İzmir Ekonomi Kulübü'nün düzenlediği toplantıda konuşan eski diplomat, enerji ve jeopolitik strateji uzmanı Mehmet Öğütçü, küresel ekonomide yaşanan değişimlerin Türkiye açısından önemli fırsatlar barındırdığını belirtti. Türkiye'nin ekonomik ve siyasi yapısında kapsamlı bir yenilenmeye ihtiyaç duyduğunu ifade eden Öğütçü, hukukun üstünlüğü, kurumsal güven, eğitim, teknoloji ve üretim odaklı politikaların öncelikli olması gerektiğini vurguladı. Türkiye'nin doğru liderlik ve kararlı uygulamalarla üç yıl içerisinde yeniden güçlü bir ekonomik ivme yakalayabileceğini savundu.
İzmir'de beş saatlik ekonomi zirvesi
İzmir Ekonomi Kulübü'nün “Ortak Gelecek İçin Ortak Akıl ile Vizyon Arayışları” toplantılarının 10 Kasım'daki konuğu Mehmet Öğütçü oldu. “Dünya ve Türkiye Ekonomisinde Neler Oluyor?” başlıklı konuşmasında küresel güç dengelerinden enerji güvenliğine, yapay zekâdan yatırımlara kadar birçok konuyu değerlendiren Öğütçü, iş dünyası, akademi, bürokrasi ve sivil toplum temsilcileriyle bir araya geldi. Yaklaşık beş saat süren toplantının açılışını İzmir Ekonomi Kulübü Başkanı Dr. Sıddık Topaloğlu yaparken moderatörlüğünü İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İbrahim Attila Acar üstlendi.
“Türkiye'nin yeni bir Rönesans'a ihtiyacı var”
Türkiye'nin mevcut sorunlarının yalnızca ekonomik tedbirlerle çözülemeyeceğini belirten Öğütçü, siyasi ve kurumsal yapıda köklü değişiklikler yapılması gerektiğini söyledi. Öğütçü, “Türkiye'nin ihtiyacı yeni bir mucize değil, yeni bir zihniyet. İç siyasi mimarimizde, ekonomik hayatımızda, eğitimde ve yönetim kültürümüzde yeni bir Rönesans başlatmalıyız. Bardağın dolu tarafına bakıyorum. Doğru liderlik, doğru politikalar ve kararlı icraatla üç yılda yeniden ayağa kalkıp koşmaya başlayabiliriz” ifadelerini kullandı.
Ekonominin anahtarı: Güven, güven, güven
Ekonomik toparlanmanın temelinde güvenin bulunduğunu vurgulayan Öğütçü, yaklaşımını “3G: Güven, Güven, Güven” sözleriyle özetledi. Vatandaşların kamu kurumlarına, yatırımcıların hukuka ve ekonomi politikalarına, uluslararası ortakların ise Türkiye'nin taahhütlerine güven duyması gerektiğini belirten Öğütçü, “Güven yoksa sermaye bekler, yatırım ertelenir, yetenekler başka ülkelere gider. Güven varsa tasarruf yatırıma, yatırım üretime, üretim refaha dönüşür” dedi.
Çin'in 2049 hedefi Türkiye'ye örnek olabilir
Çin'in uzun vadeli kalkınma stratejisine dikkat çeken Öğütçü, Türkiye'nin de belirli sektörlerde rekabet üstünlüğü sağlayacak hedefler oluşturması gerektiğini söyledi. Çin'in sanayi, eğitim, teknoloji transferi ve araştırma-geliştirme yatırımlarıyla küresel üretimde önemli bir konuma yükseldiğini hatırlatan Öğütçü, ülkenin zorunlu teknoloji transferi ve fikrî mülkiyet ihlalleri gibi eleştirilen uygulamalarının örnek alınmaması gerektiğini belirtti. “Çin 2049'u düşünürken biz 2030'a kadar hangi sektörlerde dünya ölçeğinde rekabetçi olacağımızı belirleyemiyorsak sorun kaynak eksikliğinden çok stratejik süreklilik eksikliğidir” diye konuştu.
Güney Kore, Şili ve Polonya örneklerini anlattı
Türkiye'nin kalkınma stratejisini oluştururken farklı ülkelerin deneyimlerinden yararlanabileceğini belirten Öğütçü, Güney Kore'nin eğitim, sanayi ve teknoloji yatırımlarıyla elektronik ve otomotiv gibi alanlarda güçlü bir konuma geldiğini söyledi. Şili'nin doğal kaynaklarını uluslararası ticaretle birleştirerek tarım ve gıda ihracatında geliştiğini, ancak bakıra bağımlılık gibi sorunlar yaşamayı sürdürdüğünü ifade etti. Polonya'nın ise Avrupa Birliği üyeliğini yabancı yatırım ve altyapı modernizasyonu için değerlendirdiğini anlattı. Öğütçü, kalkınmanın doğru sektörlerin seçilmesi, nitelikli insan kaynağı yetiştirilmesi ve politikaların kararlılıkla uygulanmasıyla mümkün olduğunu vurguladı.
Avrupa Birliği için kritik uyarı
Avrupa Birliği'nin ABD ve Çin karşısında teknoloji, verimlilik, enerji maliyetleri ve yatırım kapasitesi açısından baskı altında olduğunu belirten Öğütçü, Türkiye'nin Avrupa ile ekonomik ilişkilerini güçlendirmesi gerektiğini söyledi. Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve savunma sanayii iş birliklerinin geliştirilmesinin önemine değinen Öğütçü, Avrupa'nın karbon düzenlemelerinin Türk sanayisi üzerinde yeni yükümlülükler oluşturduğunu ifade etti. Çelik, çimento, alüminyum ve kimya gibi enerji yoğun sektörlerde temiz üretim, enerji verimliliği ve karbon yönetimi yatırımlarının hızlandırılması gerektiğini dile getirdi.
“Savunma sanayiindeki başarı diğer sektörlere taşınmalı”
Türkiye'nin savunma sanayiinde geliştirdiği mühendislik ve üretim kapasitesinin diğer sektörlere örnek olabileceğini belirten Öğütçü, “Savunma sanayiinde başardığımızı neden inşaatta, tarımda, turizmde, enerjide ve ileri imalatta da başarmayalım?” diye sordu. İnşaatta akıllı binalar ve deprem dayanıklılığına, turizmde ziyaretçi başına gelir ile dört mevsime yayılan faaliyetlere, tarımda ise su verimliliği, dijital teknolojiler ve markalaşmaya odaklanılması gerektiğini söyledi. Türkiye'nin yalnızca üretim miktarını artırmasının yeterli olmadığını, yüksek katma değerli ürünlere yönelmesinin zorunlu olduğunu vurguladı.
Enerji ve yapay zekâ için yeni strateji
Yapay zekâ ve veri merkezlerinin elektrik talebini artırdığına dikkat çeken Öğütçü, enerji güvenliği, iklim politikaları ve teknolojinin ortak bir strateji kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini belirtti. Petrol, doğal gaz, yenilenebilir enerji, nükleer enerji, kritik mineraller ve elektrik şebekelerinin jeopolitik rekabetin merkezinde bulunduğunu ifade etti. Türkiye'nin enerji ithalatına bağımlılığını azaltırken elektrik şebekelerinin modernizasyonuna, depolama teknolojilerine ve düşük karbonlu üretime yatırım yapması gerektiğini söyledi. Türkiye'nin yalnızca enerji koridoru değil, enerjiyi ticarete ve teknolojiye dönüştüren bir merkez olması gerektiğini vurguladı.
Dış politikada ekonomik kazanım vurgusu
Türkiye'nin jeopolitik konumunun önemli bir avantaj olduğunu ancak bunun somut ekonomik kazanımlara dönüştürülmesi gerektiğini söyleyen Öğütçü, dış politikada öngörülebilirlik ve güvenilirliğin önemine dikkat çekti. Arabuluculuğun yalnızca tarafları bir araya getirmekten ibaret olmadığını belirten Öğütçü, diplomatik girişimlerin kalıcı barışa, ticarete, enerji güvenliğine ve yatırımlara katkı sağlaması gerektiğini ifade etti. Avrupa ile bağların korunmasının yanı sıra Körfez, Orta Asya, Kafkasya, Afrika ve Asya ülkeleriyle karşılıklı yarara dayalı ortaklıkların geliştirilmesini önerdi.
2030 için beş somut adım önerdi
Türkiye'nin uzun vadeli hedeflerini ölçülebilir bir uygulama programına dönüştürmesi gerektiğini belirten Öğütçü, 2030 yılına kadar hayata geçirilmesini önerdiği beş önceliği açıkladı. İlk olarak hukukun üstünlüğü, liyakat, şeffaflık, fiyat istikrarı ve yatırım güvenliği temelinde güvenin yeniden inşa edilmesini istedi. İkinci olarak savunma sanayiindeki teknoloji ve üretim modelinin diğer sektörlere taşınmasını önerdi. Üçüncü başlıkta Avrupa ile ekonomik ilişkilerin yeniden dengelenmesini, dördüncü başlıkta limanlar, demiryolları, enerji şebekeleri ve üretim merkezlerinin bütünleştirilerek Türkiye'nin değer üreten bir merkeze dönüştürülmesini gündeme getirdi. Son olarak kamu, özel sektör, üniversiteler ve sivil toplumun katılımıyla 2030 icraat programının başlatılması gerektiğini söyledi. Öğütçü, ilk 90 günde önceliklerin ve başlangıç göstergelerinin belirlenmesini, altı ayda bir ilerleme raporu yayımlanmasını önerdi.
“İzmir yeni kalkınma modelinin öncüsü olabilir”
İzmir'in limanları, sanayi altyapısı, üniversiteleri, tarımı, turizmi ve yenilenebilir enerji potansiyeliyle Türkiye'nin yeni kalkınma modelinde öncü rol üstlenebileceğini belirten Öğütçü, kentin ekonomik başarısının farklı göstergelerle ölçülmesi gerektiğini söyledi. “İzmir'in başarısını kaç yeni bina yapıldığıyla değil, kaç küresel marka çıkardığıyla, kaç teknoloji şirketi çektiğiyle ve ne kadar nitelikli istihdam yarattığıyla ölçmeliyiz” ifadelerini kullandı. Aliağa ve Çandarlı limanları çevresinde üretim ve lojistik entegrasyonu, enerji teknolojileri kümelenmesi, Ege Bölgesi'nde akıllı tarım ve su verimliliği projelerinin öncelikli olabileceğini belirtti. Bu çalışmaların İzmir Ekonomi Kulübü öncülüğünde oluşturulabilecek bir Gelecek ve Rekabetçilik Platformu aracılığıyla somut yatırım projelerine dönüştürülmesini önerdi.
“Üç yılda yeniden koşabiliriz”
Türkiye'nin ekonomik sorunlarını küçümsemediğini ancak karamsarlığın da çözüm olmadığını vurgulayan Öğütçü, ülkenin yetişmiş insan kaynağına, sanayi kapasitesine ve uluslararası bağlantılarına dikkat çekti. “Türkiye'nin girişimci insanları, güçlü sanayisi, yetişmiş kadroları ve büyük bir birikimi var. Doğru liderlik, doğru politikalar ve kararlı icraatla üç yılda yeniden ayağa kalkıp koşmaya başlayabiliriz” dedi. Öğütçü, konuşmasını Türkiye'nin yeni dünya düzeninin kuruluşunda söz sahibi olabileceğini belirterek tamamladı ve bunun için güvenilir kurumlar, partiler üstü ortak vizyon, ehil kadrolar ve sonuç odaklı yönetim anlayışının gerekli olduğunu ifade etti.
Mehmet Öğütçü kimdir?
Mehmet Öğütçü, uluslararası enerji, yatırım, ekonomi ve jeopolitik strateji alanlarında çalışmalar yürüten eski diplomat ve iş insanı. OECD ve Uluslararası Enerji Ajansı'nda üst düzey görevlerde bulunan Öğütçü, BG Group, Genel Energy ve Şişecam gibi şirketlerde yönetim kurulu görevleri üstlendi. London Energy Club ve Global Resources Partners Yönetim Kurulu Başkanı olan Öğütçü, uluslararası şirketlere ve yatırımcılara stratejik danışmanlık yapıyor. Küresel ekonomi, enerji güvenliği, jeopolitik ve liderlik konularında kitap ve makaleleri bulunan Öğütçü, çalışmalarını Londra merkezli olarak sürdürüyor.
