Suriye’nin eski Devlet Başkanı Hafız Esad’ın kardeşi ve Devlet Başkanı Beşar Esad’ın amcası olan Rıfat Esad, 88 yaşında yaşamını yitirdi. Rıfat Esad’ın Birleşik Arap Emirlikleri’nde hayatını kaybettiği bildirildi.
Eleştirmenleri tarafından 1982 yılında Hama’da yaşanan İslamcı ayaklanmanın bastırılmasındaki rolü nedeniyle “Hama Kasabı” olarak anılan Rıfat Esad, Suriye siyasetinin en tartışmalı figürlerinden biri olarak hafızalara kazındı.
Hama operasyonu ve binlerce can kaybı
Rıfat Esad’ın komuta ettiği elit birlikler, 1982 yılında Müslüman Kardeşler’in Hama’daki ayaklanmasını bastırmak üzere kentte geniş çaplı bir operasyon yürüttü. Üç hafta sürdüğü belirtilen operasyon sırasında ölü sayısına ilişkin farklı rakamlar telaffuz edildi.
Reuters’ın aktardığı bilgilere göre saldırılarda 10 binden fazla kişi yaşamını yitirdi. Suriye İnsan Hakları Ağı’nın (SNHR) 2022 yılında yayımladığı raporda ise “bilgilendirilmiş tahminlere” dayanılarak 30 bin ila 40 bin sivilin öldürüldüğü öne sürüldü. Bu operasyon, Rıfat Esad’ın uluslararası alanda uzun yıllar savaş suçu iddialarıyla anılmasına neden oldu.
İktidar mücadelesi, sürgün ve Avrupa yılları
Eski bir ordu mensubu olan Rıfat Esad, 1970’te Hafız Esad’ın iktidarı ele geçirdiği darbede önemli rol oynadı. Darbe sonrasında kurulan otoriter yapı içinde hızla güç kazanan Rıfat Esad, uzun yıllar rejimin en etkili isimlerinden biri oldu.
Ancak 1983’te Hafız Esad’ın hastalanmasının ardından iki kardeş arasında iktidar mücadelesi başladı. Rıfat Esad’ın Şam’da kendi posterlerini astırdığı, yönetime talip olduğu ve askeri birlikleri harekete geçirdiği iddia edildi. 1984’te yaşanan kriz Hafız Esad’ın kontrolü sağlamasıyla sonuçlandı ve Rıfat Esad ülkeyi terk ederek sürgüne gitti.
Sürgün yıllarını büyük ölçüde Avrupa’da geçiren Rıfat Esad, bir dönem İsviçre’de yaşadı, ardından Fransa ve İspanya’ya yerleşti. Bu süreçte edindiği servet ve gayrimenkuller, yıllar içinde yolsuzluk ve kara para soruşturmalarının odağına girdi.
Yargı dosyaları kapanmadan hayatını kaybetti
Fransa’da 2020 yılında görülen davada Rıfat Esad, Suriye devletine ait fonları yönlendirerek milyonlarca avro değerinde gayrimenkul edinmekten suçlu bulundu. Mahkeme, 4 yıl hapis cezası verirken yaklaşık 100 milyon avro değerindeki mülklerine el konulmasına karar verdi. Londra’da bulunan 29 milyon avro değerindeki bir mülkün de el konulan varlıklar arasında olduğu bildirildi. Rıfat Esad ise tüm suçlamaları reddetti.
Hafız Esad’ın 2000 yılında ölümünün ardından iktidarın Beşar Esad’a devrine karşı çıkan Rıfat Esad, kendisini “meşru halef” ilan etti ancak bu çıkış Suriye içinde karşılık bulmadı. 2011’de iç savaşın başlamasıyla birlikte yurt dışından yaptığı açıklamalarda Beşar Esad’a görevden ayrılma çağrısı yaptı.
İsviçre Başsavcılığı, Mart 2024’te Rıfat Esad’ın Hama’daki eylemleri nedeniyle “savaş suçları” ve “insanlığa karşı suçlar” kapsamında yargılanacağını duyurmuştu. Ancak dava süreci tamamlanmadan Rıfat Esad’ın ölümüyle birlikte dosyalar da fiilen kapanmış oldu.
