ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırılarının ardından Hürmüz Boğazı etrafında yükselen gerilim, küresel enerji piyasalarında risk primini yeniden gündemin en üst sırasına taşıdı. İran’dan boğazın tamamen kapatıldığına dair net bir resmi teyit gelmese de, uluslararası basında yer alan “geçişlerin zorla durdurulduğu” iddiaları ve bazı gemilerin rota değiştirmesi, pazartesi günü fiyatlamalarda sert dalga ihtimalini güçlendirdi.
Hürmüz Boğazı neden bu kadar kritik?
Enerji piyasaları için Hürmüz Boğazı, yalnızca bir deniz geçiş hattı değil; arz güvenliğinin kilit noktası. Günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürünü bu dar koridordan geçiyor. Bu miktar, küresel petrol tüketiminin yaklaşık beşte birine karşılık geliyor.
Aynı zamanda küresel LNG (sıvılaştırılmış doğalgaz) ticaretinin de yaklaşık yüzde 20’si bu su yolundan taşınıyor. Katar başta olmak üzere Körfez ülkelerinin enerji sevkiyatında bu hat hayati rol oynuyor.
“10 dolar ve üzeri artış” senaryosu masada
Haberde görüşlerine yer verilen uzmanlara göre, piyasalar açıldığında ilk tepki oldukça sert olabilir. Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Misafir Öğretim Üyesi Kate Dourian, Asya piyasaları açıldığında ham petrol fiyatlarında 10 dolar ve üzeri artış görülebileceğini belirtiyor.
George Mason Üniversitesi Öğretim Üyesi ve enerji uzmanı Umud Shokri ise Brent petrol fiyatında ilk etapta yüzde 20 ila 50 arasında yükseliş yaşanabileceğini ifade ediyor.
Sadece petrol değil: LNG’de de sıçrama riski
Gerilimin tırmanması, LNG piyasasında da ciddi fiyat baskısı yaratabilir. Çünkü Körfez çıkışlı LNG sevkiyatları için Hürmüz hattı ana güzergâh konumunda. Boğaz çevresindeki askeri hareketlilik; sigorta maliyetlerinden navlun fiyatlarına, teslimat takvimlerinden spot fiyatlara kadar zincirleme bir etki doğurabilir.
Fiyatlar neden bu kadar hızlı tepki veriyor?
Uzmanlara göre piyasalardaki refleks üç temel başlıkta toplanıyor:
-
Arz korkusu: Hürmüz’de yaşanacak en küçük aksama bile milyonlarca varillik risk anlamına geliyor.
-
Jeopolitik risk primi: Bölgesel çatışma ihtimali fiyatlara belirsizlik bedeli ekliyor.
-
Spekülatif hareketler: Kısa vadeli işlemler ve hedge pozisyonları volatiliteyi artırıyor.
Tam kapanma olmasa bile baskı sürebilir
Enerji piyasalarında kritik nokta, boğazın tamamen kapanması değil. Kısmi yavaşlama, gemilerin beklemeye geçmesi ya da rota değiştirmesi bile fiyatlar üzerinde etkili olabiliyor. Bu durum, benzin ve motorin fiyatlarına kadar uzanan geniş bir zinciri tetikleyebilir.
Önümüzdeki günlerde İran’dan gelecek resmi açıklamalar, bölgedeki askeri hareketlilik ve ticari gemi trafiğinin seyri, petrol ve doğalgaz fiyatlarının yönünü belirleyecek temel unsurlar olacak.
