Bir zamanlar ikinci el ürünlerin alıcı bulduğu İzmir'in dar gelirli mahallelerinde şimdi üçüncü, dördüncü hatta beşinci el kıyafetler tezgâhlara çıkıyor. Aynı gömlek yıllar içinde elden ele dolaşıyor, parası olmayan vatandaş ise bazen üzerindeki kıyafeti çıkarıp birkaç lira farkla başka bir kullanılmış kıyafetle takas ediyor. Tanınan müşteriye veresiye defteri açılıyor, son kullanma tarihi yaklaşan gıda ürünleri çöpe gitmek yerine bu pazarlarda yeniden satışa sunuluyor. Hatuniye Mahallesi'ndeki bu sokak pazarı, ikinci elin bile lüks haline geldiği bir dönemde, yoksulluğun artık üçüncü ve dördüncü ele kadar uzandığını gözler önüne seriyor.
İKİNCİ EL DE LÜKS OLDU
Ülke ekonomisinde yaşanan sıkıntılar, özellikle dar gelirli kesimin yaşamını her geçen gün daha da zorlaştırıyor. Ancak İzmir'in dar gelirli mahallelerinde tablo çok daha çarpıcı. Çarşı pazarda neredeyse yaprak kıpırdamıyor, birçok esnaf günlerce iş yapmadan kepenk kapatıyor. Alım gücü düştükçe yoksulluk daha da derinleşiyor. Günlük yaşam mücadelesi veren vatandaşlar için öncelik artık karın doyurmak oluyor. Mağazalardan yeni ürün alma imkânı bulunmayan vatandaşlar, bütçelerine uygun olduğu için kentin farklı noktalarında kurulan ikinci el pazarlarına yöneliyor. Ancak ikinci el kıyafet bile birçok aile için lüks haline gelmiş durumda.
ÜÇÜNCÜ ELDEN YEDİNCİ ELE
Basmane Hatuniye Mahallesi'nde sokaklara neredeyse her gün kurulan işporta pazarlarında ikinci elden üçüncü ele, hatta yedinci ve sekizinci ele kadar uzanan ürünler yeniden alıcı buluyor. Defalarca kullanılmış kıyafetler yeniden satışa sunuluyor. Parası olmayanlara satıcı tanıyorsa veresiye veriyor. Hatta ikinci el pazarından daha önce aldığı kıyafeti yeniden getirip çok cüzi bir fark ödeyerek başka bir ürünle takas eden vatandaşlara da rastlanıyor. Burada tezgâh açan Cemal Akman, kullanılmayan eşyaları ihtiyaç sahiplerine uygun fiyatlarla ulaştırdıklarını belirterek şunları söyledi: "Buradaki ürünler daha önce kullanılmış ama temiz ve giyilebilir durumda olan eşyalar. Bunları yıllardır satıyorum. Fakat son yıllarda ağırlaşan ekonomik koşullar yoksul insanların yaşadığı mahalleleri çok etkiledi. Şimdi ikinci el ürünler üçüncü el oluyor, hatta dördüncü, beşinci, altıncı ele kadar gidiyor. Yeter ki bedenine uysun, biraz da temiz olsun. Temiz olduktan sonra insanlar gönül rahatlığıyla kullanıyor. İsteyen defalarca kullanılıp yıkanmış ürünü yeniden yıkayıp giyiyor. Fiyatları da uygun."
TAKAS DA VAR, VERESİYE DE
Yıllardır sattığı ürünlerin büyük bölümünün eşten, dosttan ve çevresinden geldiğini belirten Akman, kullanılmayan eşyaların burada yeniden ihtiyaç sahipleriyle buluştuğunu söyledi.
"Tanıdıklarımız getiriyor. Biz de onları ihtiyacı olan insanlara uygun fiyatla satıyoruz. Getiren de oluyor, satan da. Bazen parası olmayan vatandaşların son çaresi takas oluyor.” Akman, zaman zaman müşterilerin üzerindeki kıyafeti çıkarıp yerine tezgâhtan başka bir kıyafet aldığını anlatarak şunları söyledi: "Vatandaş üzerindeki gömleği bırakıyor, buradan başka bir gömlek alıyor. Üzerine de 20-30 lira fark veriyor. Böyle alışveriş yapanlar da oluyor." Akman'a göre burada fiyatlar zincir mağazalarla kıyaslanamayacak kadar düşük. "Bir gömlek 30-40-50 lira. En pahalı ürünümüz bile 100 lirayı geçmez. Güvendiğimiz müşteriye veresiye de veriyoruz."
SON TARİHLİ GIDALAR DA TEZGAHTA
Sadece kıyafet değil, son kullanma tarihi yaklaşan gıda ürünleri de çöpe gitmeden tezgâhlara geliyor. Marketlerin satıştan kaldırdığı ancak tüketilebilecek durumdaki ürünleri uygun fiyata sattıklarını belirten Akman, bunun hem israfı önlediğini hem de dar gelirli ailelerin mutfak masrafını hafiflettiğini ifade ediyor. "Marketlerde son kullanma tarihine birkaç gün kalan ürünler oluyor. Biz onları alıyoruz. Markette 200 liraya satılan ürünü burada 50 liraya verebiliyoruz. Hem ürün çöpe gitmiyor hem de vatandaş uygun fiyata alıyor."
MEHMET REİS - PAZAR MÜŞTERİSİ
Yıllardır bu mahallede yaşadığını söyleyen Mehmet Reis ise geçim mücadelesini şu sözlerle anlattı: "Ben burada doğup büyüdüm. Annem de babam da bu mahallede yaşadı, burada vefat etti. Altı kardeştik, bugün sadece iki kardeş kaldık. Ömrüm bu sokaklarda geçti. Ne sigortam var ne de emekliliğim. Sadece 6 bin 400 lira yaşlılık maaşıyla yaşamımı sürdürmeye çalışıyorum. Bu şartlarda yeni kıyafet almak kolay olmuyor. Üzerimdeki gömleği de buradan aldım. Parasını henüz ödeyemedim. Cemal abi, 'Ne zaman durumun olursa getirirsin' diyerek veresiye verdi. Böyle dayanışmalar olmasa birçok ihtiyacımızı karşılamamız gerçekten çok zor olurdu. Maddi durumum iyi değil. Bazen pansiyonlarda kalıyorum. Param yetmediği zaman ise geceyi sokakta geçirmek zorunda kalıyorum. Elime para geçtiğinde önce kalacak bir yer bulmaya çalışıyorum. Bu yüzden buradaki uygun fiyatlı ürünler benim gibi insanların ihtiyaçlarını karşılamasında önemli bir yer tutuyor."
ALICI DA SATICI DA ZOR DURUMDA
Artan hayat pahalılığının sadece alışveriş yapan vatandaşları değil, üçüncü, dördüncü el ürün satarak geçimini sağlayan esnafı da zorladığını söyleyen Hasan Zarur, yaşanan tabloyu şu sözlerle anlattı: "Vatandaşlar artık kıyafetin modeline ya da rengine değil, cebindeki son paranın neye yeteceğine bakıyor. Kimse üçüncü el kıyafet giymek istemez. Ama hayat insanı mecbur bırakıyor. Buraya gelenler beğendiğini değil, gücünün yettiğini alıyor. Biz de zengin olmuyoruz. Günün sonunda kiramızı çıkarabilirsek, evimize ekmek götürebilirsek kendimizi şanslı sayıyoruz. Bu dükkân hem onların geçim kapısı hem de bizim."
