Türkiye'de sosyal yardım sisteminin yeniden düzenlenmesini öngören vatandaşlık maaşı uygulamasında hazırlıklar sürüyor. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın daha önce duyurduğu Gelir Tamamlayıcı Aile Destek Sistemi'nin ayrıntılarına ilişkin yeni bilgiler gündeme geldi.
Sabah gazetesinin aktardığı taslak çalışmaya göre, ihtiyaç sahibi ailelerin gelirlerini belirli bir seviyeye tamamlamayı amaçlayan sistemde en düşük emekli maaşı temel gelir kriterlerinden biri olacak.
İlk değerlendirmelerde 2,5 milyon hanenin destek kapsamına girebileceği hesaplanırken, toplam kaynak ihtiyacının 1,5 trilyon TL'ye ulaşabileceği belirtiliyor.
Ancak düzenleme henüz taslak aşamasında bulunuyor. Başvuru şartları, kesin ödeme tutarları ve uygulama takvimi yasal düzenleme ve resmi duyurularla netleşecek.
Vatandaşlık maaşı kimlere verilecek?
Yeni destek modelinde temel ölçütün, haneye giren toplam gelir olması planlanıyor. Taslakta, en düşük emekli aylığı olan 23 bin 552 TL'nin altında gelire sahip hanelerin destek kapsamına alınması öngörülüyor. Buna göre yalnızca kişinin kendi maaşı değil, aynı evde yaşayanların toplam gelir durumu dikkate alınacak.
Gelir sınırının üzerinde kalan haneler için ise genel gelir tamamlama desteği planlanmıyor.
Bununla birlikte taslakta, 23 bin 552 TL emekli aylığı alan ve başka geliri bulunmayan kiracı hanelere kira yardımı yapılabileceği de belirtiliyor. Bu nedenle konut giderleri gibi özel ihtiyaçların nasıl değerlendirileceği, kesin uygulama esasları açıklandığında netleşecek.
Emekliler de vatandaşlık maaşı alabilecek
Yeni sistem yalnızca çalışmayan veya herhangi bir sosyal güvencesi bulunmayan vatandaşlarla sınırlı olmayacak. Taslak çalışmada, düşük gelirli emeklilerin de ihtiyaç durumlarına göre desteklerden yararlanabilmesi öngörülüyor.
Özellikle tek başına yaşayan, kirada oturan veya sürekli bakıma ihtiyaç duyan yaşlı vatandaşların durumları ayrıca değerlendirilecek.
Emekli maaşının bulunması tek başına bütün desteklerden yararlanılmasına engel sayılmayabilecek. Hane geliri, kira yükü ve diğer ihtiyaçlar birlikte incelenecek.
Hangi yardımlar yapılacak?
Vatandaşlık maaşı kapsamında tek tip ödeme yerine hanelerin ihtiyaçlarına göre farklı destek kalemlerinin oluşturulması planlanıyor.
| Destek türü | Taslakta öngörülen kapsam |
|---|---|
| Kira yardımı | Kirada yaşayan düşük gelirli haneler |
| Enerji desteği | Elektrik, doğal gaz ve yakacak giderleri |
| Gıda yardımı | Temel beslenme ihtiyaçları |
| Çocuk desteği | Çocuklu ailelerin ihtiyaçları |
| Konut desteği | Barınma ve abonelik giderleri |
| Özel ihtiyaç desteği | Yaşlı ve sürekli bakıma muhtaç kişiler |
Bazı hanelere birden fazla kalemde yardım yapılabilecek. Ancak toplam destek miktarının belirlenecek üst sınırı aşmaması öngörülüyor.
İzmir'de kira yardımı öne çıkabilir
Yeni modelin dikkat çeken yönlerinden biri de yardımların bölgesel ihtiyaçlara göre belirlenmesi. Taslağa göre büyükşehirlerde ve kira giderlerinin yüksek olduğu bölgelerde barınma desteğine öncelik verilmesi planlanıyor. Bu kapsamda İzmir'de yaşayan dar gelirli kiracıların da yeni sistemden yararlanması mümkün olabilecek.
Soğuk iklime sahip illerde enerji ve ısınma yardımlarının, kırsal bölgelerde ise gıda desteğinin daha fazla öne çıkması bekleniyor. Ancak İzmir için ayrı bir kontenjan, ödeme tutarı veya kesin uygulama tarihi henüz açıklanmış değil.
2,5 milyon haneye 1,5 trilyon TL planı
Yeni sosyal yardım modeline ilişkin etki analizinde ihtiyaç sahibi hane sayısının yaklaşık 2,5 milyona ulaşabileceği hesaplanıyor. Bu haneler için öngörülen toplam destek büyüklüğü ise 1,5 trilyon TL olarak ifade ediliyor.
Söz konusu rakam, her haneye eşit miktarda ödeme yapılacağı anlamına gelmiyor. Destekler hanelerin gelir düzeyi, kira durumu, çocuk sayısı ve diğer ihtiyaçlarına göre kademeli olarak belirlenecek. Ayrıca 1,5 trilyon TL'lik tutarın hangi dönemi kapsadığı ve ödemelerin yıllara göre nasıl dağıtılacağı henüz kesinleşmedi.
Gelirler nasıl kontrol edilecek?
Taslak çalışmaya göre vatandaşlık maaşı başvurularında merkezi bir veri sistemi kullanılacak. Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıflarının mevcut kayıtları esas alınırken farklı kamu kurumlarından elde edilen bilgiler de değerlendirmeye katılacak. Gelir tespitinde SGK kayıtları, vergi bilgileri, banka hesap hareketleri ve tapu kayıtları gibi verilerden yararlanılması planlanıyor. Ayrıca hanede yaşayan kişi sayısı, kira durumu, çocukların varlığı ve sürekli bakım ihtiyacı gibi unsurlar da incelenecek.
Bu yöntemle ihtiyaç sahiplerinin tespiti için kapı kapı dolaşılması yerine elektronik kayıtlar üzerinden değerlendirme yapılması hedefleniyor.
Vatandaşlık maaşı ne zaman başlayacak?
Taslakta yer alan takvime göre yeni sistemin önce belirli illerde pilot olarak uygulanması planlanıyor. Pilot illerin Aralık 2026'ya kadar belirlenmesi, ilk ödemelerin ise 2027 yılının ilk çeyreğinde başlaması öngörülüyor. Uygulamanın sonuçları değerlendirildikten sonra sistemin 2027 yılı içerisinde bütün illere yaygınlaştırılması hedefleniyor. Bununla birlikte pilot illerin hangileri olacağı henüz duyurulmadı.
Düzenlemeye ilişkin önümüzdeki süreçte Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne yasa teklifi sunulması bekleniyor.
Başvurular e-Devlet üzerinden yapılabilecek
Vatandaşlık maaşı için başvuru sürecinin merkezi bir elektronik sistem üzerinden yürütülmesi planlanıyor. Taslağa göre vatandaşlar başvurularını e-Devlet ve Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları aracılığıyla gerçekleştirebilecek.
Başvurular, belirlenen kriterlere göre elektronik ortamda değerlendirilecek. Ancak vatandaşlık maaşı için resmi başvuru takvimi henüz başlamadı. Başvuru ekranı ve gerekli belgeler, sistemin yürürlüğe girmesiyle açıklanacak.
Vatandaşlık maaşı kartı verilecek
Yeni sistemde desteklerin tek bir kart üzerinden kullanılmasına yönelik hazırlık da bulunuyor. Taslağa göre hak sahiplerine vatandaşlık maaşı kartı verilmesi planlanıyor.
Kira, gıda ve enerji gibi farklı yardım kalemlerinin bu kartta birleştirilmesi öngörülüyor. Vatandaşlar desteklerinin belirli bir bölümünü nakit olarak çekebilecek, gıda ve temizlik gibi temel ihtiyaçlarını ise kart aracılığıyla karşılayabilecek.
Kartın kullanım koşulları ve nakit çekim sınırları henüz kesinleşmedi.
Geliri artanların yardımı kesilecek mi?
Vatandaşlık maaşı uygulamasının sürekli gelir kontrolüne dayanması planlanıyor. Destek almaya hak kazanan hanelerin gelir durumları her ay elektronik sistem üzerinden incelenecek.
Hane gelirinin belirlenen sınırın üzerine çıkması durumunda destek ödemesinin sonlandırılması öngörülüyor. Böylece yardımların ihtiyaç durumuna göre güncellenmesi ve kamu kaynaklarının gelir desteğine ihtiyaç duyan hanelere yönlendirilmesi amaçlanıyor.
