Avrupa'da doğal gaz fiyatlarının 2022 enerji krizinden bu yana görülen en yüksek seviyelere çıkması, kış aylarına hazırlanan Türkiye'de de enerji maliyetlerini yeniden gündeme taşıdı. Batı Asya'daki savaşın enerji sevkiyatlarında yarattığı belirsizlikler ve Avrupa'nın düşük doğal gaz depolama seviyeleri, uluslararası piyasalarda fiyatları yukarı yönlü baskılıyor. Avrupa'nın referans doğal gaz fiyatı olan Hollanda TTF kontratlarının megavatsaat başına 90 Euro sınırını aşması, küresel enerji piyasalarında yeni bir maliyet baskısına işaret ediyor. İzmir'de ise havaların soğumasıyla birlikte kombilerini çalıştırmaya hazırlanan vatandaşlar, doğal gaz faturalarında yeni bir artış yaşanıp yaşanmayacağını merak ediyor. BOTAŞ'ın mevcut tarifesi ve nisan ayında yürürlüğe giren kademeli fiyat uygulaması, bu kış faturaların nasıl hesaplanacağını ortaya koyuyor.
Doğal gazda iki ayrı fiyat uygulanıyor
BOTAŞ'ın 4 Nisan 2026 tarihinde yürürlüğe giren doğal gaz toptan satış tarifesinde konut tüketicileri için iki ayrı fiyat bulunuyor. Birinci kademede standart metreküp başına 10,625 TL olan toptan satış fiyatı, ikinci kademede 18 TL'ye yükseliyor. Böylece iki kademe arasında metreküp başına 7,375 TL, oransal olarak ise yaklaşık yüzde 69,4 fark oluşuyor. Ancak söz konusu rakamlar doğrudan vatandaşın ödediği nihai birim fiyatı göstermiyor. Konut faturalarına dağıtım bedeli, vergiler ve ilgili diğer tarife unsurları da yansıtılıyor.
Bu nedenle aynı miktarda doğal gaz tüketen iki hanenin farklı dönemlerde veya farklı tarife koşullarında farklı tutarlarla karşılaşması mümkün.
İzmir'de limiti aşan daha fazla ödeyecek
Nisan ayında yürürlüğe giren kademeli fiyat uygulaması kapsamında her il için farklı aylık tüketim sınırları belirlendi. Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu'nun son beş yıllık tüketim verileri esas alınarak oluşturulan sistemde, illerin ortalama doğal gaz tüketiminin yüzde 75 üzeri sınır olarak kabul ediliyor. İzmir'de ekim ayı için aylık tüketim limiti 25,11 standart metreküp, kasım ayında ise 61,43 standart metreküp olarak belirlenmiş durumda. Aralık ayında havaların soğuması ve ısınma ihtiyacının artması nedeniyle limit 196,23 standart metreküpe yükseliyor. Bu rakamlar, İzmir'de yaşayan bir hanenin hangi ayda ne kadar doğal gaz tükettiğinin fatura açısından belirleyici olduğunu gösteriyor.
Sınır aşılırsa tüketimin tamamı etkileniyor
Kademeli tarifedeki en dikkat çekici ayrıntı, tüketim sınırı aşıldığında hesaplamanın nasıl yapıldığı. BOTAŞ'ın uygulama esaslarına göre ilgili takvim ayında belirlenen limitin aşılması halinde yalnızca sınırın üzerindeki kullanım değil, o aya ait doğal gaz tüketiminin tamamı ikinci kademe fiyatından değerlendiriliyor. Örneğin, İzmir'de kasım ayı için belirlenen 61,43 metreküplük sınırın aşılması durumunda, ilgili ayın tüketimi ikinci kademe üzerinden hesaplanıyor. Bu durum, özellikle kış aylarında tüketimi belirlenen sınırın biraz üzerine çıkan hanelerde de önemli fiyat farkı oluşabileceği anlamına geliyor. Birden fazla takvim ayını kapsayan sayaç okuma dönemlerinde ise her ayın tüketimi ve günlük limitleri ayrı ayrı dikkate alınıyor.
Aralık ayında sınır yükseliyor
İzmir'de aylık doğal gaz tüketim sınırları yıl boyunca sabit kalmıyor. Yaz aylarında ısınma ihtiyacının azalması nedeniyle daha düşük limitler uygulanırken kasım, aralık, ocak ve şubat aylarında sınırlar yükseliyor. İzmir için belirlenen sınır aralık ayında 196,23, ocak ayında 276,68 ve şubat ayında 308,75 standart metreküp olarak açıklanmış durumda. Ancak yüksek limit uygulanması, belirlenen miktarın üzerindeki tüketimin daha düşük bedelle faturalandırılacağı anlamına gelmiyor. Sınırı aşan hanelerde ikinci kademe fiyatı devreye giriyor.
Avrupa'daki yükseliş İzmir'e zam olarak yansıyacak mı?
Avrupa'daki doğal gaz fiyatlarında yaşanan artış, Türkiye'nin enerji ithalat maliyetleri açısından önem taşıyor. Türkiye doğal gaz ihtiyacının büyük bölümünü ithalat yoluyla karşılıyor. Uluslararası piyasalardaki fiyat değişimleri, uzun vadeli kontrat koşulları ve döviz kurlarının seyri enerji tedarik maliyetlerini etkileyebiliyor. Ancak Avrupa'daki fiyatların yükselmesi, İzmir'deki konut abonelerinin faturalarına aynı oranda ve otomatik olarak zam yapılacağı anlamına gelmiyor. Türkiye'de nihai fiyatların değişmesinde BOTAŞ'ın satış tarifeleri ve ilgili düzenleyici kararlar belirleyici oluyor. 21 Ekim itibarıyla BOTAŞ'ın erişilebilen güncel konut toptan satış tarifesinde 4 Nisan'dan itibaren geçerli iki kademeli fiyatlar yer alıyor. Dolayısıyla Avrupa'daki son yükselişin Türkiye'de kesinleşmiş yeni bir konut zammına dönüştüğü söylenemiyor.
İzmir'de kombiyi açanlar dikkat!
Kış aylarında doğal gaz tüketimini artıran başlıca etkenlerden biri, konutların ısıtma ihtiyacı. Binanın yalıtım durumu, dairenin büyüklüğü, kombinin çalışma süresi, termostat ayarı ve dış hava sıcaklığı tüketimde belirleyici oluyor. Özellikle ısı yalıtımı zayıf olan konutlarda aynı iç ortam sıcaklığını koruyabilmek için daha fazla enerji harcanabiliyor. Bu durum yalnızca kullanılan doğal gaz miktarını artırmakla kalmıyor, tüketimin kademeli tarifede belirlenen sınırın üzerine çıkmasına da neden olabiliyor.
Merkezi sistemle ısınanlar nasıl etkilenecek?
İzmir'de merkezi ısıtma sistemi kullanılan apartman ve sitelerde de kademeli tarife geçerli. Ancak bu binalarda tüketim sınırının değerlendirilmesinde toplam doğal gaz tüketimi ile merkezi sisteme bağlı bağımsız bölüm sayısı esas alınıyor. BOTAŞ düzenlemesine göre merkezi sistem abonesinin toplam tüketimi, sistemdeki hane sayısına bölünerek hane başına kullanım hesaplanıyor. Bu nedenle merkezi sistemli binalarda fatura değerlendirmesi, bireysel kombi kullanılan konutlardan farklı bir hesaplama yöntemiyle gerçekleştiriliyor.
Doğal gaz faturaları neden değişiyor?
Bir konutun doğal gaz faturası yalnızca tüketilen metreküp üzerinden belirlenmiyor. Fatura tutarında doğal gazın satış fiyatı, dağıtım şirketinin sistem kullanım bedeli, vergiler ve tüketimin hangi kademeye girdiği etkili oluyor. Ayrıca sayaç okuma döneminin iki farklı aya denk gelmesi durumunda, tüketimin hangi günlerde gerçekleştiği de önemli hale geliyor. Bu nedenle vatandaşların yalnızca toplam tüketim miktarına değil, faturada uygulanan fiyat kademesine ve ilgili dönemin tüketim sınırına da dikkat etmesi gerekiyor.
Kış faturalarında iki ayrı risk
İzmir'de kış aylarında doğal gaz faturalarının yükselmesine yol açabilecek iki temel unsur bulunuyor. Bunlardan ilki, havaların soğumasıyla tüketilen doğal gaz miktarının artması. İkincisi ise mevcut kademeli tarifede belirlenen aylık tüketim sınırının aşılması. Bunlara ek olarak uluslararası enerji fiyatlarındaki yükselişin ilerleyen dönemde Türkiye'deki tarifelere yansıtılması ihtimali de bulunuyor. Ancak böyle bir değişiklik için yeni bir resmî tarife kararı gerekiyor. Mevcut tablo, İzmir'deki doğal gaz abonelerinin bu kış yalnızca olası zam kararlarını değil, kendi tüketim miktarlarını ve aylık kademe sınırlarını da yakından takip etmesi gerektiğini gösteriyor.
