Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) tarafından organize edilen ve Türkiye’nin en kapsamlı kitlesel seçme organizasyonu olan 2026 Yükseköğretim Kurumları Sınavı (2026-YKS), geçtiğimiz günlerde gerçekleştirilen oturumların ardından tamamlandı. Hafta sonu boyunca süren yoğun sınav maratonunun ardından, Temel soru kitapçıkları ve cevap anahtarları da kurumun resmi internet sitesi üzerinden hızlıca kamuoyunun erişimine açıldı. Toplamda 2 milyon 425 bin 628 adayın katıldığı bu büyük yarış, sadece öğrencilerin değil, eğitim teknolojileri uzmanlarının da yakın takibindeydi. Eğitim dünyası ve adaylar neticeleri ve soru kalitesini tartışırken, akademik camiadan dikkat çeken deneysel bir hamle geldi. Teknolojinin sınırlarını ve yapay zeka modellerinin insan bilişsel seviyesine ne kadar yaklaştığını ölçmek isteyen bir akademisyen, sınavın tüm soru havuzunu dünyanın en gelişmiş dijital zeka algoritmalarına yükleyerek sıcağı sıcağına küresel bir performans testi gerçekleştirdi.
Gelişmiş yapay zeka modelleri matematik formüllerinde havlu attı
Sosyal medya platformlarında paylaştığı nitelikli akademik içeriklerle ve “akademiklink” kullanıcı adıyla tanınan Prof. Dr. Behçet Yalın Özkara, sınav kitapçıklarının yayınlanmasının hemen ardından kapsamlı bir dijital deney başlattı. Profesör Özkara, milyonlarca öğrencinin ter döktüğü YKS’nin AYT ve TYT sorularını yapay zekâya çözdürdü. Dünyanın en popüler iki büyük dil modelini karşı karşıya getiren bu zorlu süreçte, algoritmaların metin okuma, mantıksal çıkarım yapma ve karmaşık geometri problemlerini analiz etme yetenekleri doğrudan test edildi. Ancak ortaya çıkan neticeler, insan zihninin çok yönlü düşünme biçiminin robotlar tarafından henüz tam anlamıyla ikame edilemediğini gösterdi.
Deneyin ilk aşamasında popüler yapay zeka modellerinden biri olan Claude, sistem optimizasyonu ve karmaşık işlem döngüleri nedeniyle sınavın ağırlığını kaldıramadı. Süreci aktaran Özkara, "Claude patladı. Bir türlü yapamıyor, naza çekiyor" ifadeleriyle bu modelin karşılaştığı teknik yetersizliği dile getirdi. Bir diğer küresel aktör olan Gemini ise tüm soruları yanıtlamayı başardı ancak analiz süreci derinleştikçe dijital zekanın da öğrenciler gibi yanılgılara düştüğü görüldü. Yapılan değerlendirmelerde, insan benzeri akıl yürütme becerisine sahip olduğu iddia edilen sistemlerin, özellikle işlem basamakları uzun olan sorularda mantıksal tutarlılığı kaybettiği tescillendi.
Temel yeterlilik testindeki hatalar sözel alanlarda yoğunlaşmadı
Özkara’nın kamuoyuyla paylaştığı detaylı döküme göre, sınavın ilk oturumu olan Temel Yeterlilik Testi (TYT) kapsamında Gemini modeli oldukça dalgalı bir performans ortaya koydu. Dil bilgisi, paragrafta anlam ve okuduğunu anlama becerilerini ölçen TYT Türkçe bölümünde sistem, milyarlarca metin verisiyle eğitilmiş olmasına rağmen bir yanlış yapmaktan kurtulamadı. Benzer şekilde, kronolojik bilgi ve harita okuma becerisi gerektiren Sosyal Bilgiler testinde de bir yanlış çıkaran yapay zeka, asıl büyük şoku sayısal alanda yaşadı. Görsel okuma, problem çözme ve soyut düşünme yeteneği gerektiren Matematik testinde adeta duvara çarpan model, tam beş yanlış yaparak insan rakiplerinin gerisinde kaldı. Buna karşın, formül ve net bilgiye dayalı Fen testinde ise kusursuz bir grafik çizerek yanlış yok sonucuyla bu bölümü tamamladı.
Alan yeterlilik testinde fen soruları yapay zekayı zorladı
Sınavın ikinci aşaması olan ve öğrencilerin kendi branşlarındaki uzmanlık seviyelerini ölçen Alan Yeterlilik Testi (AYT) sonuçları ise çok daha şaşırtıcı bir tezatlığı ortaya koydu. Yapay zeka, lise müfredatının en ağır sözel ve sayısal alanlarını barındıran AYT Türk Dili ve Edebiyatı, Sosyal ve Matematik bölümlerinde üstün bir başarı sergileyerek bu testlerin tamamını yanlış yok performansıyla sıfır hatayla bitirdi. TYT'de matematikten beş yanlış yapan sistemin, AYT matematiği firesiz tamamlaması uzmanlar tarafından şaşkınlıkla karşılandı. Ancak sistemin kondisyonu, fen bilimlerinin derinliklerine girildiğinde yeniden sinyal verdi. İleri düzey fizik, kimya ve biyoloji teorilerinin yer aldığı AYT Fen testinde mantık yürütmekte zorlanan model, tam dört yanlış yaparak elendi. Yapılan bu deneysel çalışma, yapay zekanın veri tabanındaki teorik bilgileri çağırmada çok başarılı olduğunu ancak işin içine insan yaratıcılığı ve sınav stresi altındaki pratik zeka faktörleri girdiğinde, insan beyninin hala rakipsiz olduğunu bir kez daha kanıtladı.
