Türkiye’nin yetiştirdiği en evrensel düşünürlerden biri olan, uluslararası felsefe camiasının saygın ismi felsefeci, akademisyen ve insan hakları savunucusu Prof. Dr. İoanna Kuçuradi, İstanbul’da tedavi gördüğü hastanede yaşamını yitirmesinin ardından edebiyata, bilime ve düşünceye adanmış bir ömrün hatırasıyla anıldı. Türkiye Felsefe Kurumu Başkanı, Dünya Felsefe Kuruluşları Federasyonu Onursal Başkanı, Maltepe Üniversitesi Felsefe Bölüm Başkanı ve üniversitenin İnsan Hakları Araştırma ve Uygulama Merkezi kurucusu olan Kuçuradi için görev yaptığı üniversite yerleşkesinde geniş katılımlı bir cenaze töreni düzenlendi. Salonu dolduran yüzlerce akademisyen, öğrencileri, sivil toplum temsilcileri ve yurttaşlar, felsefeyi yalnızca teorik bir tartışma alanı olmaktan çıkarıp günlük hayatın ahlaki pusulası haline getiren büyük bir bilgenin ardından derin bir keder paylaştı.
Törende konuşan Maltepe Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. Yusuf Aksar, derin bir hüzünle bir araya geldiklerini ifade ederek Kuçuradi’yi "hocaların hocası" olarak nitelendirdi. Kuçuradi’nin yalnızca kavram üreten bir kuramcı olmadığını, felsefeyi doğrudan insanın varoluş mücadelesinin içine taşıdığını vurgulayan Aksar, onun insan kalabilmenin değerine yaptığı vurgunun günümüzün krizlerle dolu dünyasında ne denli kıymetli olduğunu belirtti. Usta felsefecinin, Anadolu hümanizminin en saf temsilcisi Yunus Emre’nin "insanı insan olduğu için sevme" felsefesini çağdaş dünyanın etik zeminine başarıyla taşıdığına dikkat çeken Aksar, 2000’li yılların başında Ankara’da Hacettepe Üniversitesi Beytepe Kampüsü’nde başlayan tanışıklıklarını ve ardından Maltepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi çatısı altında sürdürdükleri ortak çalışmaları anlattı. Kuçuradi ile birlikte Birleşmiş Milletler ve Avrupa Konseyi gibi uluslararası platformlarda Türkiye’yi gururla temsil ettiklerini hatırlatan Aksar, hocanın miras bıraktığı insan sevgisinin üniversitenin çağdaş, özgür ve evrensel bilim anlayışında sonsuza dek yaşatılacağını dile getirdi.
Fikirleri ve çalışma azmiyle nesillere yol gösteren bilgelik
Kuçuradi ile yaklaşık 30 yılı Maltepe Üniversitesi’nde, 40 yılı aşkın süresi ise Türkiye Felsefe Kurumu bünyesinde geçen kadim yol arkadaşı Prof. Dr. Betül Çotuksöken, yaptığı konuşmada hocanın yaşam enerjisini ve çalışma ahlakını aktardı. Kuçuradi kavramının her şeyden önce durmaksızın üretmek ve çalışmak anlamına geldiğini söyleyen Çotuksöken, usta filozofun vefatından sadece bir hafta önce bile pazartesi akşamları bizzat verdiği "İnsan Hakları: Kavram ve Çeşitleri" dersinin ayrıntılarını planladığını paylaştı. Onun lügatinde vazgeçmek ya da pes etmek gibi kavramların asla yer bulmadığını belirten Çotuksöken, inatla doğruyu aramanın, düşünceyi kurumsallaştırmanın ve belirlenen yüksek hedeflerden hiçbir koşulda ödün vermemenin Kuçuradi’nin en belirleyici karakteri olduğunu kaydetti.
Usta düşünürün insan hakları ve felsefi antropoloji alanında getirdiği özgün bakış açısına da değinen Çotuksöken, Kuçuradi için etik tavrın insanın değerinin bilgisiyle hareket etmek anlamına geldiğini belirtti. İnsanın dünyasındaki hiçbir soruna kayıtsız kalmayan, her durumda ilkeli ve açık bir duruş sergileyen hocanın ayrımcılığa karşı tavizsiz tutumunu anlatan Çotuksöken; onun karşısındaki her bireyin potansiyelini keşfetmeye odaklanan, sözüne daima sadık kalan ve insan türünden asla umudunu kesmeyen sevgi dolu yaklaşımının ardında bıraktığı en değerli manevi sermaye olduğunu ifade etti.
İstanbul Büyükşehir Belediyesi Başkan Vekili Nuri Aslan ise Kuçuradi’nin felsefe tarihine kazıdığı temel hakikatleri hatırlatarak, onun insanın yalnızca insan olma vasfından ötürü dokunulmaz bir değere sahip olduğu yönündeki sözlerine dikkat çekti. Aslan, asıl felsefi ve vicdani olgunluğun sadece dostların ya da dünya görüşü paylaşılan kişilerin değil, taban tabana zıt fikirlere sahip olunan, hatta hiç sevilmeyen insanların da temel haklarını koşulsuz savunabilmekten geçtiğini dile getirdi. Bize benzemeyenin hakkını ve onurunu koruma iradesinin toplumun en temel ihtiyacı olduğunu vurgulayan Aslan, ömürleri aşarak asırlara yayılan bu evrensel dersin dünya genelinde yankılanmaya devam edeceğini söyledi.
Amfilerden cezaevlerine uzanan ödünsüz bir hak mücadelesi
Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Hukuk Felsefesi ve Sosyoloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Gülriz Uygur, 40 yılı aşan hoca-öğrenci, dostluk ve akrabalık ilişkisini gözyaşları içinde anlattı. Hukuk fakültesini bitirdikten sonra felsefe eğitimi alma kararıyla karlı bir kış günü Hacettepe Üniversitesi’nde Kuçuradi’nin kapısını çaldığı ilk anı paylaşan Uygur, hocanın soğuktan donmuş ellerini tutarak çay ve sigarasını paylaşmasındaki insani sıcaklığı unutamadığını aktardı. Henüz genç bir asistan olduğu dönemde Kuçuradi’nin teşvikiyle hukuk fakültelerinde insan hakları ve etik değerler eğitiminin temellerini attıklarını belirten Uygur, "Erdem sahibi olmadan hukukçu olunmaz" ilkesini fakülte amfilerine taşıdıklarını kaydetti.
Kuçuradi’nin açtığı çığır sayesinde bugün hukuk fakültelerinde "Hukuk ve Etik" ile meslek etiği derslerinin zorunlu hale geldiğini hatırlatan Uygur, hocanın "Nerede ihtiyaç varsa orada ders var" anlayışıyla hareket ettiğini ve daima arkaya bakmadan yola devam etmeyi öğütlediğini söyledi. Uygur, hocasının kendisine emanet ettiği Kuçuradi Müzesi projesini tüm meslektaşlarıyla birlikte mutlaka hayata geçireceklerinin sözünü verdi.
Törende söz alan İstanbul Barosu Başkanı Prof. Dr. İbrahim Kaboğlu da Kuçuradi ile İnsan Hakları Ulusal Komitesi Başkanlığı döneminde yürüttükleri saha çalışmalarını paylaştı. Türkiye’nin dört bir yanındaki cezaevlerini birlikte ziyaret ettiklerini belirten Kaboğlu, kadın, çocuk ve yaşlı mahpusların sorunlarını bizzat dinleyerek çözüm yolları aradıklarını, Kuçuradi’nin raporlarının Türkiye’de hukuk felsefesi ve insan hakları uygulamaları açısından tarihi bir hafıza oluşturduğunu dile getirdi. Genç kuşakların bu mücadeleyi mutlaka tanıması gerektiğini savunan Kaboğlu, daha önce hazırlanan armağan kitabın ardından bugün salondaki atmosferden ilham alarak "Kuçuradi Aramızda" başlıklı yeni bir eserin kaleme alınması çağrısında bulundu.
Yaşam merkezinden müzeye uzanan ölümsüz bir düşünce mirası
Törene katılan Maltepe Belediye Başkanı Esin Köymen ise usta felsefecinin adını kentsel yaşamda ölümsüzleştirmek adına İstanbul Büyükşehir Belediyesi ile ortaklaşa hazırladıkları "İoanna Kuçuradi Yaşam Merkezi" projesine değindi. Merkezin temel atma törenini Kuçuradi’ye sürpriz bir vefa daveti olarak planladıklarını ancak bunu kendisi hayattayken yetiştiremediklerini büyük bir üzüntüyle aktaran Köymen, projenin inşa sürecini hızlandırarak en kısa sürede halkın ve gençlerin kullanımına açacaklarını duyurdu. Köymen, bu büyük kaybın yalnızca Türkiye için değil, dünya düşünce tarihi için de yeri doldurulamaz bir boşluk yarattığını ifade ederek tüm düşünce dünyasına başsağlığı dileklerini iletti.
