Kurban Bayramı milyonlarca yurttaş için bayram hazırlığı yerini geçim hesabı. Kasap vitrinlerine bakıp geri dönen emekliler, kilosuyla değil gram hesabıyla et almaya çalışıyor. Bir zamanlar bayram sofralarının vazgeçilmezi olan kırmızı et, bugün birçok dar gelirli aile için ulaşılması güç bir lükse dönüştü. Kurban Bayramı öncesinde küçükbaş hayvan fiyatlarında yaşanan artış, kırmızı et fiyatlarını da yukarı çekti. Kasaplarda dana etinin kilogram fiyatı 1350 liradan 1500 liraya yükselirken, parça etin kilosu 1000 liraya kadar çıktı. Kemikli pirzolanın kilogram fiyatı da 850 liradan 1000 liraya ulaştı.
Artan fiyatlar nedeniyle kurban kesmek birçok emekli için hayal olurken, vatandaşların adresi bu kez uygun fiyatlı satış yapılan Et ve Süt Kurumu mağazaları oldu. Bayram ikramiyelerinin hesaplara yatırılmasıyla birlikte çok sayıda emekli, piyasa fiyatlarının altında satılan dondurulmuş kıyma ve kuşbaşı ürünlerine yöneldi.
“Torunlarımıza harçlık veremiyoruz”
Emekli İbrahim Yılmaz, emeklilerin bir bayrama daha ekonomik sıkıntılar içerisinde girdiğini belirterek şunları söyledi:
“Sofralara et çok etkiliyor üzerinden kuruyorum ama… Evet, emekliler bu bayramı nasıl karşılayacak? Emekliler için yine buruk bir bayram olacak. Emekliler ikramiyede artış bekledi ancak maalesef iktidar emeklilerin sesine kulak vermedi.
Yine geçen bayramdaki tabloyla karşı karşıyayız. Emekliler şu anda bırakın kurban kesmeyi, evine şeker bile almakta zorlanıyor. Torunlarına harçlık veremeyecek durumdalar. Yani yine hüzünlü bir bayram geçirecekler.
Et fiyatlarına baktığımızda artık vatandaşın 100-200 liralık kıyma istediğini görüyoruz. İnsanlar kilogramla değil, gram hesabıyla et almaya çalışıyor.
Uygun fiyatlı satış yapılan yerlere yönelmekten başka çareleri yok. Çünkü aldıkları maaş ancak çok sınırlı bir alışveriş yapmalarına yetiyor. Bazıları sadece biraz kıyma alabiliyor, bazılarıysa kurban kesen komşularından pay gelmesini bekliyor.
Bugün yarım kilo et almak bile emekli için uzun uzun düşünülmesi gereken bir masraf haline geldi. Birçok emeklinin kira, fatura ve temel ihtiyaç giderleri var. Çarşı pazar zaten ateş pahası. Bu nedenle kurban kesmek bir yana, et almak için bile bütçe ayıramıyorlar.
Birçok emekli kırmızı et yerine daha ucuz olduğu için beyaz ete yöneliyor. Protein ihtiyacını tavukla karşılamaya çalışıyor.”
“İkramiye değil, sadaka”
Bayram ikramiyelerine ilişkin beklentilerini de dile getiren Yılmaz, emeklilerin yıllardır insanca yaşayabilecek bir gelir talep ettiğini söyledi.
Yılmaz, “Bizim ikramiye konusundaki beklentimiz yıllardır aynı. Bayram ikramiyesinin en az asgari ücret seviyesinde olması gerektiğini savunuyoruz. Bunun altında verilen rakamlar ikramiye değil, adeta sadakadır. Yandaş şirketlere aktarılan kaynaklar, faiz ödemeleri ve vergi afları yerine emekliye kaynak ayrılsa, emeklilerin insanca yaşayabileceği bir düzen kurulabilir. Büyük şirketlerin vergileri silinirken emekliye kaynak yok denilmesini kabul etmiyoruz.
Belki bizim talep ettiğimiz gibi bir maaş tutarında ikramiye verilmeyebilir ama en azından 15 bin lira seviyesinde bir ikramiye olmalıydı. Geçen bayram yapılmadı, bu bayram da yapılmadı. Emekliler artık gerçekten insaf bekliyor” dedi.
8 yılda eriyen bayram ikramiyesi
DİSK Araştırma Merkezi’nin (DİSK-AR) yayımladığı “Emekli Bayram İkramiyesi Araştırma Bülteni” de emeklilerin yaşadığı gelir kaybını gözler önüne serdi. Araştırmaya göre 2018’de 1000 TL olarak belirlenen emekli bayram ikramiyesi, net asgari ücretin yüzde 62,4’üne denk gelirken, 2026 itibarıyla bu oran yüzde 14,2’ye kadar geriledi. Raporda, emekli bayram ikramiyesinin asgari ücret artışı esas alınarak hesaplanması halinde bugün en az 17 bin 514 TL olması gerektiği vurgulandı.
DİSK-AR’ın hesaplamalarına göre bayram ikramiyesi yalnızca resmi enflasyon oranında artırılmış olsaydı 11 bin 752 TL’ye, gıda enflasyonuna göre artırılmış olsaydı ise 15 bin 421 TL’ye ulaşacaktı.
Raporda ayrıca emekli bayram ikramiyesinin son 8 yılda ciddi bir alım gücü kaybına uğradığına dikkat çekildi. Bayram ikramiyesinin asgari ücrete göre toplam kaybının 76 bin TL’yi aştığı belirtilirken, yalnızca enflasyon karşısındaki kaybının ise 41 bin TL’ye yaklaştığı ifade edildi.
DİSK-AR raporunda, emekli bayram ikramiyelerinin “ikramiye olmaktan çıkıp sembolik bir harçlığa dönüştüğü” değerlendirmesi yapılarak, mevcut tutarın emeklilerin temel ihtiyaçlarını karşılamaktan uzak kaldığı kaydedildi.
