Türkiye'de milyonlarca sigara kullanıcısını ve tütün ürünü satan işletmeleri ilgilendiren yeni bir düzenleme için hazırlıklar sürüyor. AK Parti'nin Sağlık Bakanlığı ile yürüttüğü çalışmalarda, özellikle 18 yaşından küçüklere sigara satışının önlenmesi, denetimlerin sıklaştırılması ve cezaların artırılması üzerinde duruluyor. Hazırlık kapsamında, Kovid-19 salgını döneminde kullanılan Hayat Eve Sığar (HES) koduna benzer bir takip sisteminin oluşturulması da değerlendiriliyor. Yeni düzenlemeyle birlikte yasağa uymayan bakkal, büfe ve marketlere yönelik daha ağır yaptırımlar uygulanması hedefleniyor.
18 yaşından küçüklere sigara satanlara ağır yaptırım
Yeni düzenleme hazırlığının en önemli başlıklarından birini çocuklara tütün ürünü satışının engellenmesi oluşturuyor. Mevcut mevzuatta 18 yaşından küçüklere sigara satılması yasak olmasına rağmen, ihlallerin önlenmesi için yaptırımların daha caydırıcı hale getirilmesi planlanıyor. Üzerinde çalışılan düzenlemeye göre, çocuklara sigara sattığı tespit edilen işletmelerin ruhsatlarının belirli bir süre askıya alınması ve ticari faaliyetlerinin geçici olarak durdurulması gündemde. İhlalin tekrarlanması durumunda ise ruhsat iptaline kadar uzanabilecek daha ağır yaptırımların değerlendirilmesi bekleniyor. Ancak bu tedbirler henüz kesinleşmiş değil.
Sigara satışına HES kodu benzeri takip sistemi
Sigara satışlarının daha etkin denetlenebilmesi amacıyla dijital takip sistemi kurulması da seçenekler arasında bulunuyor. Kovid-19 döneminde kullanılan HES koduna benzer bir uygulamayla satışların kontrol altına alınması hedefleniyor. Ancak sistemin kısa sürede hayata geçirilmesinin kolay olmadığı belirtiliyor. Sağlık Bakanlığının teknik altyapısının böyle bir uygulamaya uygun olabileceği değerlendirilirken, sigaranın ülke genelinde binlerce bakkal, büfe ve markette satılması nedeniyle farklı kurumların ortak çalışması gerekiyor. Özellikle Ticaret Bakanlığı ile koordinasyon sağlanmasının önem taşıdığı ifade ediliyor.
Sigara cezaları artırılacak mı?
Hazırlıkların bir diğer önemli başlığını sigara yasağına ilişkin idari para cezalarının yeniden değerlendirilmesi oluşturuyor. Aktarılan 2026 yılı ceza tutarlarına göre kapalı alanlarda sigara içenlere 1.764 TL idari para cezası uygulanıyor. Yasağa ilişkin yükümlülüklerini yerine getirmeyen işletmelere ise ihlalin niteliğine göre 24 bin 440 TL ile 122 bin 660 TL arasında değişen cezalar kesilebiliyor. Yeni çalışmayla mevcut para cezalarının artırılması ve özellikle işletmelere yönelik yaptırımların güçlendirilmesi değerlendiriliyor.
İşletmelere 10 günden bir aya kadar kapatma cezası
Mevcut düzenlemeler kapsamında sigara yasağını tekrarlayan şekilde ihlal eden işletmelere yönelik kapatma yaptırımları da bulunuyor. Üçüncü ihlalde işyerinin 10 günden bir aya kadar kapatılması mümkün olabiliyor. Yeni hazırlıkta ise özellikle 18 yaşından küçüklere sigara satan işletmelere yönelik ruhsat yaptırımlarının güçlendirilmesi üzerinde duruluyor. Böylece yalnızca para cezasıyla sınırlı kalmayan, işletmenin faaliyetlerini de etkileyen bir denetim mekanizması oluşturulması amaçlanıyor.
Sağlık Bakanlığı bürokratlarının AK Parti grubuna yaptığı sunumlarda Türkiye'deki sigara tüketimine ilişkin dikkat çekici veriler paylaşıldı. Sunumlarda yıllık sigara tüketiminin 8,5 milyar pakete ulaştığı bilgisi yer aldı. Ayrıca 2008-2025 yılları arasında kadınlarda tütün kullanım oranının yüzde 35 yükseldiği, erkeklerde ise aynı dönemde gerileme yaşandığı belirtildi. Özellikle kadınlara yönelik pazarlanan ince sigaralar ve bu ürünlerin nikotin içeriklerinin tüketim alışkanlıkları üzerindeki etkileri de değerlendirmeye alındı.
Bakkal, büfe ve marketlerde denetimler sıklaşacak
Yeni düzenleme hazırlığında yalnızca cezaların artırılması değil, denetimlerin daha etkin hale getirilmesi de hedefleniyor. Bakanlıklara bağlı ekiplerin sahadaki kontrollerinin sıklaştırılması, kurumlar arası ortak denetimlerin artırılması ve tespit edilen ihlallere daha hızlı müdahale edilmesi planlanıyor. Özellikle kapalı alanlarda sigara yasağına uyulmadığı yönündeki değerlendirmeler, denetimlerin yeniden ele alınmasının gerekçeleri arasında gösteriliyor.
