Sokaklardan topladıkları pet şişelerle geçimlerini sağlayan geri dönüşüm işçileri, şimdi aynı şişelerin peşinde vatandaşlarla yarışıyor. 1 Temmuz'da hayata geçirilen Depozito Yönetim Sistemi (DOA) çevre için önemli bir adım olarak görülürken, sokaklarda yıllardır kağıt ve plastik toplayarak yaşamını sürdüren yüzlerce kişinin gelirini de önemli ölçüde azalttı. Eskiden birkaç saatte doldurdukları çuvalları artık günlerce dolaşmalarına rağmen dolduramadıklarını söyleyen toplayıcılar, "Bu bizim ekmek teknemiz" diyerek sistemin kendileri için yeni bir geçim krizine dönüştüğünü anlattı.
Türkiye genelinde çevre kirliliğini azaltmak ve geri dönüşümü teşvik etmek amacıyla uygulamaya alınan sistem kapsamında vatandaşlar, depozitolu ambalajları iade makinelerine bırakarak şişe başına 1 TL teşvik alıyor. Uygulamaya ilgi her geçen gün artarken, yıllardır sokaklardan topladıkları pet şişeleri satarak geçinen geri dönüşüm işçileri ise gelirlerinin yarı yarıya düştüğünü belirtti.
25 kilosu 175 lira
Basmane’de konuştuğumuz, saatlerce İzmir sokaklarından topladığı şişe ve atıkları depoya getiren kağıt toplayıcısı Muhammet A. depozito uygulamasının başlamasıyla birlikte işlerinin olumsuz etkilendiğini anlattı. Özellikle PET şişelerde ciddi bir azalma yaşandığını belirterek "Eskisi gibi sokaklardan şişe toplayamıyoruz. Herkes hurdacı oldu. Eline poşeti alan şişe toplamaya başladı, caddeler dolu" diyerek depozito makinesinden para kazanmak isteyen çok sayıda kişinin şişe toplamaya başladığını ifade etti.
Kendilerinin de hâlâ şişe toplamaya devam ettiğini ancak eskisi kadar mal bulamadıklarını ifade eden Muhammet bey "Eskiden daha fazla çıkıyordu, şimdi toplaya toplaya ancak belli sayıya ulaşıyoruz" dedi. Dün geceden beri sokaktayım, topladığım mal yaklaşık 25 kilogram ediyor. Topladıkları karışık plastiğin 25 kilosunu 175 liraya sattıklarını ifade eden toplayıcı, depozito makinesinin bazı şişeler için daha fazla kazandırdığını belirterek, "Makine daha çok veriyor. Böyle olunca bizim işimiz azalıyor" diye konuştu.
"Eskiden 700 lira kazanıyorduk, şimdi 250 liraya düştü"
Kendilerinin hâlâ sokaklardan şişe toplamaya devam ettiğini ancak artık eskisi kadar mal bulamadıklarını anlatan Muhammet A., şunları söyledi:
"Bu bizim ekmek teknemiz. Biz yıllardır sokaklardan şişe toplayarak geçiniyoruz. Depozito sistemi çıktıktan sonra sokaklardan topladığımız şişe sayısı en az yüzde 60 azaldı. Eskiden insanlar pet şişeyi, tenekeyi bize bırakıyordu. Şimdi herkes toplamaya başladı. Eline poşeti alan hurdacı oldu. Özellikle Basmane tarafında, sahillerde insanlar akşam gezmeye değil, şişe toplamaya çıkıyor. Komşusundan alıyor, kahveden alıyor, sahilden alıyor, sonra gidip makineye okutuyor. Bir kişi makinenin başına geliyor, beş kişinin T.C. kimlik numarasıyla yüzlerce şişe okutuyor. Böyle olunca bize hiçbir şey kalmıyor. Bize yazık değil mi?"
"Ben otelde kalıyorum. Öyle güzel bir otel sanılmasın. Kurtlu yataklarda yatıyoruz. Ama mecburuz. Çünkü kiraya çıkacak paramız yok. O otelde kalmak kiradan daha ucuza geliyor. Bizim tek gelirimiz bu iş. Başka maaşımız yok, sigortamız yok, destek verenimiz yok. Sabah çıkıp ne toplarsak onunla karnımızı doyuruyoruz. Şimdi bu kazanç da elimizden gidiyor. En azından teneke kutulardan biraz para kazanabiliyoruz ama o da yetmiyor. Eskiden günlük 600-700 lira kazanıyorduk. Şimdi kazancımız düştü. Aynı sokakları geziyoruz, aynı emeği veriyoruz ama şişe bulamıyoruz. İnsanlar depozito makinesine götürmek için toplamaya başlayınca bizim işimiz bitti. Eskiden bir sokaktan torbayla çıkıyorduk, şimdi saatlerce dolaşıyoruz, elimiz boş dönüyoruz. Gün boyu çalışıp eskiden birkaç saatte kazandığımız parayı bile kazanamıyoruz. Biz alın terimizle ekmeğimizi kazanmaya çalışıyoruz. Bu sıcakta, 50 derece güneşin altında sabahtan akşama kadar sokak sokak geziyoruz. Çöp karıştırıyoruz, ağır yük taşıyoruz. Kimse kolay para kazandığımızı sanmasın. Bu işin içinde emek var. Ama şimdi o emeğin de karşılığı kalmadı. Devlet bize başka bir iş versin ya da bu sisteme bir çözüm bulsun. Böyle devam ederse biz nasıl yaşayacağız? Hırsızlık mı yapalım? Dilencilik mi yapalım? Biz çalışmak istiyoruz. Tek istediğimiz alın terimizle ekmeğimizi kazanabilmek."
Şişeyi bıraktık kartona yöneldik
Muhammet A ile birlikte çalışan başka bir kağıt toplayıcısı da sabıkası olduğunu, başka iş bulmakta zorlandığını mecburen saatlerce bu işi yaptığını söyleyerek aynı bölgede 40 kişi olduklarını ve her geçen gün kazançlarının azaldığını söyledi. Bu yüzden şişeden daha çok karton toplamaya yöneldiklerini anlatan kağıt toplayıcısı işçi şunları söyledi:
“Geçim kaynaklarını sürdürebilmek için karton, naylon ve diğer dönüşüm malzemelerine yoğunlaşmaya başladık. Bizim kimsenin ekmeğinde gözümüz yok ama ne yapacağımızı şaşırdık. Eskiden burada civardaki kahvehaneler iş yerleriyle anlaşıyorduk ; onlar şişeleri biriktirip bize veriyordu, Artık gittiğimizde bulamıyoruz.
Depocuların da, bizim gibi toplayıcılık yapan kardeşlerimizin de ekmeğine maalesef zarar verdi. Eskiden günlük ortalama 700-800 lira kazanıyorduk. Şimdi aynı işi yapıyoruz ama kazancımız 250-300 liraya düştü. Bizim yiyeceğimiz ekmeği elimizden aldılar desek yeridir.”
