İzmir'in Aliağa ilçesinde faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda meydana gelen ve 18 işçinin yaşamını yitirmesiyle sonuçlanan patlamanın yankıları sürüyor. Türkiye'yi yasa boğan facianın ardından işçi sağlığı, iş güvenliği ve sanayi tesislerindeki denetimler yeniden tartışmaya açıldı. İstanbul'un Şişli ve Zeytinburnu ilçeleri ile Balıkesir'in Edremit ilçesinde bir araya gelen emek ve demokrasi örgütleri, hayatını kaybeden işçiler için adalet talebinde bulundu. Düzenlenen protestolarda yalnızca son patlama değil, HABAŞ fabrikasında geçmiş yıllarda meydana gelen ölümlü iş kazaları da gündeme taşındı. Eylemciler, işçi ölümlerinin önlenmesi için bağımsız denetim mekanizmalarının oluşturulmasını, ihmallerin ortaya çıkarılmasını ve sorumluluğu bulunan kişiler hakkında gerekli yasal işlemlerin yapılmasını istedi.
İstanbul'da HABAŞ protestosu: Artık yeter!
İstanbul Emek, Barış ve Demokrasi Güçleri, facianın ardından Şişli'deki Cevahir Alışveriş Merkezi önünde toplanarak basın açıklaması gerçekleştirdi. İşçi ölümlerinin Türkiye'nin en önemli çalışma hayatı sorunlarından biri haline geldiğini belirten katılımcılar, HABAŞ'taki patlamanın bütün yönleriyle araştırılmasını talep etti. Açıklamada, işçilerin güvenli koşullarda çalışma hakkının tartışmaya açık olmadığı vurgulanırken, üretim süreçlerinde alınması gereken önlemlerin ihmale uğramasının kabul edilemeyeceği ifade edildi. Emek örgütleri, yaşamını yitiren işçilerin ailelerinin adalet arayışının takipçisi olacaklarını bildirerek çalışma hayatında benzer faciaların yaşanmaması için somut adımlar atılması çağrısında bulundu.
HABAŞ'ın geçmişindeki 11 işçi ölümü gündeme getirildi
Şişli'deki basın açıklamasında fabrikanın geçmişine ilişkin dikkat çekici iddialar da dile getirildi. Emek örgütleri, son patlamadan önceki 10 yıllık dönemde aynı fabrikada en az 11 işçinin hayatını kaybettiğini öne sürdü. Açıklamada, son olayda yaşamını yitiren 18 işçiyle birlikte tesisteki ölümlerin çok daha ağır bir tabloya ulaştığı savunuldu. Geçmişte yaşanan olayların ardından hangi önlemlerin alındığının açıklanması gerektiğini belirten katılımcılar, daha önceki kazalarla son patlama arasında ihmal veya denetim eksikliği bakımından bir bağlantı bulunup bulunmadığının araştırılmasını istedi. Fabrikanın geçmişindeki işçi ölümlerine ilişkin iddiaların resmî kayıtlarla ortaya konulması ve kamuoyunun bilgilendirilmesi talep edildi.
Bakanlığa peş peşe sorular yöneltildi
İstanbul'daki açıklamanın önemli başlıklarından birini Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın denetim süreçleri oluşturdu. Emek örgütleri, HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nın geçmiş yıllarda kaç kez denetlendiğinin, bu denetimlerde hangi eksikliklerin belirlendiğinin ve işletmeye herhangi bir yaptırım uygulanıp uygulanmadığının açıklanmasını istedi. Önceki kazalardan sonra iş güvenliği sistemlerinde değişiklik yapılıp yapılmadığını sorgulayan katılımcılar, denetim raporlarının kamuoyuyla paylaşılması çağrısında bulundu. İşçi sağlığı ve güvenliğinin yalnızca işverenlerin sorumluluğuna bırakılamayacağını savunan emek temsilcileri, kamu kurumlarının denetim yükümlülüğünün de araştırılması gerektiğini ifade etti.
Zeytinburnu'nda HABAŞ binası önünde eylem
İstanbul'daki protestoların bir diğer adresi Zeytinburnu oldu. Halkevleri, Devrimci Hareket, Umut-Sen, Kızıl Parti, Öğrenci Kolektifleri, Devrimci Gençlik Dernekleri ve Gençlik Komiteleri, HABAŞ'ın binası önünde bir araya geldi. Çeşitli pankartlar taşıyan katılımcılar, işçi ölümlerine tepki göstererek sorumluların yargılanmasını istedi. Eylem boyunca “Ölüm düzenini yıkacağız”, “Patronlar yakıyor, devlet koruyor” ve “İşçiler ölürken patronlara huzur yok” sloganları atıldı. Fabrika yönetimine yönelik ağır eleştirilerin dile getirildiği gösteride, iş güvenliği önlemlerinin üretim maliyetlerinin gerisinde bırakıldığı iddia edildi. Katılımcılar, Aliağa'daki facianın ardından yürütülen soruşturmanın yalnızca doğrudan olayla bağlantılı kişilerle sınırlandırılmamasını, olası yönetimsel ve idari sorumlulukların da araştırılmasını talep etti.
İşçiler için yedi maddelik talep
Zeytinburnu'ndaki eylemde işçi sağlığı ve güvenliğinin güçlendirilmesi amacıyla yedi temel talep gündeme getirildi. Buna göre HABAŞ'taki patlamanın bütün yönleriyle soruşturulması, olası ihmallerin açıklığa kavuşturulması ve sorumluluğu tespit edilen işveren yetkilileri ile kamu görevlilerinin hesap vermesi istendi. Açıklamada, Türk Metal Sendikası'nın çalışanların haklarını ve güvenliğini koruma konusunda sorumluluk üstlenmesi gerektiği savunulurken, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Vedat Işıkhan'a istifa çağrısı yapıldı. HABAŞ başta olmak üzere Aliağa'daki ağır sanayi tesislerinde bağımsız denetimler gerçekleştirilmesi, taşeron çalışma sistemine son verilmesi ve işçilerin örgütlenme ile tehlikeli koşullarda çalışmaktan kaçınma haklarının güvence altına alınması talepler arasında yer aldı.
Aliağa'daki ağır sanayi tesisleri için denetim çağrısı
Eylemlerde yalnızca HABAŞ fabrikasındaki patlama değil, Aliağa'da yoğunlaşan ağır sanayi faaliyetlerinin oluşturduğu iş güvenliği riskleri de gündeme geldi. Demir çelik üretimi, yüksek sıcaklıkta gerçekleştirilen işlemler, ağır yük taşıma sistemleri ve büyük ölçekli üretim ekipmanları nedeniyle bu tesislerde güvenlik tedbirlerinin hayati önem taşıdığı vurgulandı. Emek örgütleri, sanayi kuruluşlarında düzenli ve etkili denetim yapılması, çalışanların karşı karşıya kaldığı risklerin bağımsız uzmanlar tarafından değerlendirilmesi ve tehlikeli çalışma koşullarının giderilmesi gerektiğini belirtti. Üretimin sürdürülebilirliğinin çalışanların yaşam hakkından ayrı değerlendirilemeyeceği ifade edildi.
Edremit'te Cumhuriyet Meydanı'ndan adalet çağrısı
HABAŞ faciasına yönelik tepkiler Balıkesir'in Edremit ilçesinde de sokaklara taşındı. Edremit Emek ve Demokrasi Platformu öncülüğünde Cumhuriyet Meydanı'nda gerçekleştirilen basın açıklamasına Eğitim Sen, DİSK Dev Emekli-Sen, Emek Partisi, SOL Parti, DEM Parti, Türkiye İşçi Partisi ve Yeni Parti temsilcileri katıldı. Platform adına yapılan açıklamada, Aliağa'daki patlamanın münferit bir olay olarak değerlendirilmemesi gerektiği savunuldu. İşçi ölümlerinin temel nedenleri arasında güvencesiz çalışma koşulları, yetersiz denetimler ve iş güvenliği tedbirlerindeki eksikliklerin bulunduğu ifade edildi. Katılımcılar, yaşanan can kayıplarının ardından yalnızca adli soruşturma yürütülmesinin yeterli olmayacağını, benzer olayların önlenmesine yönelik yapısal tedbirler alınması gerektiğini dile getirdi.
Son 10 yılın iş kazası bilançosu hatırlatıldı
Edremit'teki açıklamada Türkiye genelindeki iş kazalarına ilişkin veriler de paylaşıldı. Platform temsilcileri, Sosyal Güvenlik Kurumu verilerine dayanarak son 10 yılda 5 milyon 164 binden fazla iş kazası meydana geldiğini ve bu olaylarda 15 bin 650 işçinin yaşamını yitirdiğini belirtti. Açıklamada, söz konusu rakamların işçi sağlığı ve güvenliğinin yalnızca belirli işletmelerin değil, bütün çalışma hayatının ortak sorunu olduğunu ortaya koyduğu savunuldu. HABAŞ'ta son üç hafta içerisinde üç ayrı ölümlü olay yaşandığı da ileri sürülerek bu iddiaların araştırılması istendi. İş cinayetlerinin önlenebilmesi için iş güvenliği uygulamalarının kâğıt üzerinde kalmaması, denetimlerin sonuçlarının açıklanması ve tespit edilen eksikliklerin giderilmesi gerektiği vurgulandı.
Bağımsız soruşturma ve taşeron sistemine son verilmesi istendi
Edremit Emek ve Demokrasi Platformu, facianın araştırılmasında işçilerin ve meslek odalarının da yer alacağı bağımsız bir heyet oluşturulması çağrısında bulundu. Açıklamada, patlamanın teknik nedenlerinin, iş güvenliği önlemlerinin ve olası ihmallerin kapsamlı biçimde incelenmesi gerektiği belirtildi. Ayrıca denetim sonuçlarının kamuoyuyla paylaşılması, sorumluluğu tespit edilen kişilerin yargılanması, taşeron sisteminin kaldırılması ve çalışanların güvenceli istihdam koşullarına kavuşturulması talep edildi. Cumhuriyet Meydanı'nda toplanan katılımcılar, işçi sağlığı ve güvenliğinin bir ayrıcalık değil temel hak olduğunu vurgulayarak çalışma yaşamındaki risklerin azaltılması için yetkilileri harekete geçmeye çağırdı.
Soma'dan İliç'e iş cinayetleri hatırlatıldı
Türkiye'nin farklı noktalarında gerçekleştirilen protestolarda, geçmiş yıllarda meydana gelen ve çok sayıda işçinin yaşamını yitirdiği Soma, Ermenek ve İliç faciaları da hatırlatıldı. Emek örgütleri, büyük iş kazalarının ardından yürütülen soruşturmaların ve yapılan düzenlemelerin benzer olayları önleme konusunda ne ölçüde etkili olduğunun değerlendirilmesi gerektiğini savundu. İşçi ölümlerinin ardından gündeme gelen ihmallerin yalnızca olayın yaşandığı dönemle sınırlı kalmaması gerektiği belirtilerek denetim mekanizmalarının sürekli ve şeffaf biçimde işletilmesi istendi. Açıklamalarda, çalışma hayatında güvenlik kültürünün güçlendirilmesinin ve işçilerin karar süreçlerine katılmasının önemine dikkat çekildi.
Türkiye'nin farklı kentlerinden ortak ses: Çalışırken ölmek istemiyoruz
İzmir Aliağa'da 18 işçinin yaşamını yitirdiği patlama, Türkiye'nin farklı kentlerindeki emek örgütlerini ortak talepler etrafında bir araya getirdi. Şişli, Zeytinburnu ve Edremit'teki gösterilerde işçi ölümlerinin önlenmesi, sorumluların belirlenmesi ve denetim sisteminin güçlendirilmesi çağrıları öne çıktı. Patlamada hayatını kaybeden işçiler için adalet isteyen katılımcılar, yaralıların sağlık durumlarının takip edilmesini ve yaşamını yitirenlerin ailelerinin haklarının korunmasını talep etti. Eylemlerde yükselen “Artık çalışırken ölmek istemiyoruz” sözleri, Aliağa'daki facianın ardından dile getirilen ortak çağrının simgesi haline geldi.
