Türkiye genelinde milyonlarca hanenin tüketim alışkanlıklarını ve aylık bütçe dengelerini doğrudan etkileyen makroekonomik veriler, mevsimsel geçişlerin ve sektörel hareketliliklerin izlerini taşımaya devam ediyor. Havaların ısınması, turizm sezonunun resmen kapılarını açması ve tarımsal üretimde hasat döneminin hız kazanması, raflardaki ve tezgahlardaki etiketlerin yönünü belirleyen temel faktörler olarak öne çıktı. Alışveriş sepetlerini doldurmaya çalışan vatandaşlar ile ticari faaliyetlerini sürdüren işletmeler, her ay olduğu gibi bu dönemde de hangi ürün grubunun bütçeye ne kadarlık bir yük getirdiğini yakından takip ediyor. Resmi kurumlarca titizlikle derlenen enflasyon sepeti verileri, harcama kalemleri arasındaki makasın ne denli açıldığını ve tüketim önceliklerinin nasıl şekillendiğini somut bir biçimde ortaya koyuyor.
Havayolu ulaşımı ve giyim sektörü cüzdanları zorladı
Yılın beşinci ayına ilişkin tüketici fiyat endeksi dökümlerini kamuoyuyla paylaşan Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), tüketici fiyatları bazında mayısta en yüksek fiyat artışının yaşandığı sektörü tescilledi. Resmi rapora göre, yaklaşan yaz tatili ve artan seyahat talebinin de etkisiyle hava yolu ile yurt içi yolcu taşımacılığı yüzde 15,65'lik bir ivmeyle listenin en tepesine yerleşti. Ulaşım maliyetlerindeki bu rekor yükselişi, mevsim geçişi nedeniyle vitrinlerini yenileyen tekstil ve hazır giyim sektörü takip etti. Yeni sezon koleksiyonlarının raflara inmesiyle birlikte erkek ve erkek çocuk giysileri yüzde 14,88 oranında zamlanırken, sınır ötesi seyahatlerin maliyetini doğrudan etkileyen hava yolu ile yurt dışı yolcu taşımacılığı kategorisi de yüzde 14,29'luk bir artışla cepleri zorlayan üçüncü büyük kalem oldu.
Gıda ve tekstil ürünlerindeki yukarı yönlü seyir sürdü
Tüketici endeksindeki yükseliş trendi sadece ulaşım ve giyimle sınırlı kalmayarak, günlük yaşamın vazgeçilmez temel tüketim maddelerine de sirayet etti. Sosyal ve ekonomik hayatın kalbi olan mutfaklarda sıklıkla kullanılan bazı temel gıdalar ile giyim alternatifleri mayıs ayında zam rüzgarından payını aldı. Pazar ve market raflarında sıkça kendine yer bulan ve yemeklerin harcını oluşturan diğer sebzeler, taze veya soğutulmuş (soğan, sarımsak, havuç, mantar, zeytin gibi) ürün grubu bir önceki aya göre yüzde 13,97 oranında pahalandı. Kadın modasındaki sezon değişimini yansıtan kadın ve kız çocuk giysileri yüzde 13,05 yükselirken, mutfakların ana girdilerinden olan yağlar yüzde 9,53, yemeklere lezzet katan tuz, çeşniler ve soslar ise yüzde 8,66'lık bir artış grafiği sergiledi. Listede ayrıca mevsimsel talep artışı yaşayan hurma, incir ve tropikal meyveler ile taze üzümsü meyveler ve yoğurt gibi süt ürünleri de yüzde 7,99 ila yüzde 8,64 arasında değişen oranlarda zamlandı.
Yaz mevsiminin gelişiyle pazar tezgahları rahat bir nefes aldırdı
Harcama sepetinin can yakan kalemlerine karşılık, tarımsal üretimde yaşanan bolluk ve hasat yoğunluğu mutfak bütçelerini dengeleyen en büyük kurtarıcı oldu. Kış aylarının zorlu şartlarının geride kalması ve sera üretiminin yerini tarla üretimine bırakmasıyla birlikte, sofraların baş tacı olan ürünlerde çok ciddi indirimler kaydedildi. Geçen ay tüketici yüzünü en çok güldüren harcama grubu, yüzde 22,21'lik dikkat çekici bir düşüşle meyvesi yenen sebzeler, taze soğutulmuş (domates, biber, salatalık, kabak gibi) kategorisi oldu. Kış boyunca el yakan domates ve biber gibi temel ürünlerdeki bu gerilemeyi, yüzde 19,97 oranında ucuzlayan yeşil baklagil sebzeleri, taze veya soğutulmuş ürünler ile salataların vazgeçilmezi olan ve yüzde 15,54 düşüş gösteren yeşil yapraklı veya saplı sebzeler, taze veya soğutulmuş kalemleri izledi.
Akaryakıt ve ev aletlerinde indirimler etiketlere yansıdı
Mayıs ayında yaşanan fiyat düşüşleri sadece tarım koridoruyla sınırlı kalmayıp, lojistik maliyetlerini ve ev ekonomisini doğrudan etkileyen sanayi ve enerji sektörlerine de olumlu yansıdı. Özellikle taşımacılık ve üretim sektörünün en büyük gider kalemleri arasında yer alan akaryakıt fiyatlarındaki gevşeme, genel fiyat seviyeleri üzerindeki baskıyı bir nebze olsun hafifletti. Bu kapsamda, pompa fiyatlarında yaşanan indirimlerle birlikte motorin fiyatları yüzde 7,7 oranında gerileyerek sürücülere ve nakliyecilere rahat bir nefes aldırdı.
Ev içi konforu artırmak isteyen tüketiciler için de sevindirici gelişmeler yaşandı; diğer küçük ev aletleri yüzde 3,78 oranında ucuzlarken, gıda enflasyonunun küresel olarak yüksek seyrettiği bu dönemde çikolata, kakao, kakao bazlı gıda ürünleri yüzde 3,14 ve kahvaltılık tahıl ürünleri yüzde 2,96 oranında fiyat düşüşü kaydetti. İndirim listesinin devamında ise sıcak günlerin vazgeçilmezi olan dondurma ve buzlu şerbetler, kişisel ulaşım araçları için kullanılan diğer yakıt türleri, mutfak ekipmanları ve taze/donmuş et ürünleri ile kahve fiyatlarındaki yüzde 1,67'lik hafif gerilemeler de mayıs ayının dikkat çeken diğer bütçe dostu detayları olarak kayıtlara geçti.
