İzmir Valiliği Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü, Selçuk ilçesi Çamlık Mahallesi Kazıntıyeri Mevkii'ndeki 109 ada 17 parselde Adnan Kul tarafından planlanan zeytinyağı tesisi kapasite artışı projesinin Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) sürecini sonlandırdı.
İl Müdürlüğünün 7 Kasım 2026 tarihli ve E-48657465-220.02-17224170 sayılı yazısına göre, proje tanıtım dosyasını hazırlayan Sistem Mühendislik Danışmanlık, 23 Ekim 2026 tarihli başvurusunda, İzmir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü nezdinde yürütülen izin sürecinin tamamlanamaması nedeniyle ÇED sürecinin sonlandırılmasını istedi.
Valilik, sahada yapılan incelemede kapasite artışı yatırımına başlanmadığını belirterek ÇED Yönetmeliği'nin 5. maddesi kapsamında dosyayı iptal/iade etti ve süreci sonlandırdı. Yazı, Vali adına İl Müdürü Aytaç Yalçınkaya tarafından imzalandı.
Karar, projenin çevresel etkileri nedeniyle verilmiş bir “ÇED olumsuz” kararı niteliğinde değil. Resmî yazı, tamamlanamayan iznin türünü veya ilgili kurum tarafından bir ret kararı verilip verilmediğini de açıklamıyor.
Bununla birlikte, Eylül 2024'te sunulan proje tanıtım dosyası, tesisin planlanan kapasitede nasıl işletileceğine ilişkin önemli sorular içeriyor.
Pirina hesabında 153 metreküp yerine 136 metreküp
Proje, mevcut 20 ton/gün kapasiteli iki fazlı zeytin sıkım sistemine 140 ton/gün kapasiteli yeni bir kontinü hat eklenmesini öngörüyordu. Böylece tesisin toplam günlük sıkım kapasitesi 160 tona ulaşacaktı. Yeni bir bina yapılmayacak, mevcut üretim binası kullanılacaktı.
Dosyadaki hesaplamalara göre 100 günlük üretim sezonunda 16 bin ton zeytin işlenecek, 3 bin 632 ton zeytinyağı ve 14 bin 400 ton sulu pirina oluşacaktı. Günlük pirina miktarı ise 144 ton olarak öngörülüyordu.
İki fazlı üretim sisteminde zeytinin işlenmesi sırasında oluşan karasuyun önemli bölümü pirinanın bünyesinde kalıyor. Bu nedenle ayrı bir karasu akışı azalırken yüksek nemli pirinanın depolanması ve taşınması önem kazanıyor.
Proje dosyasının 43. sayfasında, pirinanın yoğunluğu 1,06 ton/metreküp kabul edilerek günlük 144 ton pirinanın yaklaşık 153 metreküp hacim kaplayacağı belirtiliyor.
Ancak hesaplama hatalı.
144 tonun 1,06 ton/metreküp yoğunluğa bölünmesiyle elde edilen sonuç 135,85 metreküp. Dosyada yer alan yaklaşık 153 metreküplük sonuç ise 144 ile 1,06'nın çarpılmasıyla ortaya çıkıyor.
Dosyada 175 metreküp kapasiteli bir pirina depolama ünitesi öngörülüyor. Düzeltilmiş hesaplamaya göre bu kapasite, hiç sevkiyat yapılmaması ve deponun başlangıçta boş olması halinde yaklaşık 1,3 günlük üretime karşılık geliyor.
İlk üretim gününün sonunda teorik olarak yaklaşık 39 metreküplük boş hacim kalıyor. İkinci gün boyunca üretim devam eder ve pirina sevk edilmezse depolama kapasitesi aşılıyor.
Dosyada depolama ünitesinin kullanılabilir net hacmi, güvenli işletme payı ve başlangıç doluluk koşulları ise ayrıntılandırılmıyor.
Depolama kapasitesiyle sevkiyat planı örtüşüyor mu?
Pirinanın sevkiyatına ilişkin ifadeler de dosyanın farklı bölümlerinde değişiyor.
Atıksu bölümündeki hesaplamalar, depolama kapasitesinin yaklaşık bir günlük üretime karşılık geldiğine işaret ederken, 48. sayfadaki koku emisyonu bölümünde pirinanın iki günde bir lisanslı pirina tesislerine silobas araçlarla gönderileceği belirtiliyor.
İki günlük üretimin tamamının sevkiyat öncesinde depolanması durumunda yaklaşık 271,7 metreküp pirina hacmi ortaya çıkıyor. Bu miktar, dosyada belirtilen 175 metreküplük kapasitenin yaklaşık 1,5 katına karşılık geliyor.
Bu hesap, iki gün boyunca hiç sevkiyat yapılmadığı varsayımına dayanıyor. Dosyada ise ara sevkiyat yapılıp yapılmayacağı veya depolama kapasitesi ile iki günlük sevkiyat aralığının nasıl uyumlu hale getirileceği açıklanmıyor.
Depolama ünitesinin niteliği de farklı ifadelerle anlatılıyor. Bir bölümde “sızdırmasız pirina havuzu”, başka bir bölümde “polietilen tank” tanımı kullanılıyor.
Dosyanın Ek-3.G bölümünde pirinanın gönderilmesine ilişkin bir sözleşme bulunmasına karşın, depolama ünitesinin türü, kapasitesi ve sevkiyat programı arasındaki ilişki netleştirilmiyor.
Bin ton zeytinden bin 127 ton ürün ve atık
Dosyanın üretim hesabında, bin ton zeytinden 227 ton zeytinyağı ve 900 ton sulu pirina elde edileceği belirtiliyor.
Böylece iki ana çıktının toplamı bin 127 tona ulaşıyor. Bu miktar, işlenen zeytinin ağırlığından 127 ton fazla.
Üretim sürecine su eklendiği için toplam çıktı miktarının zeytin girdisini aşması tek başına hesap hatası anlamına gelmiyor. Ancak dosyada bu farkın hangi su ve madde akımlarından kaynaklandığı açık biçimde gösterilmiyor.
Su tüketimi ve atıksu oluşumu hesaplarında ton başına 0,18 metreküp yıkama suyu ve 0,09 metreküp separatör suyu katsayıları kullanılıyor. Aynı miktarlar atıksu hesabına da yansıtılıyor.
Dosyanın atıfta bulunduğu TÜBİTAK Marmara Araştırma Merkezi verilerinde ise su kullanımı ve atıksu oluşumu farklı aralıklarla ifade ediliyor.
Pirinadaki nem oranı yüzde 70 olarak belirtilmesine rağmen, kullanılan suyun ne kadarının pirinaya geçtiği, ne kadarının atıksu olarak ayrıldığı ve bu akımların birbirleriyle ilişkisi bütüncül bir kütle dengesiyle ortaya konulmuyor.
Bu durum, dosyadaki ürün, su ve atık miktarlarının birlikte değerlendirilmesini güçleştiriyor.
Çevre izni değerlendirmesinde farklı kapasite rakamları
Proje dosyasının 42. sayfasındaki çevre izni değerlendirmesi de birbiriyle uyumsuz ifadeler içeriyor.
Önce tesisin, Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği'nin Ek-2 listesinde belirtilen günlük 30 ton ve üzeri üretim kapasitesine sahip zeytinyağı üretim tesisleri kapsamında olduğu yazılıyor.
Ardından tesisin zeytin sıkım kapasitesi 270 ton/gün, günlük zeytinyağı üretimi ise 4,54 ton olarak belirtilerek kapsam dışında kaldığı ifade ediliyor. Aynı bölümde çevre izni için yeniden başvuru yapılacağı da kaydediliyor.
Ancak 270 ton/gün sıkım kapasitesi, dosyanın diğer bölümlerindeki mevcut ve planlanan kapasite bilgileriyle örtüşmüyor. Projede mevcut kapasite 20 ton/gün, artış sonrası toplam kapasite ise 160 ton/gün olarak gösteriliyor.
Günlük 4,54 ton zeytinyağı üretimi ise mevcut tesisin üretim hesabıyla uyumlu. Kapasite artışı sonrasında öngörülen günlük zeytinyağı miktarı 36,32 ton.
Dolayısıyla çevre izni değerlendirmesinde mevcut üretim miktarının neden esas alındığı ve planlanan kapasitenin nasıl değerlendirildiği açıklığa kavuşturulmuş değil.
Dosya ayrıca söz konusu 30 ton/gün eşiğinin değerlendirmesinde zeytin sıkım kapasitesi ile zeytinyağı üretim kapasitesi arasındaki ayrımı net biçimde ortaya koymuyor.
Atık hesabında bin kat fark, izleme planında Datça Belediyesi
Ana metni 87 sayfa olan proje tanıtım dosyası ve eklerinde başka hesap ve belge tutarsızlıkları da yer alıyor.
Yaprak ve dal atığında bin kat fark: Dosyada bir ton zeytinden yaklaşık 0,1 kilogram yaprak ve dal atığı oluşacağı belirtiliyor. Bu katsayıya göre günlük 160 ton zeytin işlenmesi halinde 16 kilogram atık oluşması gerekiyor. Ancak dosyada miktar 16 ton/gün olarak hesaplanıyor. Aynı hata mevcut 20 ton/gün kapasite için de tekrarlanıyor: Hesap sonucu 2 kilogram olması gerekirken 2 ton yazılıyor. Dosyadaki 16 ton/gün miktarının esas alınması halinde bu ölçekteki bitkisel atığın belediye konteynerleriyle nasıl yönetileceği açıklanmıyor.
Mevcut pirina miktarında sekiz kat fark: Teknik olmayan özet ve Ek-6 İzleme Formu'nda mevcut 20 ton/gün kapasiteli tesisin sezonluk pirina miktarı 14 bin 400 ton olarak gösteriliyor. Dosyanın mevcut kapasiteye ilişkin kendi hesabında ise bu miktar bin 800 ton.
Yakıt kullanımında çelişkili beyanlar: Ek-6'da bir yandan proses amaçlı kuru pirina kullanılacağı, diğer yandan ısınma veya proses amaçlı yakıt kullanılmayacağı belirtiliyor. Sıcak suyun elektrik enerjisiyle ya da kuru pirina yakıtlı kazanla sağlanabileceği ifade edilirken, gaz emisyonu bölümünde kazanın kullanılacağına ilişkin kesin bir anlatım bulunuyor. Buna rağmen hangi seçeneğin uygulanacağı, kazanın ısıl kapasitesi ve yakıt tüketimi netleştirilmiyor. Bu bilgiler, olası hava emisyonlarının ve çevre izni yükümlülüklerinin değerlendirilmesi açısından önem taşıyor.
İzleme planında yanlış belediye: Selçuk'taki tesis için hazırlanan izleme tablosunda evsel katı atıkların Datça Belediyesi tarafından toplanacağı yazılıyor. Aynı tabloda yeni inşaat yapılmayacağı belirtilmesine rağmen hafriyat ve şantiye faaliyetlerine ilişkin satırlar bulunuyor. Sera Gazı Azaltım Planı'nda da iş makinelerinin motorin tüketimine ilişkin ifadeler yer alıyor.
Kümülatif etki tablosu boş: Dosyada 500 metre çapında bir etki alanı tanımlanmasına karşın, kümülatif etki tablosundaki 13 parametre için “Etki Var” ve “Etki Yok” sütunları işaretlenmemiş. Değerlendirme açıklamalarında, projede öngörülmeyen inşaat aşamasındaki gürültü ve toz etkilerine de atıf yapılıyor.
Personel ve atık miktarları farklı: Ana metinde çalışan sayısı sekiz, Ek-6'da ise altı olarak belirtiliyor. Buna bağlı evsel atıksu ve katı atık hesapları da değişiyor. Bitkisel atık yağ hesabında ise yıllık 30,4 litre miktar, 100 günlük sezona bölünerek 3,04 litre/gün olarak yazılıyor. Doğru sonuç 0,304 litre/gün.
Flora ve fauna değerlendirmesinde açıklama eksikliği: Tür envanterinde adi tosbağa (Testudo graeca) IUCN'nin hassas (VU) kategorisinde, büyük nalburunlu yarasa ise başvurulan ulusal kaynakta tehdit altında gösteriliyor. Buna karşılık sonuç bölümünde nesli tehlikede olan türlere rastlanmadığı belirtiliyor. Envanterdeki türlerin doğrudan gözlemle mi yoksa literatür taramasıyla mı kaydedildiği ve sonuç değerlendirmesinin bu bilgilerle nasıl bağdaştırıldığı açıklanmıyor. Dosyada 2024 tarihli arazi çalışmasına karşın daha eski av dönemlerine ait Merkez Av Komisyonu kararlarına da atıf yapılıyor.
Bu bulgular, proje dosyasındaki bazı hesapların ve standart değerlendirme bölümlerinin tesise özgü bilgilerle ne ölçüde uyumlu hazırlandığı sorusunu gündeme getiriyor.
Gürültü hesabında 98 desibelin dayanağı belirsiz
Proje dosyasına göre tesisin yakınındaki konutlar yaklaşık 50 metre mesafeden başlıyor.
Gürültü değerlendirmesinde bu mesafede 55 dBA düzeyi hesaplanıyor ve ilgili sınır değerlerin sağlandığı belirtiliyor. Ancak bu sonuç, sahada yapılmış bir gürültü ölçümüne değil, teorik hesaplamaya dayanıyor.
Dosyada ses gücü düzeyinin belirlenmesi için motor gücü ile bir dönüştürme katsayısını esas alan formül kullanılıyor. Beyan edilen 320 kilovat toplam güç ve dosyada verilen katsayı birlikte uygulandığında yaklaşık 105 dB sonucuna ulaşılıyor.
Buna karşılık dosyanın gürültü tablosunda başlangıç ses gücü düzeyi 98 dB olarak kullanılıyor.
Aradaki yaklaşık 7 dB farkın nasıl ortaya çıktığı dosyada açıklanmıyor. Aynı yayılım yaklaşımı ve diğer varsayımlar değiştirilmeden 105 dB değeri kullanıldığında, 50 metre için hesaplanan sonuç yaklaşık 62 dBA'ya yükseliyor.
Ancak bu karşılaştırma, dosyanın kendi formülü ve beyan ettiği toplam güç üzerinden yapılan matematiksel bir kontrol niteliğinde. Tesisin gerçek ses gücünün 105 dB olduğu veya konutlarda 62 dBA gürültü oluşacağı anlamına gelmiyor. Gerçek gürültü düzeyinin belirlenmesinde ekipman özellikleri, eşzamanlı çalışma koşulları, bina yalıtımı ve diğer akustik etkenlerin değerlendirilmesi gerekiyor.
Dosyada kullanılan yöntemin, açık alanda çalışan iş makinelerine ilişkin motor gücü tablolarına dayanması da ayrı bir soru oluşturuyor. Bu yöntemin kapalı binada faaliyet gösterecek sabit üretim ekipmanlarına uygulanmasının gerekçesi ortaya konulmuyor.
Ayrıca gürültü tablosunda 55 dBA olarak verilen değer, sonuç paragrafında 60 dBA olarak ifade ediliyor.
Tesiste tek vardiya çalışılacağı belirtilmesine rağmen vardiya saatleri ve nakliye faaliyetlerinin hangi zaman dilimlerinde yürütüleceği açıklanmıyor.
Tarım vasfındaki parselde tamamlanamayan izin
Projenin planlandığı 12 bin 710 metrekarelik parselin tapu vasfı, dosyada “Müfrez İçinde Kargir Bina Bulunan İncirlik ve Zeytinlik” olarak belirtiliyor.
İzmir-Manisa 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı'nda ise alanın “Tarım Arazisi” ve “Kırsal Yerleşme Alanı” gösterimleriyle ilişkili olduğu ifade ediliyor. Hisseli parsel için diğer hissedarlarla kira sözleşmesi yapıldığı da dosyada yer alıyor.
Buna karşılık proje dosyasının Duyarlı Yöreler Listesi bölümünde, belirli tarım alanı kategorileri ve Zeytincilik Kanunu kapsamında değerlendirilen alanlar için “kapsamında değildir” ifadeleri kullanılıyor.
Üst ölçekli plandaki tarım arazisi gösterimi ile duyarlı yöreler listesindeki hukuki kategoriler aynı anlama gelmediğinden, bu ifadeler tek başına doğrudan çelişki olarak değerlendirilemiyor. Ancak dosyada parselin ilgili arazi ve koruma sınıfları bakımından durumunu açıklayan ayrıntılı bir değerlendirme sunulmuyor.
Valiliğin ÇED sürecini sonlandıran yazısında ise İl Tarım ve Orman Müdürlüğü nezdinde tamamlanamayan iznin türü belirtilmiyor.
Bu iznin 5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu kapsamındaki tarım dışı kullanım izniyle ilgili olup olmadığı, ilgili müdürlüğün açıklamasıyla netleşebilecek.
Proses atıksuyunun nereye gönderileceği belirsiz
Kapasite artışı sonrasında günlük 43,2 metreküp zeytin yıkama ve separatör atıksuyu oluşacağı öngörülüyor. Bu suyun depolanması için 100 metreküplük bir depo planlanıyor.
Söz konusu kapasite, hiç boşaltım yapılmaması halinde yaklaşık 2,3 günlük atıksu miktarına karşılık geliyor.
Ancak dosyada proses atıksuyunu kabul edecek tesisin adı, kabul kapasitesi ve teslim koşulları açık bir bertaraf zinciri içinde ortaya konulmuyor.
Evsel atıksuyun İZSU'ya ait arıtma tesisine gönderileceğine ilişkin taahhüt bulunması ise proses atıksuyunun da aynı tesise kabul edileceğini göstermiyor.
Öte yandan tam kapasitede günlük 160 ton zeytinin tesise getirilmesi, 144 ton pirinanın uzaklaştırılması ve 43,2 metreküp proses atıksuyunun yönetilmesi gerekecekti.
Buna rağmen dosyada araçların taşıma kapasiteleri, günlük sefer sayıları ve yerleşim alanındaki trafik etkisi nicel olarak değerlendirilmiyor.
Proje alanı için belirtilen 0,457 g düzeyindeki deprem yer ivmesi verisi de pirina ve atıksu depolama ünitelerinin deprem koşullarında sızdırmazlığının nasıl korunacağı sorusunu gündeme getiriyor. Ancak bu veri tek başına depolama ünitelerinin güvensiz olduğunu göstermiyor.
Mevcut tesisin faaliyet durumu ayrı bir konu
ÇED sürecinin sonlandırılması, mevcut zeytinyağı tesisinin kapatıldığı anlamına gelmiyor.
Proje dosyasında 2006 tarihli ikinci sınıf işyeri açma ve çalışma ruhsatı ile Ocak 2024 tarihli işletme kayıt belgesi bulunuyor. Bununla birlikte, bu belgeler tesisin güncel bütün izin ve ruhsat yükümlülüklerini yerine getirdiğini tek başına kanıtlamıyor.
Valiliğin yazısında kapasite artışı yatırımına başlanmadığı tespit edilirken, projeye ilişkin bir yaptırım kararına yer verilmiyor.
Sonlandırma kararı, yatırımcının gelecekte yeni bir başvuru yapmasını da tek başına engellemiyor. Olası yeni bir proje, başvuru tarihindeki mevzuata ve ilgili kurumların izin süreçlerine tabi olacak.
Çamlık'taki kapasite artışı projesinin ÇED süreci, çevresel uygunluk kararı verilmeden, İl Tarım ve Orman Müdürlüğü nezdindeki izin süreci tamamlanamadığı için kapandı.
Ancak proje dosyasında yer alan hesaplar ve işletme taahhütleri, çevresel değerlendirme bakımından açıklığa kavuşturulması gereken sorular bırakıyor. Pirinanın hangi kapasitede ve ne sıklıkla depolanıp taşınacağı, proses atıksuyunun nereye gönderileceği, yakıt kullanımının nasıl planlandığı ve gürültü hesabının hangi teknik verilere dayandığı bunların başında geliyor.
