UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Efes Antik Kenti sınırlarındaki "Efes Karşılama Merkezi" projesiyle ilgili tartışmalar büyüyor. Ege Çevre ve Kültür Platformu (EGEÇEP), 1. derece arkeolojik sit alanında yürütülen inşaat çalışmalarının bilirkişi keşfinin ardından hız kazandığını öne sürerek, tarihi ve doğal mirasta geri dönüşü olmayan tahribat yaşandığını savundu. Platform, çalışmaların durdurulması çağrısını yineledi.
EGEÇEP Antik Koressos Limanı bölgesinde yürütülen inşaat faaliyetlerinin durdurulması istemiyle yargıya başvurmuştu. Platform, 26 Haziran 2026'da gerçekleştirilen bilirkişi keşfinin ardından sahadaki çalışmaların yeniden yoğunlaştığını iddia ederek kapsamlı bir açıklama yayımladı.
"Efes yalnız bırakılıyor"
EGEÇEP açıklamasında, kuruluşu MÖ 6600'lü yıllara uzanan ve 2015 yılından bu yana UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde bulunan Efes'in yalnızca ziyaretçi sayısıyla anılır hale getirildiği belirtilerek şu ifadelere yer verildi:
"Efes!...
Kuruluşu MÖ 6600 yıllarına dayanan, taşıdığı üstün evrensel değerlerle, dört ana ayak üzerine oturan; Ayasuluk Tepesi, Artemis Tapınağı, Çukuriçi Höyük, Meryemana Evi ile birlikte 2015 yılından bu yana UNESCO Dünya Miras Listesine dahil edilen yanı başımızdaki antik kent…
Açığa çıkarılmış ya da henüz varlığı bile tespit edilmemiş potansiyel arkeolojik değerleri yerine, yılda 2,5 milyonu aşan ziyaretçi sayısı ile övünülen kalabalıklar içinde yapayalnız bir şehir… Efes'in dışında, Tampon Bölge" diyerek adeta değersizleştirilen, gerçekte 1. derece arkeolojik sit alanı olan, Artemis Tapınağı'ndan Efes Koressos Kapısı'na uzanan kutsal yol üzerindeki Antik Koressos Limanı bölgesine, 'Efes Antik Kenti Karşılama Merkezi yapacağız' denilerek binlerce kamyon dolgu malzemesi dökülmüş, yer yer betonla kaplanmıştır.
Geleceğe Miras 'Sonsuz Efes' yazan yüksek paravanların ardına gizlenen bu projeye karşı EGEÇEP ve insanlığın kültür varlığını korumak isteyen yurttaşlar dava açmıştır."
"Keşifte koruma önlemi görülmedi"
26 Haziran'da yapılan bilirkişi incelemesinde ciddi eksiklikler gözlemlediklerini savunan EGEÇEP şu değerlendirmeyi yaptı:
"Sahada yapılan keşif ve bilirkişi incelemesi sırasında koruma için hiçbir önlem alınmadığı, doğal peyzajın hoyratça bozulduğu, flora ve faunanın darmadağın edildiği görülmüştür. Koressos Limanı havzasında 2013 yılında jeoradar ve jeofizik araştırmalarıyla varlığı kesin olarak belirlenen taşınmaz kültür varlığı yapıların akıbeti ise meçhuldür. Proje alanında keşif ve bilirkişi incelemesi öncesinde yavaşladığı görülen inşai faaliyetler, incelemenin tamamlanmasıyla beton dökme işleri de dahil olmak üzere birdenbire hızlanmıştır. Bu yoğun çalışma meydana gelen tahribatların büyümesine, yürütmenin durdurulması talebinin aylar sonrasına ertelenmesiyle birlikte geri dönüşü olmayan yıkımlara neden olacaktır."
"Yönetim planına aykırı uygulama" iddiası
Açıklamada, 2014 yılında hazırlanan Efes Alan Yönetim Planı'nda ziyaretçi karşılama merkezi için farklı bir alan belirlendiği öne sürülerek şu ifadeler kullanıldı:
"Alan Yönetim Planı'nda karşılama merkezi olarak arkeolojik buluntunun bulunmadığı, jeoradar ve jeofizik araştırmalarıyla belirlenen kentin batısındaki liman yakınındaki saha öngörülmüştür.
Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın projeyi yönetim planında ve koruma amaçlı uygulama imar planında belirlenen alan dışında, herhangi bir plan değişikliği yapmadan hayata geçirdiği, ayrıca proje öncesinde Kültürel Miras Etki Değerlendirme (KMED) Raporu hazırlatmadığı anlaşılmaktadır. Taraf devletler, dünya mirasını etkileyebilecek herhangi bir proje önerisini hayata geçirmeden önce UNESCO Dünya Miras Merkezi'ni bilgilendirmekle yükümlüdür. Bugün Efes Antik Kenti'nin kesin sınırlarını, hangi noktasından hangi değerin ortaya çıkacağını jeoradar, jeofizik, arkeolojik sondaj ve kazılar yapılmadan söylemek mümkün değildir.
Efes Arkeoloji Müzesi'nde sergilenen Musalar Lahdi'nin bulunduğu alanda bugün Efes Karşılama Merkezi inşaatı yükselmektedir. Yine Nehir Tanrısı Kaystros heykelinin bulunduğu Vedius Gimnazyumu da inşaat alanının yalnızca 15 metre yakınındadır. Bölgenin nekropol niteliği dikkate alındığında jeofizik ve jeoradar ölçüm sonuçlarının dava dosyasına sunulması ya da yeni ölçümler yapılarak kamuoyuyla paylaşılması gerekmektedir. Efes Antik Kenti, yayıldığı bütün alanlarda geçmişten bugüne taşıdığı bilgiyi ve binlerce yıldır sakladığı eserleri, onu gören, dinleyen, anlayan ve koruyan bütün insanlıkla paylaşmaya devam edecektir."
