunda açıklanan verilere göre ilçede 40 sondaj tamamlandı. Araştırmalarda yer altındaki kaya tabakasının derinliği, zeminlerin özellikleri ve deprem sırasında oluşabilecek yerel etkiler inceleniyor. İlçenin kıyı kesimleriyle yükseltili bölgelerinin aynı zemin yapısına sahip olmadığı, bu nedenle mahalle ve parsel ölçeğinde değerlendirme yapılması gerektiği vurgulanıyor.
Çiğli ve Menemen: Deltadaki zeminlere dikkat
Çiğli ve Menemen'in Gediz Deltası ile ilişkili alçak kesimlerinde genç alüvyon birikimleri ve yer altı suyu koşulları, deprem mühendisliği açısından dikkat edilmesi gereken başlıklar arasında bulunuyor. Bu tür zeminlerde sıvılaşma ve oturma potansiyeli, ayrıntılı arazi ve laboratuvar deneyleriyle belirlenebiliyor. Ancak ilçelerin tamamını aynı zemin sınıfında değerlendirmek doğru değil. Menemen'in iç kesimleriyle Çiğli'nin farklı yerleşim alanları arasında önemli jeolojik farklılıklar bulunabiliyor.
Balçova, Narlıdere ve Güzelbahçe: Eğim de önemli
Balçova, Narlıdere ve Güzelbahçe'de zemin değerlendirmelerinde yalnızca deprem sarsıntısı değil, arazi eğimi ve yamaçların jeolojik yapısı da dikkate alınmalı. Kıyı düzlüğündeki bir parsel ile dağlık kesimdeki bir parselin mühendislik koşulları farklı olabiliyor. Özellikle eğimli arazilerde şev duraylılığı, kaya kütlesinin özellikleri ve olası yer değiştirmeler araştırılmalı. Kayalık zeminlerde bulunmak ise tek başına bir binanın güvenli olduğunu göstermiyor.
Buca, Karabağlar ve Gaziemir: Bina özellikleri belirleyici
Buca, Karabağlar ve Gaziemir'de farklı jeolojik birimler üzerinde gelişen geniş yerleşim alanları bulunuyor. Bu ilçelerde zemin özelliklerinin yanında mevcut yapı stokunun niteliği, binaların yaşı, taşıyıcı sistemleri ve geçmişte yapılan değişiklikler önem taşıyor. Aynı mahalledeki iki binanın deprem performansı birbirinden farklı olabiliyor. Bu nedenle yalnızca ilçenin konumuna veya zeminin dışarıdan görülen özelliklerine bakılarak güvenli olup olmadığına karar verilemiyor.
Seferihisar, Urla ve Çeşme: Faylar ve kıyı koşulları
Seferihisar, Urla ve Çeşme'de yerel deprem tehlikesinin değerlendirilmesinde bölgedeki aktif fay sistemleri ve kıyı yerleşimlerinin zemin koşulları önem taşıyor. Bazı kıyı alanlarında gevşek tortullar, farklı kesimlerde ise kaya birimleri bulunabiliyor. Deprem sırasında oluşabilecek sarsıntının yanı sıra kıyı bölgeleri için tsunami tehlikesi de ayrı bir başlık olarak değerlendiriliyor. Ancak tsunami tehlikesi ile zemin sıvılaşması aynı olay değil ve her kıyı bölgesi için aynı düzeyde tehlike anlamına gelmiyor.
Menderes, Torbalı ve Kemalpaşa: Ovalar incelenmeli
Menderes, Torbalı ve Kemalpaşa'da ova tabanları ile çevredeki yükseltili araziler farklı zemin koşullarına sahip. Alüvyon birimlerin bulunduğu alanlarda zemin büyütmesi, oturma ve uygun koşullarda sıvılaşma potansiyeli araştırılmalı. Bu ilçelerdeki bütün yapıların aynı tehlikeyle karşı karşıya olduğunu söylemek mümkün değil. Sağlıklı bir değerlendirme için yerleşimin bulunduğu parselin jeolojik-jeoteknik etüt raporu ve binanın mühendislik özellikleri birlikte incelenmeli.
Kuzey İzmir: Aliağa, Foça, Dikili ve Bergama
Aliağa, Foça, Dikili ve Bergama'da kıyı düzlükleri, akarsu birikim alanları ve kaya birimlerinden oluşan farklı jeolojik ortamlar bulunuyor. Bu nedenle aynı ilçenin sahil kesimiyle iç bölgelerinin deprem sırasındaki zemin davranışı birbirinden farklı olabilir. Faylara yakınlık, yerel zemin sınıfı ve yapıların taşıyıcı sistem özellikleri birlikte değerlendirilmeden ilçeler arasında güvenilir bir risk sıralaması yapılamaz.
İç kesimlerdeki ilçelerde durum ne?
Bayındır, Beydağ, Kınık, Kiraz, Ödemiş, Selçuk ve Tire'de ova, vadi ve dağlık alanların jeolojik özellikleri birbirinden farklılık gösteriyor. Bu bölgelerde akarsu birikimleri üzerinde bulunan yerleşimlerle kaya zeminlerindeki yerleşimlerin aynı şekilde değerlendirilmemesi gerekiyor. Karaburun'da ise kaya birimleri ve eğimli arazilerin özellikleri öne çıkıyor. Her bir ilçede gerçek zemin koşullarının belirlenmesi için ayrıntılı yerel etütlere ihtiyaç duyuluyor.
İzmir'de 120 bin yapının envanteri çıkarıldı
İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin 30 Ekim 2026'da paylaştığı bilgilere göre Bayraklı, Bornova ve Karşıyaka'da yaklaşık 120 bin yapının envanteri çıkarıldı. Bornova ve Karşıyaka'daki mikrobölgeleme saha çalışmalarının ardından Konak ve Bayraklı'da araştırmalar sürüyor. Amaç, zemin bilgilerini yapı envanteriyle birleştirerek hangi alanlarda daha ayrıntılı inceleme ve önlem gerektiğini bilimsel verilerle belirlemek.
Evinizin bulunduğu zemini nasıl öğrenebilirsiniz?
Vatandaşlar, AFAD'ın Türkiye Deprem Tehlike Haritası üzerinden adreslerine ilişkin deprem tehlike değerlerini inceleyebilir. Ancak bu harita doğrudan zemin sıvılaşmasını, bina güvenliğini veya hasar riskini göstermiyor. Evin bulunduğu parselin zemin özellikleri hakkında bilgi almak için ilgili belediyenin imar ve jeolojik-jeoteknik etüt kayıtları incelenebilir. Binanın depreme karşı dayanıklılığını öğrenmek için ise yetkin inşaat mühendislerince yapılacak bina özelindeki teknik değerlendirmeye ihtiyaç bulunuyor. İzmir'de deprem açısından önemli olan yalnızca hangi ilçede yaşandığı değil, binanın hangi zemine, hangi mühendislik koşullarında inşa edildiği. Bilimsel araştırmalarla elde edilen veriler, vatandaşları korkutmaktan çok doğru önlemlerin alınmasına ve daha güvenli bir kent oluşturulmasına katkı sağlıyor.
İzmir'de hangi ilçe ve mahalleler deprem açısından dikkat çekiyor?
İzmir Büyükşehir Belediyesi'nin zemin araştırmaları, AFAD'ın deprem tehlike verileri ve mevcut jeolojik çalışmalar doğrultusunda, zemin özellikleri veya fay kaynaklı tehlikeler nedeniyle ayrıntılı incelenmesi gereken bölgeler aşağıdaki tabloda yer alıyor.
|
İlçe |
Dikkat edilmesi gereken mahalle ve bölgeler |
İncelenmesi gereken tehlike |
|---|---|---|
|
Bayraklı |
Mansuroğlu, Manavkuyu, Adalet |
Zemin büyütmesi, yapıların deprem performansı |
|
Bornova |
Kazımdirik, Erzene, Yeşilova'nın ova kesimleri |
Alüvyon zemin, havza etkisi |
|
Karşıyaka |
Mavişehir, Bostanlı'nın kıyı kesimleri |
Sıvılaşma potansiyeli, yer altı suyu |
|
Konak |
Alsancak'ın kıyı ve dolgu kesimleri |
Dolgu zemin, zemin büyütmesi |
|
Çiğli |
Gediz Deltası'na yakın alçak kesimler |
Alüvyon zemin, sıvılaşma potansiyeli |
|
Menemen |
Gediz Ovası ve delta çevresi |
Yer altı suyu, sıvılaşma ve oturma |
|
Seferihisar |
Sığacık ve kıyı yerleşimleri |
Fay kaynaklı sarsıntı, tsunami |
|
Urla |
Gülbahçe çevresi |
Fay kaynaklı sarsıntı |
|
Menderes |
Tuzla Fayı çevresi |
Fay kaynaklı deprem tehlikesi |
|
Çeşme |
Faylara yakın yarımada kesimleri |
Aktif fay tehlikesi |
|
Bergama |
Bergama Fayı çevresi |
Fay kaynaklı deprem tehlikesi |
|
Balçova |
Kıyı düzlüğü ve eğimli yamaçlar |
Yerel zemin farklılıkları, şev duraylılığı |
|
Narlıdere |
Kıyı düzlüğü ve yamaç kesimleri |
Yerel zemin koşulları, şev duraylılığı |
|
Torbalı |
Ova tabanındaki yerleşim alanları |
Alüvyon zemin, yerel zemin büyütmesi |
|
Kemalpaşa |
Ova tabanındaki yerleşim alanları |
Alüvyon zemin, yerel zemin büyütmesi |
Tablo, yayımlanmış jeolojik bilgiler ve araştırma alanları üzerinden hazırlanmış bir ön inceleme listesidir. Mahallelerin tamamı resmen yüksek riskli ilan edilmiş değildir. Belirtilen tehlikelerin her parselde bulunduğu veya gerçekleşeceği sonucu çıkarılamaz.
İzmir'de deprem tehlikesi yalnızca fay hatlarına yakınlıkla sınırlı değil. Özellikle alüvyon ovalar, kıyı dolguları ve yer altı suyu seviyesinin yüksek olabildiği alanlarda zeminin deprem sırasında nasıl davranacağı önem taşıyor. Ancak aynı mahalledeki iki binanın zemin ve yapı koşulları farklı olabiliyor. Bu nedenle mahalle adı tek başına bir binanın riskli olduğunu göstermiyor. İzmir Büyükşehir Belediyesi, Bornova ve Karşıyaka'da mikrobölgeleme saha çalışmalarını tamamladı. Konak ve Bayraklı'da ise ayrıntılı zemin araştırmaları devam ediyor.





