İNCİ ONGUN/İzmir’in Basmane semti, yalnızca kente göç ederek gelenlere değil, İzmir’de doğup büyümüş, yaşamını bu kentte geçirmiş, artık çalışamayacak yaşa gelmiş ve yoksulluğun dibine vurmuş insanlara da barınabilecekleri bir sığınma limanı oluyor. Sokaklarda ve parklarda yaşayan, belli bir yaşa gelmiş ve artık gücünü kaybetmiş bu insanlar, hayatta kalabilmek için büyük bir mücadele veriyor.
Semtin simge noktalarından Hatuniye Meydanı, yıllardır en ucuz otellerin üç kişilik odalarında bile kalacak parası olmayan evsizlerin yaşam alanı haline gelmiş durumda. Birçoğu çocukları ve yakınları tarafından istenmeyerek sokağa terk edilen yaşlıların en büyük hayali ise ömürlerinin kalan yıllarını bir huzurevinde geçirebilmek.
Aralarında 15-20 yıldır parkın beton zemini üzerinde yaşayanlar, rüzgardan korunabilmek için boş süs havuzlarına sığınanlar da bulunuyor. Yaz-kış, yağmur, sıcak ve soğuk demeden yaşamlarını sokakta sürdürmeye çalışan bu insanlar, kendilerine uzanacak bir yardım eli bekliyor. Yardım derneklerinin günde bir kez verdiği tek öğün yemekle karınlarını doyurmaya çalışıyorlar.
Sabahın erken saatlerinde ise zabıta geldiğinde yorgan ve döşeklerini toplayarak hava kararıncaya kadar meydandan çekiliyorlar. Aralarında 80’li yaşlarını aşmış, ayakta durmakta güçlük çeken, hasta ve artık çalışamayacak durumda olan yaşlılar da bulunuyor.
87 yaşında sokakta
Hatuniye Meydanı’nda herkesin “Cemal dede” diye seslendiği 87 yaşındaki Cemal Demir, kaldırım kenarına kurulan yatakta yaşamını sürdürüyor. Yürümekte güçlük çeken, koltuk değneği kullanan ve kulakları da iyi duymayan Demir’in günlük ihtiyaçlarını çevredeki esnaf ve vatandaşlar karşılamaya çalışıyor.
Cemal Baba’nın ise tek isteği yeniden bir bakım merkezine yerleşebilmek.
Demir, daha önce Buca’da “Bizim Evimiz” adlı bakım merkezinde kaldığını, ancak Basmane’deki arkadaşlarını görmek için dışarı çıkmak istediğinde kendisine izin verilmediğini anlattı. Arkadaşlarını görüp yeniden dönmek düşüncesiyle merkezden ayrılan Demir, daha sonra tesise geri alınmadığını söyledi.
O günden bu yana sokakta yaşayan Cemal Baba, bakım merkezinden ayrıldığı için duyduğu pişmanlığı anlatırken gözyaşlarını tutamadı. Kendisine orada çok iyi bakıldığını söyleyen Demir, “Güzel bir yerdi. Bana çok iyi bakıyorlardı. On numaraydı. Oradan çıktığıma pişmanım” dedi.
Bir zamanlar kaldığı yere yeniden kabul edilmek istediğini defalarca dile getiren Demir, kendisine bir kez daha imkân verilmesi halinde oradan ayrılmayacağını söyledi:
“Bir daha alırlarsa çıkmam. Ben oraya geri dönmek istiyorum.”
Çevresindeki vatandaşlar da yaşlı adamın artık sokakta tek başına yaşamını sürdürebilecek durumda olmadığını belirterek yetkililerden yardım istedi.
Bugün 87 yaşındaki Cemal Baba’nın bütün isteği, arkadaşlarını görmek için ayrıldığı ancak bir daha dönemediği bakım merkezinin kapısının kendisine yeniden açılması. Gözyaşları içinde yetkililere seslenen Demir, kendisine ikinci bir şans verilmesini ve kalan ömrünü sokakta değil, yeniden güvenli bir çatı altında geçirmek istediğini söyledi.
“Dört senedir yalnızım”
Meydanda yaklaşık dört yıldır yaşayan 65 yaşındaki Kenan Titiz ise yaz-kış sokakta kaldığını anlattı. Ailesinden uzun süredir ayrı olduğunu belirten Titiz, yakınlarının kendisinin sokakta yaşadığını bilmediğini söyledi.
“Dört senedir tek başımayım. Yaz kış buradayım. Burada benim gibi yatan insanlar var. Yağmur yağdığı zaman kapalı bir yer arıyorlar. Bulamayınca dükkânların önlerine sığınıyorlar.”
Titiz, iki hafta önce annesini kaybettiğini ancak telefonu çalındığı için ölüm haberini zamanında alamadığını anlattı.
“İki hafta önce annemi kaybettim. Mezarına bile gidemedim, haberim olmadı. Telefonumu çaldıkları için artık burada telefon kullanmıyorum. Ailemden kimse benim burada olduğumu bilmiyor. Dört senedir tek başımayım.”
Geçimini ikinci el eşya toplayıp satarak sağlamaya çalıştığını belirten Titiz, kimi eşyaları satın aldığını, kimilerini arkadaşlarının getirdiğini, kullanılabilecek durumdaki bazı eşyaları ise çöpten topladığını söyledi.
“Çöpten de güzel şeyler çıkıyor. Topluyorum, burada satıyorum. Geçimimi bu şekilde sağlamaya çalışıyorum.”
Titiz, kendisinin çalışabilecek durumda olduğunu ancak meydanda kendi ihtiyaçlarını karşılayamayacak durumda olan yaşlıların bulunduğunu belirterek, “Ben çalışabiliyorum ama burada çalışamayacak durumda olan yaşlı insanlar var. Asıl onlara sahip çıkılsın” dedi.
“15 yıldır sokaktayım”
Hatuniye Meydanı’nda yaşamını sürdüren Gürsel Cihan ise düzenli bir geliri ve kalacak evi olmadığı için yaklaşık 15 yıldır sokakta yaşadığını anlattı.
“15 yıldır sokaklardayım. Birisi gelip bana yemek verirse yiyorum. İş verseler çalışırım. Gittim, yalvardım. Ne iş olursa yaparım dedim ama bana iş veren olmadı.”
Cihan, evinin ve ikamet adresinin bulunmamasının iş bulmasını da zorlaştırdığını belirterek yaşadığı çıkmazı şöyle anlattı:
“Evim yok. İkametgâhım yok. İkametgâh olmadığı için iş bulmak da zor. Bir yer tutmak için para lazım. Para kazanmak için iş lazım. İşim yoksa evi nasıl tutacağım? Evin yoksa ikametgâhı nasıl alacaksın? Böyle bir çıkmazın içindeyim. Ben 15 yıldır sokaklardayım. Benim hayatım kitaplara sığmaz.”
Sokakta güvenlik yok
Cihan, sokakta yaşayanların güvenlik sorunuyla da karşı karşıya kaldığını belirterek şunları söyledi:
“Sokakta yaşamak çok zor. Uyuyan insanların telefonlarını ve paralarını çalıyorlar. Benim de telefonumu çaldılar. Önceden çok korkuyordum. İnsanlar jiletle geziyor. İçip kendini kaybeden var, hırsızı var, jiletçisi var. Her türlü insanla karşılaşıyorsun. Anlatamayacağın çok şey var.”
Basmane’de insanların birbirine sahip çıktığını söyleyen Cihan, “Allah’tan buraya geldim. Basmane’yi o yüzden seviyorum. Burada insan gibi insanlar var. İnsanlar birbirine sahip çıkıyor. Başka yerlere gittiğinde seni kabul etmiyorlar. Burada en azından kalabiliyoruz” dedi.
Esnaf sahip çıkıyor
Hatuniye çevresinde çalışan esnaf ve mahalle sakinleri ise sokakta yaşayanlara imkânları ölçüsünde destek olmaya çalışıyor. Kimi yemek getiriyor, kimi çay ve su ikram ediyor, kimi ise hastalandıklarında hastaneye ulaşmalarına yardımcı oluyor.
Ancak mahalle sakinleri, bireysel yardımların sorunu çözmeye yetmediğine dikkat çekiyor.
Meydanda yaşayanlara uzun süredir destek olmaya çalışan bir vatandaş, “Biz kendimiz için bir şey istemiyoruz. Burada 20-25 kadar insan var. İçlerinde yaşlılar, hastalar, yürüyemeyenler var. Birileri gelsin, tek tek tespit etsin. Çalışabilecek olana iş, çalışamayacak durumda olana güvenli bir yer sağlansın” dedi.
“Kışın ne olacak?”
Hatuniye Meydanı’nda yaşayanların en büyük endişesi yaklaşan kış ayları. Yaz aylarında açık alanda yaşam bir şekilde sürdürülebilirken, yağmur, soğuk ve rüzgârla birlikte koşullar daha da ağırlaşıyor.
Titiz, özellikle ileri yaştaki kişilerin sokakta kışı geçirmesinin mümkün olmadığını belirterek, “Ben kendim için istemiyorum. Ben çalışırım, ekmeğimi kazanırım. Ama burada yürüyemeyen, çalışamayacak durumda olan insanlar var. Yarın kış gelecek. Bu insanlar burada ne yapacak?” diye sordu.
Hatuniye Meydanı sakinlerinin ve çevrede yaşayan vatandaşların ortak çağrısı ise meydanda yaşayan evsizlerin durumlarının sosyal hizmet ekipleri tarafından tek tek tespit edilmesi, sağlık ve yaş durumlarına göre değerlendirilmesi, özellikle yaşlı ve hasta olanların güvenli bir tesise yerleştirilmesi.
