İzmir’de son günlerde peş peşe yaşanan orman yangınlarının ardından kent genelinde yeni bir tedbir uygulamaya alındı. Şiddetli rüzgârın etkisini artırması ve nem oranının kritik seviyelere düşmesi üzerine GDZ Elektrik, yangın riskini azaltmak amacıyla riskli bölgelerde zorunlu elektrik kesintileri gerçekleştirdi. Kentin birçok ilçesinde uygulanan kesintiler nedeniyle binlerce vatandaş saatlerce elektriksiz kaldı. Bazı mahallelerde elektrik kesintilerinin 6 ila 8 saate kadar sürdüğü öğrenildi.
GDZ Elektrik'ten kritik açıklama
GDZ Elektrik tarafından yapılan açıklamada, alınan kararın tamamen güvenlik amacı taşıdığı vurgulandı.
Şirket açıklamasında şu ifadelere yer verildi:
"Değerli Müşterimiz, bugün il genelinde beklenen şiddetli rüzgâr ve kritik seviyedeki düşük nem nedeniyle yangın riski artmıştır. Can ve mal güvenliğini korumak, olası yangınların önüne geçmek amacıyla ilgili kurumların talebi ve koordinasyonunda, riskli bölgelerde tedbir amaçlı zorunlu elektrik kesintileri uygulanmaktadır. Güvenliğimiz için alınan bu önlem süresince göstereceğiniz anlayış ve sabır için teşekkür eder, iyi günler dileriz."
Birçok ilçede elektrikler kesildi
Tedbir amaçlı uygulanan kesintiler özellikle kırsal alanlara yakın ve ormanlık bölgelerle iç içe bulunan mahallelerde etkili oldu. İzmir'in birçok ilçesinde vatandaşlar sabah saatlerinden itibaren elektrik kesintileriyle karşı karşıya kaldı. Bazı bölgelerde enerji kısa sürede yeniden verilirken, riskin devam ettiği noktalarda kesintiler saatlerce sürdü. Elektrik kesintileri nedeniyle evlerde günlük yaşam aksarken, esnaf da iş yerlerinde faaliyetlerini jeneratörlerle sürdürmeye çalıştı. İnternet erişimi, soğutma sistemleri ve elektrikle çalışan birçok cihazın devre dışı kalması vatandaşların tepkisine neden oldu.
Amaç yeni yangınların önüne geçmek
Uzmanlar, kuvvetli rüzgârın enerji nakil hatlarında kopmalara, iletkenlerin birbirine temas etmesine veya kıvılcım oluşmasına neden olabileceğini belirtiyor. Özellikle sıcak hava ve düşük nemle birleşen bu durumun orman yangınlarını tetikleme riskini önemli ölçüde artırdığı ifade ediliyor. Bu nedenle enerji dağıtım şirketleri, AFAD, valilikler, itfaiye ve ilgili kurumlarla koordinasyon içinde riskli bölgelerde geçici elektrik kesintileri uygulayarak olası yangınların önüne geçmeyi hedefliyor.
Yangın riski sürüyor
Meteoroloji'nin uyarılarına göre İzmir'de kuvvetli kuzeyli rüzgârın etkisini sürdürmesi beklenirken, hava sıcaklıklarının mevsim normallerinin üzerinde seyretmesi ve nem oranının düşük kalması nedeniyle yangın riski devam ediyor. Yetkililer, vatandaşlardan ormanlık alanlarda ateş yakmamalarını, anız yangınlarından kaçınmalarını ve şüpheli bir duman ya da yangın gördüklerinde vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi'ne ihbarda bulunmalarını istedi. Önümüzdeki günlerde hava koşullarının risk oluşturmaya devam etmesi halinde, güvenlik gerekçesiyle benzer tedbir amaçlı elektrik kesintilerinin yeniden uygulanabileceği değerlendiriliyor.
Peki neden İzmir bu kadar etkileniyor?
1. En büyük sebep: Orman yangını riski
İzmir'de elektrik kesintisinin amacı elektrik tasarrufu değil, yangın çıkmasını önlemek.
Çok şiddetli rüzgâr olduğunda;
- elektrik telleri birbirine çarpabiliyor,
- ağaç dalları hatlara temas edebiliyor,
- direkler devrilebiliyor,
- izolatörlerde kıvılcım oluşabiliyor.
Eğer aynı anda nem yüzde 15-20 gibi çok düşük seviyedeyse, küçücük bir kıvılcım bile saniyeler içinde orman yangınına dönüşebiliyor.
İzmir son yıllarda bunu defalarca yaşadı.
2. Bu uygulama sadece Türkiye'de yok
Aslında bu yöntem ilk olarak ABD'de yaygınlaştı.
Örneğin:
- Kaliforniya
- Oregon
- Avustralya'nın bazı eyaletleri
- Kanada'nın bazı bölgeleri
yangın riski çok yükseldiğinde elektrik şirketleri Public Safety Power Shutoff (PSPS) adı verilen uygulamayla elektriği bilinçli olarak kesiyor.
Kaliforniya'da bazen 100 binlerce kişi, hatta 1 milyondan fazla abone günlerce elektriksiz kalabiliyor.
Yani bu uygulama dünyada da var.
3. Peki Avrupa'da neden pek görmüyoruz?
Çünkü birçok Avrupa ülkesinde:
- orman yoğunluğu farklı,
- iklim daha nemli,
- yaz sıcaklıkları daha düşük,
- rüzgâr ile aşırı kuraklık aynı anda daha az görülüyor.
İspanya, Portekiz ve Yunanistan gibi Akdeniz ülkelerinde ise zaman zaman benzer önlemler alınabiliyor.
4. Türkiye'de altyapının da etkisi var
Uzmanların sıkça dile getirdiği bir konu da şu:
İzmir'de elektrik dağıtım şebekesinin önemli bir kısmı hâlâ havai hatlardan oluşuyor.
Yani teller direkler üzerinde açıkta bulunuyor.
Buna karşılık birçok gelişmiş ülkede yangın riski yüksek bölgelerde;
- hatlar yer altına alınıyor,
- iletkenler yalıtımlı hale getiriliyor,
- otomatik sensörler kullanılıyor,
- yapay zekâ ile hatlar sürekli izleniyor.
Bu yatırımlar çok maliyetli olduğu için her bölgede uygulanamıyor.
5. İzmir neden daha fazla etkileniyor?
İzmir'de yaz aylarında üç risk aynı anda oluşuyor:
- 60-80 km/s'ye ulaşan kuvvetli kuzey rüzgârı,
- yüzde 10-20'lere kadar düşen nem,
- 35-40 dereceyi bulan sıcaklık.
Bu üçlü birleştiğinde orman yangını açısından dünyanın en riskli meteorolojik koşullarından biri ortaya çıkıyor. Bu nedenle dağıtım şirketi ve kamu kurumları, yangın ihtimalini azaltmak için enerjiyi geçici olarak kesmeyi tercih ediyor.
Özetle, "dünyada rüzgâr var ama elektrik kesilmiyor" algısı tam doğru değil. Özellikle yangın riski yüksek bölgelerde önleyici elektrik kesintileri dünyanın başka ülkelerinde de uygulanıyor. Ancak İzmir'de bu uygulamanın sık gündeme gelmesinin nedenlerinden biri hem yangın riskinin çok yüksek olması hem de havai elektrik hatlarının hâlâ yaygın olarak kullanılmasıdır.
