Yıllarca tütün endüstrisinin insan sağlığı üzerinde yarattığı ağır tahribatla mücadele eden tıp dünyası, bugün çok daha renkli, sinsi ve yıkıcı yeni bir düşmanla karşı karşıya. Tütün ve nikotin ürünleri, potansiyel kullanıcıları cezbetmek için akıl almaz ve yanıltıcı yöntemlerle şekil değiştirirken, asıl hedef tahtasına çocukları ve gençleri oturtuyor.
Dünya Sağlık Örgütü'nün (DSÖ) her yıl 31 Mayıs'ta kutlanan "Dünya Tütünsüz Günü" kapsamında paylaştığı 2025 ve 2026 yılı raporları, geleneksel sigaralardan sağlık açısından hiçbir farkı olmayan elektronik cihazların yarattığı dehşet verici tabloyu gün yüzüne çıkardı.
Rakamlarla Büyüyen Felaket: Gençlerde Kullanım 9 Kat Fazla
DSÖ'nün küresel ölçekte yaptığı araştırmalardan elde edilen veriler, tehlikenin ulaştığı boyutu tüm çıplaklığıyla ortaya koyuyor. Dünya genelinde 13 ila 15 yaş arasındaki tam 40 milyon genç aktif olarak tütün ürünü kullanıyor. Bu devasa rakamın içindeki 15 milyon genç ise tercihini doğrudan elektronik sigaradan yana kullanıyor.
Endüstrinin sistematik kampanyaları sonucunda, elektronik sigara kullanım oranının gençlerde yetişkinlere kıyasla ortalama 9 kat daha yüksek olduğu görülüyor. Küresel pazardaki devasa büyüme de bu gidişatı doğruluyor. 2015 yılında 7,8 milyar dolarlık bir hacme sahip olan küresel elektronik sigara pazarı, 2022 yılı itibarıyla 22,3 milyar dolara fırlamış durumda. Bu dramatik satış artışının merkezinde ise özellikle Asya-Pasifik bölgesi yer alıyor.
Ailelerden Gizlenen Kamufle Edilmiş Zehirler
Devasa pazarın aktörleri, yeni kullanıcılar çekmek ve özellikle reşit olmayan müşterilerini kaybetmemek adına son derece agresif ve sinsi pazarlama stratejileri yürütüyor.
Sosyal medya platformlarında milyonlarca takipçisi olan fenomenler üzerinden yürütülen örtülü reklamlar bir yana, cihazların tasarımları da çocukların gizli kullanımını kolaylaştıracak şekilde evrimleşti. Günümüzde elektronik sigaralar; ruj, oyuncak, akıllı saat, kalem veya kablosuz kulaklık formunda tasarlanarak piyasaya sürülüyor. Böylece çocuklar bu ölümcül cihazları öğretmenlerinin ve ebeveynlerinin gözü önünde, hiçbir şüphe çekmeden taşıyabiliyor. Üstelik ürünlere eklenen binlerce farklı şekerli ve meyveli aroma, zehrin acı tadını maskeleyerek çocukları nikotin bağımlılığına adım adım sürüklüyor.
"Sigarayı Bıraktırır" Yalanı ve Çifte Hasar
Şirketlerin, ürünlerini cazip göstermek adına yaydığı "elektronik sigara, geleneksel sigarayı bırakmaya yardımcı olur ve daha az zararlıdır" şeklindeki açıklamalarının koca bir yanıltmaca olduğu DSÖ tarafından bir kez daha vurgulandı. Aksine, elektronik sigaralar kanserojen maddeler dahil sayısız toksik bileşen içeriyor ve doğrudan akciğer hastalıklarına, ciddi zehirlenmelere, yanıklara ve kalp-damar sistemi tahribatlarına yol açıyor.
Raporun en çarpıcı tespitlerinden biri de nikotin içerikli bu buharların, gelişim çağındaki gençlerin beyin fonksiyonlarını kalıcı olarak olumsuz etkilemesi. Hatta bazı elektronik cihazlarda solunan toksik madde seviyesinin, yanan bir geleneksel sigara dumanından çok daha yüksek olabildiği kanıtlandı. Geleneksel sigara ile elektronik sigarayı eş zamanlı kullanan kitlede ise, farklı kimyasalların birleşimiyle vücutta oluşan hasar katlanarak artıyor.
Yılda 7 Milyon Ölüm: Sıkı Denetim ve Yasak Şart
Öte yandan, tütün kullanımının insanlık üzerindeki ağır bilançosu geleneksel yöntemlerle de devam ediyor. Her yıl 7 milyondan fazla insan tütün kullanımına bağlı hastalıklardan hayatını kaybederken, bu ölümlerin çok büyük bir kısmı düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşanıyor. Kendi içmediği halde pasif içicilik kurbanı olarak sigara dumanına maruz kalan 1,6 milyondan fazla insan her yıl can veriyor. Hamilelik dönemindeki kullanımlar ise bebeklerde ömür boyu sürecek kalıcı hasarlar bırakıyor.
Ayrıca kadınlara yönelik özel olarak tasarlanan "ince sigaraların" da masum gösterilmeye çalışıldığına dikkat çeken uzmanlar, bu ürünlerin verdiği zararın diğerlerinden hiçbir farkı olmadığının altını çiziyor.
DSÖ yetkilileri, hem geleneksel hem de elektronik tütün ürünlerinin istisnasız tüm formlarının insan sağlığı için ölümcül riskler taşıdığını belirterek dünya hükümetlerine tarihi bir çağrıda bulunuyor: Yeni nesilleri bu salgından kurtarmak için elektronik sigaralar derhal yasaklanmalı veya çok sert yasal denetimlerle sınırlandırılmalıdır.
