KAZİM BOZKURT/Bornova ilçesi Egemenlik Mahallesi 6106 Sokak No:113 adresinde (tapuda Işıklar Mahallesi, 11085 ada 11 parsel) özel bir şirket tarafından gerçekleştirilmesi planlanan "Tehlikeli ve Tehlikesiz Atıkların Geri Kazanımı" projesi için Çevresel Etki Değerlendirme (ÇED) süreci başlatıldı. Bakanlığa 13 Kasım 2026'da sunulan ÇED Başvuru Dosyası halkın görüşüne açılırken, ÇED Yönetmeliği'nin 9. maddesi uyarınca 3 Aralık 2026 Perşembe günü Halkın Bilgilendirilmesi ve Sürece Katılımı Toplantısı düzenlenecek.
ENVON Çevre Danışmanlık tarafından hazırlanan dosyada proje, ÇED Yönetmeliği Ek-1 listesinin 11. maddesi kapsamında değerlendiriliyor. Toplam yatırım bedeli 9 milyon 522 bin TL olarak açıklanıyor. Faaliyet alanı ise 772,26 metrekare — standart iki basketbol sahasının (840 metrekare) yaklaşık yüzde 92'si. Tesis, S.S. Geri Kazanımcılar Metal Toplu İşyeri Yapı Kooperatifi içinde, kiracı olarak faaliyet gösterecek. Mevcut bina kullanılacağı için yeni bir inşaat aşaması öngörülmüyor.
Altı ayda toplama-ayırmadan ergitmeye
Dosyanın dikkat çekici noktalarından biri, aynı adreste altı ay içinde yaşanan proje kapsamı değişikliği. Şirket adına 8 Mayıs 2026 tarih ve E-15619886 sayılı yazıyla "Tehlikesiz Atık (Metal, Plastik, Ahşap, Kâğıt/Karton) Toplama Ayırma" faaliyeti için ÇED muafiyet görüşü verilmişti. İl Müdürlüğü yazısında, tesiste "herhangi bir kimyasal işlem, metale ergitme, döküm, haddeleme gibi işlemlerin yapılmayacağının beyan ve taahhüt edildiği" belirtiliyordu.
Kasım ayında sunulan yeni dosyada ise aynı adreste elektrikli potada ergitme ve külçe döküm, 380 santigrat derecede imbikle cıva damıtma, PCB arındırma, solvent distilasyonu, asit-baz nötralizasyonu, hava yastığı (airbag) nötralizasyonu, asbest içeren parçaların manuel sökümü ve IBC/varil yıkama dahil 29 ayrı proses planlanıyor.
Bu değişiklik, önceki taahhüdün fiilen ihlal edildiğini göstermiyor. Şirket, önceki muafiyet görüşünün kapsamı dışında kalan faaliyetleri de içeren yeni proje için ÇED başvurusunda bulunmuş durumda. Ancak belgeler, yalnızca tehlikesiz atık toplama-ayırma faaliyetinden, tehlikeli atıkların kimyasal ve ısıl yöntemlerle işlenmesini de içeren çok daha geniş bir proje kapsamına altı ay içinde geçildiğini ortaya koyuyor.
Kapsam değişikliğinin izleri dosyanın eklerinde de görülüyor. 27 Ağustos 2026 tarihli yer inceleme dilekçesinde ve 15 Ekim 2026 tarihli yeminli mali müşavir onaylı proje bedeli belgesinde proje hâlâ "Tehlikesiz ve Tehlikeli Atıkların Fiziksel Yöntemlerle Geri Kazanımı" adıyla anılıyor.
Kapasite: Tek satırda yazmıyor, toplanınca 113 bin 900 ton çıkıyor
Tesise kabul edilmesi planlanan 198 atık kodu arasında asitler, halojenli organik çözücüler, boya-vernik çamurları, bitik katalizörler, PCB içeren transformatörler, cıva içeren parçalar, amalgam atıkları ve patlayıcı bileşenler içeren atıklar bulunuyor.
Dosyada toplam yıllık kapasite tek bir rakam olarak verilmiyor. Tablo 74'teki 29 prosesin yıllık kapasiteleri toplandığında 113 bin 900 ton/yıl, 300 çalışma günü üzerinden de yaklaşık 380 ton/gün sonucuna ulaşılıyor. En büyük kalem, 50 bin ton/yıllık atık kimyasal ön işlem ve geri kazanımı faaliyeti.
Bu rakamın niteliği önemli: 113 bin 900 ton, şirketin gerçekleşeceğini bildirdiği yıllık atık girişi değil, prosesler için dosyada belirtilen kapasitelerin aritmetik toplamı.
Dosya, ortak kullanılan bazı ekipmanlar için kapasite dağılımı yapıyor. Kırma makinesine ilişkin hesapta toner, ambalaj ve emici malzeme proseslerine belirli yüzdeler ayrılıyor. Dönerli yıkama üniteleri için de proses bazında 27 bin 650 tonluk toplam işlem miktarı belirtiliyor. Ancak tesis genelinde bütün makinelerin hangi faaliyetlere, hangi sürelerle tahsis edileceğini gösteren bütünleşik bir ekipman ve çalışma çizelgesi sunulmuyor.
Tesiste 10 personelin üç vardiya halinde, günde 24 saat ve yılda 300 gün çalışması planlanıyor. İşletme ömrü ise 50 yıl olarak öngörülüyor.
Aynı makineler birden fazla proseste: Yıkama sistemi sayısı da farklı
Projenin yatırım tablosunda dört kırma makinesi ve iki dönerli yıkama ünitesi yer alıyor. Kırma ve parçalama işlemleri kablo, yalıtım, toner, kontamine ambalaj, elektronik atık ve başka atık akımlarının işlendiği bölümlerde tarif ediliyor. Dönerli yıkama üniteleri de tehlikeli kablolar, kontamine metaller, PCB içeren ekipmanlar, yağ filtreleri ve diğer atıkların arındırılmasında kullanılacak.
Dosya, iki dönerli yıkama ünitesinin toplam teorik kapasitesini 30 bin 600 ton/yıl olarak hesaplıyor. Bu ünitelere yönlendirilmesi öngörülen atıkların yıllık miktarı ise 27 bin 650 ton.
Bununla birlikte su tüketimi bölümünde iki dönerli yıkama ünitesine ek olarak iki yıkama sisteminin kurulacağı belirtilirken, 9 milyon 522 bin liralık yatırım bedelinin ayrıntılandırıldığı Tablo 75'te yalnızca bir yıkama sistemi yer alıyor. Yıkama başlığı, yıkama sistemi ve dönerli yıkama ünitesi olarak kullanılan ekipman tanımlarının birbirleriyle nasıl ilişkilendirildiği ve yatırım hesabına nasıl yansıtıldığı açıklığa kavuşturulmayı bekliyor.
Kapasite hesaplarının önemli bölümü 24 saatlik çalışma üzerinden yapılırken dosyanın gürültü bölümünde "tüm makine ve ekipmanın aynı anda çalışması söz konusu olmayacak" deniliyor.
Bu ifade tek başına yıllık kapasitelerin yanlış olduğunu göstermiyor. Ancak aynı makinelerin birden fazla proseste kullanılacağı dikkate alındığında, ilan edilen kapasitelerin hangi vardiya, ekipman tahsisi ve üretim programıyla sağlanacağı sorusu ortaya çıkıyor.
Solvent hesabında doğrudan aritmetik hata
ÇED dosyasında atık solvent geri kazanımı için yapılan kapasite hesabında da sayısal tutarsızlık bulunuyor.
Proseste saatte 0,77 ton kapasiteli vakum distilasyon makinesi, günlük 24 saat çalışma ve yüzde 90 verim öngörülüyor. Günlük kapasite 6,7 ton olarak yazılıyor. Oysa verilen değerler çarpıldığında:
0,77 × 24 × 0,90 = 16,632 ton/gün
sonucuna ulaşılıyor.
Hemen ardından gelen yıllık hesap ise günlük 16,67 ton üzerinden yapılarak 5 bin ton/yıl kapasite belirtiliyor.
Dolayısıyla yıllık hedef, makinenin saatlik kapasitesine yaklaşık olarak uyarken günlük kapasite satırındaki sonuç hesapla örtüşmüyor. Bu hata, dosyadaki diğer kapasite hesaplarının da hangi yöntemle kontrol edildiği sorusunu gündeme getiriyor.
Cıva: 1.035 tonluk hesabın dayanağı açıklanmıyor
Dosya, 16 01 08* (cıva içeren parçalar) ve 18 01 10* (diş tedavisinden kaynaklanan amalgam atıkları) kodlu atıklar için yılda 1.150 ton işleme kapasitesi öngörüyor. Bunun yüzde 90'ının cıva olduğu kabul edilerek 1.035 ton/yıl cıva geri kazanımı hesaplanıyor.
Ancak bu oranı destekleyen atık karakterizasyonu, numune analizi veya tedarikçi bazlı atık miktarı öngörüsü başvuru dosyasında gösterilmiyor. Dolayısıyla söz konusu rakam, gerçekleşmiş bir geri kazanım miktarı değil, dosyada kullanılan bileşim varsayımına dayanan bir üretim tahmini.
İşlem için yaklaşık üç saat boyunca 380 santigrat derece sıcaklıkta çalışan, kapalı devre olarak tanımlanan bir imbik sistemi planlanıyor.
Emisyon kontrolü açısından dosyada, atık aydınlatma ekipmanlarının işlenmesinde kullanılacak kapalı sistem vakumlu kırıcı için partikül filtresi, aktif karbon ve HEPA filtre öngörülüyor. Aktif karbonun cıva buharını tutmak amacıyla kullanılacağı belirtilirken filtre için 300–500 saatlik ortalama ömür bilgisi de veriliyor.
Ancak cıva damıtma sistemi ve elektrikli ergitme potası için sıralanan filtre önlemlerinin kirletici bazında tasarım debileri, cıva tutma kapasiteleri, doyum izleme yöntemleri ve ölçüm noktaları başvuru dosyasında ayrıntılandırılmıyor.
HEPA filtreler esas olarak partiküllerin tutulmasına yönelik olduğundan, gaz halindeki cıvanın kontrolünde aktif karbon sisteminin teknik özellikleri ve performansının nasıl doğrulanacağı ayrıca önem taşıyor.
Çevre İzleme Planı'nda ise emisyon ve atıksu ölçümlerinin bir bölümü, ilgili kurumların talebine veya sonraki izin süreçlerine bağlanıyor. İzleme yöntemlerinin ve periyotlarının hangi esaslarla belirleneceği henüz netleşmiş değil.
"Baca çıkışı olmayacak" deniyor, davlumbaz bacası yazılıyor
Dosyanın Tablo 92'sinde sekiz emisyon kaynağı için ortak biçimde "herhangi bir baca çıkışı olmayacaktır" ifadesi kullanılıyor.
Buna karşılık 15 01 11* kodlu atıkların işlendiği proseste, gaz alma ünitesinde oluşacak emisyonlar için davlumbaz kurulacağı ve "davlumbazın baca bağlantısı ile atmosfere emişi sağlanacaktır" deniliyor.
Bir bölümde baca çıkışı bulunmayacağı belirtilirken başka bir bölümde atmosfere baca bağlantılı emiş tarif edilmesi, dosya içinde açıklanması gereken doğrudan bir tutarsızlık oluşturuyor.
Baca çıkışının bulunup bulunmayacağı, gazın dış ortama hangi noktadan verileceği ve bu noktada hangi kirleticilerin hangi yöntemle ölçüleceği netleştirilmeyi bekliyor.
Kütle dengesi: Giren atık, ürün ve bakiye uzlaştırılmıyor
Dosyanın Tablo 93'ünde tesiste oluşması beklenen atıklar yıllık miktarlarıyla sıralanıyor. Bu tabloda demir metali 400 kilogram, demir dışı metal 450 kilogram, plastik ve lastik 450 kilogram, cam 200 kilogram olarak gösteriliyor.
Bu rakamlar, tesisin bütün geri kazanılmış ürün miktarlarını değil, işletmede oluşacağı tahmin edilen atıkları ifade ediyor.
Ancak dosyada, proseslere kabul edilecek atıkların hangi miktarlarda ürüne, başka tesislere gönderilecek atığa, arıtma çamuruna, atıksuya veya diğer kalıntılara dönüşeceğini topluca gösteren tesis geneli bir giriş-çıkış kütle dengesi sunulmuyor.
Örneğin yılda 3 bin ton tüketime uygun olmayan gıda atığının kabul edilerek ambalajından ayrıştırılması ve uygun olmayan gıdaların kompost tesislerine gönderilmesi planlanıyor. Buna karşılık Tablo 93'te aynı atık kodları için yıllık 300 kilogramlık bir atık miktarı yer alıyor.
Bu miktarın yalnızca işletmede oluşacak ilave atığı mı ifade ettiği, yoksa başka bir tahmine mi dayandığı açıklanmıyor. Kompost tesislerine gönderilmesi öngörülen ana atık akımının miktarı ile tablodaki 300 kilogramlık değerin nasıl uzlaştırılacağı belirsiz kalıyor.
Su hesabında iki ünite mi, bir ünite mi esas alındı?
Dosyanın su tüketimi bölümünde arındırma sıvısının 500 litre su ve 50 litre sodyum hidroksit esaslı temizleyici kullanılarak hazırlanacağı, yaklaşık iki haftada bir yenileneceği belirtiliyor.
Günlük su tüketimi ise:
500 litre / 14 gün = 0,0357 m³/gün
olarak hesaplanıyor.
Bu işlem tek bir 500 litrelik dolumu esas alıyor. Oysa aynı bölümde iki dönerli yıkama ünitesinden söz ediliyor ve Tablo 87'de 0,0357 metreküplük miktar, "Toplam: 2 adet" ifadesiyle birlikte gösteriliyor.
Her ünitede ayrı ayrı 500 litre su ve 50 litre temizleyici kullanıldığı varsayılırsa günlük yenileme hesabının iki ünite üzerinden yapılması gerekiyor.
Bu varsayım ve 300 günlük çalışma süresi esas alındığında, iki ünitede yenilenen toplam çözelti hacmi yaklaşık 23 bin 600 litre/yıl düzeyine ulaşıyor. Ancak bu hesap, her ünitenin ayrı bir çözelti haznesi kullandığı ve belirtilen yenileme sıklığının bütün çalışma süresince geçerli olduğu kabulüne dayanıyor.
Buna karşılık Tablo 93'te, dönerli yıkama ünitesindeki arındırma işleminden kaynaklandığı belirtilen 19 02 07* kodlu atık için yıllık 300 kilogram miktar veriliyor.
Burada farklı atık akımlarını birbirinden ayırmak gerekiyor. Kullanım sonrasında lisanslı tesise gönderileceği belirtilen arındırma sıvısı ile yıkama sisteminden kaynaklanan ve arıtılması planlanan günlük 14,4 metreküp proses atıksuyu aynı akım değil. Ayrıca PCB arındırma bölümünde sıvının kapalı devre dolaştırılması da tarif ediliyor.
Ancak arındırma sıvısının ne kadarının yeniden kullanıldığı, ne kadarının atık haline geldiği, hangi miktarların arıtma tesisine veya lisanslı bertaraf tesislerine yönlendirileceği ve 300 kilogramlık tahminin hangi hesapla yapıldığı açıklanmayı bekliyor.
Başvuru dosyasında günlük toplam su ihtiyacı yaklaşık 16,7 metreküp olarak hesaplanırken, kurulması planlanan atıksu arıtma tesisinin kapasite bilgilerinin sonraki ÇED Raporu'nda sunulacağı belirtiliyor.
Kümülatif etki değerlendirmesi bir paragrafla sınırlı
Dosyanın "Kümülatif Çevresel Etki Değerlendirme" bölümünde proje alanının konumu, uydu görüntüsü ve tesisin bir kilometrelik etki alanı içinde korunan alan bulunmadığı bilgisi yer alıyor.
Ancak aynı kooperatifteki diğer tesislerin envanteri, bölgedeki mevcut hava, su ve toprak kirliliği yükleri ile planlanan projenin bunlara olası katkısını gösteren sayısal bir değerlendirme sunulmuyor.
Dosyada en yakın yerleşimin kuş uçuşu 1.850 metre mesafede bulunan evler olduğu belirtiliyor. Bununla birlikte yerleşimin adı, mesafenin hangi yöntemle belirlendiği ve okul, sağlık kuruluşu gibi diğer hassas alıcıların projeyle mekânsal ilişkisi ayrıntılandırılmıyor.
Proje alanı, İzmir-Manisa Planlama Bölgesi 1/100.000 ölçekli çevre düzeni planında "Kırsal Yerleşme Alanı", 1/1.000 ölçekli uygulama imar planında ise "Küçük Sanayi Alanı" olarak gösteriliyor. Bu farklı plan kararlarının proje açısından nasıl değerlendirildiğine ilişkin açıklama dosyada bulunmuyor. Ancak iki ayrı ölçekteki planın farklı kullanım kararları göstermesi, tek başına hukuki bir aykırılığın kanıtı değil.
Depremsellik bölümünde de proje alanının "1. derece deprem kuşağı" içinde bulunduğu belirtiliyor. Bununla birlikte güncel deprem tehlikesi değerlendirmesi, yalnızca eski derece sınıflandırmasıyla yapılamayacağından, saha ve yapı özelindeki deprem güvenliği değerlendirmesinin hangi teknik verilere dayanacağı açıklığa kavuşturulmalı.
Flora-fauna listeleri, atıksu arıtma tesisinin kapasitesi ve bazı teknik çalışmaların "özel formata göre hazırlanacak ÇED Raporunda sunulacaktır" denilerek sonraki aşamaya bırakılması ise başvuru dosyası aşamasında tek başına mevzuat ihlali anlamına gelmiyor. ÇED sürecinin sonraki aşamalarında bu bilgilerin tamamlanması ve değerlendirilmesi öngörülüyor.
Şirket ne taahhüt ediyor?
Proje sahibi, ÇED Olumlu kararının ardından Çevre İzin ve Lisans Yönetmeliği kapsamında gerekli başvuruları yapacağını ve Çevre İzin ve Lisans Belgesi almadan tesise atık kabul etmeyeceğini beyan ediyor.
Dosyada ayrıca proses atıksularının kurulacak arıtma tesisinde arıtıldıktan sonra İZSU kanalizasyonuna verileceği, atıksu arıtma tesisine ilişkin projenin yetkili firmaya hazırlatılarak İZSU onayına sunulacağı belirtiliyor.
Şirket, oluşacak atıkların ilgili mevzuata uygun biçimde yönetileceğini, lisanslı tesislere gönderilmesi gereken atıkların bu tesislere sevk edileceğini, UÇBS üzerinden atık beyanları ile MOTAT ve kütle denge bildirimlerini yapacağını, gerekli BEKRA bildirimlerini tamamlayacağını ve kapasite artışı veya proses değişikliğinde önceden ÇED kapsamında görüş ya da karar alacağını taahhüt ediyor.
Asbest içeren parçaların sökümünde özel önlemler alınacağı, uyarı levhaları ve kişisel koruyucu donanım kullanılacağı, radyasyon ölçümünde alarm oluşması halinde ise atığın kabul edilmeyerek Nükleer Düzenleme Kurumu'na bildirim yapılacağı belirtiliyor.
Süreç nasıl işleyecek?
ÇED Başvuru Dosyası, Bakanlık merkezinde ve İzmir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nde incelenebiliyor. Vatandaşlar, ilan edilen süreç takvimi içerisinde Bakanlığa veya Valiliğe proje hakkında görüş ve önerilerini iletebiliyor.
3 Aralık 2026 Perşembe günü düzenlenecek Halkın Bilgilendirilmesi ve Sürece Katılımı Toplantısı'nın yeri ve saati, ÇED İzin Denetim Genel Müdürlüğü ile İzmir Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü'nden öğrenilebiliyor.
Toplantıda sunulacak görüş ve öneriler, ÇED Raporu Özel Formatı'nın belirlenmesinde dikkate alınacak.




