Türkiye'de sermaye piyasalarını sarsan fon krizinde yeni gelişmeler yaşanıyor. Eski Aile ve Sosyal Politikalar Bakanı Fatma Betül Sayan Kaya, eşi İlyas Kaya ve eski Sermaye Piyasası Kurulu Başkanı İbrahim Ömer Gönül'ün şüpheli sıfatıyla ifade vermek üzere adliyeye çağrılmasının ardından gözler soruşturmanın kapsamına çevrildi. Kamuoyunda fon işlemleriyle bağlantılı kişi ve şirketlerin isimlerinin açıklanıp açıklanmayacağı merak edilirken Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'ten dikkat çeken bir değerlendirme geldi.
Şimşek: Listelerin açıklanmasını tercih ederim
Fon krizine ilişkin listelerin kamuoyuna açıklanması konusunda değerlendirmede bulunan Bakan Şimşek, isimlerin paylaşılmasının önünde kendisinden kaynaklanan bir engel bulunmadığını söyledi. Şimşek, “Bu listelerin açıklanıp açıklanmaması hususunda benim bir engelim yok. Ben şahsen mümkünse açıklanmasını tercih ederim” ifadelerini kullandı. Bakanın sözleri, fon piyasasında yürütülen incelemeler sonucunda hazırlanan listelerin kamuoyuyla paylaşılabileceği yönündeki beklentileri artırdı. Ancak Şimşek'in açıklaması, listelerin kesin olarak yayımlanacağı veya açıklanma tarihinin belirlendiği anlamına gelmiyor.
Fonlardan kazanç sağlayanların listeleri hazırlandı
Fon krizine ilişkin daha önce yaptığı açıklamalarda da usulsüz işlemlerden kazanç elde eden kişilerin tespitine yönelik çalışmalar yürütüldüğünü belirten Mehmet Şimşek, Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu, Adalet Bakanlığı ve Merkezi Kayıt Kuruluşunun koordinasyon içinde çalıştığını duyurmuştu. Fonların kuruluşundan tasfiye sürecine kadar gerçekleştirilen işlemlerin analiz edildiğini belirten Şimşek, piyasa bozucu faaliyetlere katıldığı veya bu işlemlerden kazanç elde ettiği değerlendirilen kişi ve şirketlere ilişkin listelerin ilgili kurumlara iletildiğini açıklamıştı. Söz konusu tespitlerin idari ve adli süreçlerde değerlendirildiği belirtilirken herhangi bir listede yer almak, tek başına suç işlendiğinin kesinleştiği anlamına gelmiyor.
10 milyon liranın üzerinde kazanç sağlayanlar mercek altında
Fonlarda yaşanan usulsüzlük iddialarına ilişkin geri kazanım çalışmalarında yüksek tutarlı kazançlar da inceleme konusu oldu. Şimşek'in önceki açıklamalarına göre fonlar üzerinden reel olarak 10 milyon lira ve üzerinde kazanç elde ettiği tespit edilen kişi ve şirketlere yönelik başvurular planlandı. Haksız kazançların gönüllü olarak iade edilmesi, aksi durumda ise hukuki mekanizmaların işletilmesi hedefleniyor. Bakan Şimşek, fonlardan hukuka aykırı şekilde aktarılan kaynakların geri alınması için şirketlerin ve ilgili kişilerin mal varlıklarının da incelendiğini belirtmişti.
420 bin kişiye 130,2 milyar liralık ödeme
Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek'in 5 Kasım'da TBMM Plan ve Bütçe Komisyonunda paylaştığı veriler, fon krizinin ekonomik boyutunu da ortaya koydu. Şimşek'in açıklamasına göre tasfiye kapsamındaki 108 fonda toplam 614 bin 874 hesaba ödeme gerçekleştirildi. Ödeme yapılan tekil kişi sayısı 420 bin 31'e ulaşırken toplam ödeme tutarı 130,2 milyar lira oldu. Bakan Şimşek, 179 bin 449 kişinin net yatırım tutarının tamamını aldığını bildirdi. Olağan tasfiye kapsamında 93 fonda 68 milyar lira, olağanüstü tasfiye kapsamında ise 15 fonda 62,2 milyar liralık ara ödeme yapıldığı açıklandı.
MASAK 36 ülkede 9 milyar liralık mal varlığı tespit etti
Fon soruşturmasının uluslararası boyutuna ilişkin de dikkat çeken veriler paylaşıldı. Şimşek'in açıklamasına göre Mali Suçları Araştırma Kurulu, fonlardan haksız veya fahiş kazanç elde edildiği iddialarını incelemek amacıyla yurt dışındaki muadil kurumlarla iş birliği yürüttü. Bu çalışmalar kapsamında 36 farklı ülkede yaklaşık 9 milyar lira tutarında mal varlığı tespit edilerek bilgiler adli mercilere sunuldu. Ayrıca 4 Kasım itibarıyla yaklaşık 3,8 milyar lira tutarındaki 100 işlemin ertelendiği belirtildi.
Fon krizinde gözler isimlerin açıklanmasında
Bakan Şimşek'in listelerin açıklanmasını tercih ettiğini söylemesi, fon soruşturmasında şeffaflık tartışmalarını yeniden gündeme getirdi. Kamuoyunda özellikle fonlarda usulsüz işlemler yapıldığı iddiaları, yüksek tutarlı kazançların kimlere aktarıldığı ve denetim süreçlerinde sorumluluğu bulunan kişilerin belirlenmesi tartışılıyor. Bununla birlikte soruşturma dosyalarındaki bilgilerin açıklanması, kişisel verilerin korunması ve masumiyet karinesi gibi hukuki yükümlülükler de dikkate alınarak değerlendirilecek. Listelerin hangi kapsamda ve ne zaman yayımlanacağına ilişkin henüz resmî bir takvim açıklanmadı.
Sermaye piyasalarına yeni düzenleme geliyor
Hazine ve Maliye Bakanlığı, fon krizinin ardından sermaye piyasalarında yeni düzenlemeler yapılması için de hazırlık yürütüyor. Bakan Şimşek, fonların koordineli işlemlerine yönelik yaptırımların artırılacağını, piyasa manipülasyonuyla mücadele mekanizmalarının güçlendirileceğini ve fiilî dolaşım oranlarına ilişkin denetimlerin sıkılaştırılacağını açıkladı. Yeni düzenlemelerle benzer sorunların tekrarlanmasının önlenmesi ve yatırımcı güveninin yeniden güçlendirilmesi hedefleniyor.
Soruşturmanın seyri merak ediliyor
Fon krizinde eski Bakan Fatma Betül Sayan Kaya, eşi İlyas Kaya ve eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül'ün 5 Kasım'da savcılıkta ifade vermesiyle adli süreç yeniden gündemin ilk sıralarına yerleşti. Üç ismin yaklaşık 9 saat süren ifade işlemlerinin ardından savcılığın vereceği karar beklenirken Bakan Mehmet Şimşek'in liste açıklaması da dikkat çekti. Soruşturmanın bundan sonraki aşamasında hem adli makamların kararları hem de fon işlemlerine ilişkin bilgilerin kamuoyuyla hangi ölçüde paylaşılacağı yakından takip edilecek.
